آمنوره (قطع قاعدگی)

آمنوره عبارت است از عدم خونریزی قاعدگی تا سن 15 سالگی در دختران و نیز عدم خونریزی قاعدگی در 3 دوره متوالی در زنانی که قبلاً عادت ماهانه داشته اند.

بارداری شایع ترین علت بروز آمنوره می باشد. سایر عوامل بروز آمنوره شامل مشکلات اندام های باروری و یا بروز مشکلاتی در غدد تنظیم کننده سطح هورمون ها می باشد. درمان بیماری اصلی اغلب منجر به رفع آمنوره می شود.

علائم و نشانه های آمنوره

نشانه اصلی آمنوره قطع قاعدگی می باشد. بسته به علت بروز آمنوره، علاوه بر قطع قاعدگی امکان بروز سایر علایم و نشانه ها نیز وجود دارد که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • ترشح شیر از نوک پستان
  • ریزش مو
  • سردرد
  • ایجاد تغییراتی در وضعیت دید
  • افزایش موهای صورت
  • دردهای لگنی
  • آکنه یا جوش

 

 

زمان مراجعه به پزشک

چنانچه بیمار حداقل به مدت 3 ماه متوالی خونریزی قاعدگی نداشته باشد و یا تا سن 15 سالگی پریود نشده باشد می بایست به پزشک مراجعه کند.

آمنوره به دلایل مختلفی روی می دهد. برخی از این دلایل در طول زندگی زنان کاملاً طبیعی محسوب می شوند، لیکن برخی از علت های بروز آمنوره می توانند در اثر مصرف برخی از داروها بوجود آیند و یا نشانه ای دال بر وجود یک مشکل پزشکی باشند.

علل آمنوره یا قطع قاعدگی

آمنوره طبیعی

در روند طبیعی زندگی زنان، عوامل طبیعی نظیر:

  • بارداری
  • شیردهی
  • یائسگی

می توانند منجر به بروز آمنوره شوند.

 

ابزار جلوگیری از بارداری

ممکن است برخی از زنانی که از قرص های ضد بارداری استفاده می کنند دچار قطع قاعدگی شوند. و حتی ممکن است که پس از توقف مصرف قرص های ضد بارداری، تخمک گذاری عادی و بازگشت عادات ماهانه مدتی به طول بیانجامد.

شیوه های تزریقی و کاشتی جلوگیری از بارداری و برخی از ابزار پیشگیرانه درون رحمی نیز می توانند منجر به بروز آمنوره شوند.

 

داروها

مصرف برخی از داروها نیز می توانند منجر به توقف قاعدگی شوند که از جمله این داروها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • آرام بخش ها (داروهای ضد روان پریشی)
  • شیمی درمانی (برای غدد سرطانی)
  • داروهای ضد افسردگی
  • داروهای فشار خون
  • داروهای ضد آلرژی

 

فاکتورهای مربوط به شیوه  زندگی

برخی از فاکتورهای مربوط به سبک زندگی نیز در بروز آمنوره نقش دارند که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • وزن پایین. پایین بودن بیش از حد وزن (تقریباً 10 درصد کمتر از وزن نرمال) سبب ایجاد اختلالاتی در بسیاری از عملکردهای هورمونی بدن شده و بطرز بالقوه ای منجر به توقف تخمک گذاری می شود. تغییرات غیر عادی هورمونی در آن دسته از زنانی که دچار اختلالات خورد و خوراک، نظیر بی اشتهایی یا پرخوری عصبی، هستند نیز غالباً منجر به توقف قاعدگی می شوند.
  • تمرینات شدید ورزشی. زنانی که در فعالیت های ورزشی که نیازمند تمرینات شدید هستند، نظیر باله، شرکت می کنند ممکن است دچار وقفه در عادت ماهانه خود شوند. عوامل متعددی منجر به توقف قاعدگی در ورزشکاران می شود که از آن جمله می توان به چربی پایین بدن، استرس و مصرف بالای انرژی اشاره کرد.
  • استرس. فشار و استرس های روانی می توانند بطور موقت سبب ایجاد تغییراتی در عملکرد هیپوتالاموس شوند (ناحیه ای از مغز که کنترل هورمونهای تنظیم کننده چرخه قاعدگی را بر عهده دارد). نتیجه چنین فشارهای روانی می تواند توقف تخمک گذاری و نیز قاعدگی باشد. عادات ماهانه منظم معمولاً پس از کاهش استرس دوباره آغاز می شوند.

