شوک آنافیلاکسی

آنافیلاکسی یک واکنش آلرژیک شدید و تهدید کننده است. این واکنش می تواند در عرض چند ثانیه یا چند دقیقه پس از قرار گرفتن در معرض مواد آلرژی زا، نظیر کره بادام زمینی یا زهر نیش زنبور، رخ دهد.

سیلی از مواد شیمیایی ترشح شده از سیستم ایمنی در طول واکنش آنافیلاکسی می توانند منجر به بروز شوک، کاهش ناگهانی فشار خون، تنگ تر شدن مجاری هوا و در نتیجه ایجاد وقفه در تنفس عادی شوند. علایم و نشانه های آنافیلاکسی عبارتند از: ضربان سریع و