 

 عدم تعادل هورمونی

بسیاری از مشکلات پزشکی می توانند منجر به عدم تعادل هورمونی شوند که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS). در چرخه های طبیعی قاعدگی، سطح هورمونها بالا و پایین می شود و این در حالی است که PCOS سبب افزایش و ثابت ماندن سطوح هورمونها در چنین سطح بالایی می شوند.
  • نقص عملکرد غده تیروئید. پر کاری یا کم کاری غده تیروئید می تواند منجر به بروز اختلالاتی نظیر آمنوره در چرخه قاعدگی شوند.
  • وجود تومور در هیپوفیز. وجود یک تومور غیر سرطانی (خوش خیم) در غده هیپوفیز می تواند سبب ایجاد اختلالاتی در روند تنظیم هورمونی چرخه قاعدگی شود.
  • یائسگی زودرس. یائسگی معمولاً در حدود 50 سالگی آغاز می شود. لیکن در برخی از زنان روند تولید تخمک ها از سوی تخمدان قبل از سن آغاز 40 سالگی کاهش یافته و بدین ترتیب قاعدگی متوقف می شود.

 

مشکلات ساختاری

مشکلات مرتبط به اندام های تناسلی نیز به نوبه خود می توانند سبب بروز آمنوره شوند. نمونه هایی از این مشکلات عبارتند از:

  • زخم رحم. گاهی اوقات سندرم آشرمن (Asherman )، وضعیتی که در آن یک بافت زخم گاهی در دیواره رحم تشکیل می شود- می تواند پس از اتساع و کورتاژ(D & C)، سزارین یا درمان فیبروم رحم بوجود آید. وجود زخم در رحم مانع ایجاد و ریزش نرمال دیواره های رحم می شود.
  • نبود ارگانهای تناسلی. گاهی اوقات در دوران تکامل جنینی مشکلاتی بوجود می آیند که سبب می شوند نوزاد دختر به هنگام تولد فاقد برخی از بخش های اصلی سیستم تناسلی نظیر: رحم، گردنه رحم یا واژن باشد. عدم تکامل سیستم تناسلی در چنین فردی منجر به عدم وجود قاعدگی نیز خواهد شد.
  • ناهنجاری ساختاری واژن. انسداد واژن می تواند مانع از خونریزی آشکار قاعدگی شود. ممکن است در واژن، غشا یا دیواره ای وجود داشته باشد که مانع خروج خون از رحم و گردنه رحم می شود.
فاکتورهای مستعد کننده

عواملی که منجر به افزایش احتمال بروز آمنوره می شوند عبارتند از:

  • سابقه خانوادگی. در صورت وجود سابقه خانوادگی ابتلا به این بیماری، ممکن است که شما نیز زمینه ابتلا به این بیماری را به ارث برده باشید.
  • اختلالات مرتبط با تغذیه. وجود اختلالاتی نظیر کم اشتهایی یا پرخوری عصبی سبب افزایش احتمال بروز آمنوره می شود.
  • تمرینات ورزشی. تمرینات شدید ورزشی می توانند سبب افزایش احتمال بروز آمنوره شوند.
عوارض آمنوره

عوارض آمنوره می توانند شامل موارد زیر باشند:

  • در صورت انجام نگرفتن تخمک گذاری، امکان باروری نیز وجود نخواهد داشت.
  • پوکی استخوان. چنانچه علت بروز آمنوره پایین بودن سطح استروژن باشد، در این صورت احتمال بروز پوکی استخوان نیز بسیار بالا خواهد بود.
مراجعه به پزشک

احتمالاً به هنگام قطع شدن قاعدگی، نخست به یک پزشک عمومی یا متخصص زنان مراجعه خواهید کرد.

در این بخش اطلاعاتی ذکر شده اند که می توانند در روند کسب آمادگی پیش از ملاقات با پزشک و انتظاراتی که می توانید داشته باشید کمک کننده باشند.

 

اقداماتی که می توان انجام داد:

به منظور کسب آمادگی برای ملاقات با پزشک:

  • جزئیات مرتبط به علایم بوجود آمده، از جمله زمان پیدایش این علایم، تاریخ شروع و مدت زمان آخرین قاعدگی را یادداشت کنید.
  • اطلاعات مهم پزشکی نظیر: سایر بیماری هایی که بواسطه ابتلا به آنها تحت درمان قرار دارید و نام و دوز مصرفی داروها، ویتامین ها یا مکمل هایی که مصرف می کنید را یادداشت کنید.
  •  به بازبینی سوابق پزشکی خانواده خود بپردازید تا از احتمال وجود مشکلات مرتبط به قاعدگی در مادر و یا خواهر خود آگاه شوید.
  • سؤالاتی که قصد پرسیدن آنها را از پزشک دارید را یادداشت کنید. به دلیل احتمال به پایان رسیدن وقت ملاقات می بایست سؤالات خود را به ترتیب اهمیت فهرست کنید.

 

در ارتباط با آمنوره، برخی از سؤالات مهم شامل موارد زیر می شوند:

  • چه عاملی می تواند منجر به توقف قاعدگی شده باشد؟
  • آیا به انجام آزمایش هایی نیاز هست؟ چگونه می توانم برای انجام این آزمایش ها آماده شوم؟
  • چه درمان هایی برای این بیماری وجود دارند؟ شما کدام درمان را توصیه می کنید؟
  • آیا بروشورهایی در ارتباط با این بیماری وجود دارند؟ شما کدامیک از وب سایت ها را برای دریافت اطلاعات بیشتر توصیه می کنید؟

 

اقداماتی که پزشک انجام خواهد داد:

به احتمال زاید پزشک معالج سؤالاتی را از شما خواهد پرسید، مواردی نظیر:

  • آخرین قاعدگی چه زمان بوده است؟
  • آیا به لحاظ جنسی فعال هستید؟
  • آیا این احتمال وجود دارد که باردار باشید؟
  • آیا از شیوه های پیشگیری از بارداری استفاده می کنید؟
  • آیا تحت استرس و فشارهای روانی قرار دارید؟
  • آیا به شکل ناخواسته ای افزایش یا کاهش وزن داشته اید؟
  • هر چند وقت یکبار ورزش می کنید؟ شدت تمرینات به چه اندازه است؟
  • آیا به غیر از این مورد، از بیماری های دیگری نیز رنج می برید؟

در طول جلسه معاینه، پزشک به منظور آگاهی از وجود مشکلاتی در اندام های تناسلی اقدام به معاینه لگن خواهد کرد. بعلاوه چنانچه بیمار تجربه هیچ قاعدگی را نداشته باشد، پزشک به منظور بررسی ایجاد تغییرات طبیعی مرتبط به بلوغ اقدام به معاینه سینه ها و دستگاه تناسلی بیمار خواهد کرد.

آمنوره می تواند نشانه های دال بر وجود مجموعه ای از مشکلات هورمونی باشد. تشخیص علت اصلی بیماری می تواند زمان بر بوده و نیازمند انجام آزمایش های مختلف باشد.

روش های تشخیصی

تست های آزمایشگاهی

ممکن است برای تشخیص این بیماری به انجام گونه های متفاوتی از آزمایش های خون نیاز باشد که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  •  تست بارداری. به احتمال زیاد این آزمایش نخستین موردی خواهد بود که پزشک معالج به منظور رد یا تأیید بارداری توصیه خواهد کرد.
  •  آزمایش های مربوط به عملکرد تیروئید. اندازه گیری سطح هورمون محرک تیروئید (TSH) موجود در خون می تواند نشان دهد که آیا تیروئید درست کار می کند یا خیر.
  •  آزمایش های مربوط به عملکرد تخمدان. اندازه گیری سطح هورمون محرک فولیکول (FSH) موجود در خون می تواند نشان دهد که آیا تخمدان ها بخوبی کار می کنند یا خیر.
  • آزمایش پرولاکتین. پایین بودن سطح هورمون پرولاکتین می تواند نشانه ای دال بر وجود تومور در غده هیپوفیز باشد.
  •  آزمایش هورمون های مردانه. در صورت افزایش موهای صورت و بم تر شدن صدا پزشک اقدام به بررسی سطح هورمون های مردانه موجود در خون خواهد کرد.

 

آزمایش های هورمونی

برای انجام چنین آزمایش هایی می بایستی فرد بیمار با هدف تحریک خونریزی قاعدگی، به مدت 7 - 10 روز از داروهای هورمونی استفاده بکند. با توجه به نتایج آزمایش، پزشک می تواند تشخیص دهد که آیا علت قطع قاعدگی نبود استروژن می باشد یا خیر.

 

آزمایش ها تصویری

پزشک معالج بسته به علایم و نشانه های بوجود آمده - و نتایج آزمایش های خون- انجام یک یا تعداد بیشتری از آزمایش های تصویری را توصیه خواهد کرد. مواردی نظیر:

  • سونوگرافی. در این آزمایش به منظور تولید تصاویری از ارگانهای داخلی از امواج صوتی استفاده می شود. در صورتی که تاکنون بیمار هیچ خونریزی ماهانه ای را تجربه نکرده باشد، پزشک به منظور بررسی ناهنجاری های موجود در ارگان های تناسلی انجام سونوگرافی را توصیه خواهند کرد.
  • توموگرافی کامپیوتری (CT). اسکن های CT به منظور ایجاد تصاویری مقطعی از ساختارهای داخلی، بسیاری از تصاویری که با بهره گیری از پرتو ایکس و از جهات مختلف گرفته شده اند را با هم ترکیب می کنند. یک اسکن CT می تواند طبیعی بودن رحم، تخمدان ها و کلیه ها ار نشان دهد.
  • تصویر برداری با رزونانس مغناطیسی (MRI). در MRI به منظور تولید تصاویری بسیار دقیق و مشروح از بافت های نرم داخلی بدن از امواج رادیویی با میدان مغناطیسی قوی استفاده می شود. ممکن است پزشک معالج به منظور بررسی احتمال وجود تومور در هیپوفیز انجام MRI را توصیه کند.

 

آزمایش های اسکوپ (Scope)

چنانچه سایر آزمایش ها علت خاصی را برای بروز آمنوره نشان ندهند، در این صورت احتمالاً پزشک معالج آزمایش هیستروسکوپی را توصیه خواهد کرد - آزمایشی که در آن یک لوله باریک و انعطاف پذیر مجهز به دوربین وارد واژن و گردنه رحم می شود و بدین ترتیب امکان مشاهده بخش های داخلی رحم را فراهم می کند.

درمان آمنوره

نوع درمان وابسته به علت اصلی بروز آمنوره می باشد. در برخی موارد، قرص های ضد بارداری یا سایر درمانهای هورمونی می توانند سبب آغاز مجدد چرخه های قاعدگی شوند. آمنوره هایی که بواسطه اختلالات غده هیپوفیز یا تیروئید بوجود آمده اند از طریق مصرف دارو قابل درمان می باشند. لیکن چنانچه یک تومور یا انسداد ساختاری سبب بروز آمنوره شده باشد در این صورت احتمالاً درمان مستلزم جراحی خواهد بود.

برخی از فاکتورهای مرتبط با سبک زندگی، نظیر انجام بیش از حد تمرینات ورزشی یا خوردن بسیار کم غذا، نیز می توانند منجر به بروز آمنوره شوند. بنابراین در کار، تفریح و استراحت همواره می بایست تعادل را رعایت کرد. مواردی که منجر به ایجاد استرس و فشارهای روانی در زندگی می شوند را ارزیابی کنید. چنانچه به تنهایی قادر به کاهش چنین استرس هایی نیستید از اعضای خانواده، دوستان یا پزشکان کمک بخواهید.

مواظب تغییرات بوجود آمده در چرخه قاعدگی خود باشید و در صورت برزو نگرانی حتماً به پزشک مراجعه کنید. زمان شروع قاعدگی خود را یادداشت کنید. زمان شروع قاعدگی، مدت زمانی که قاعدگی طول می کشد و بروز هر گونه علایم مشکل آفرین را یادداشت کنید.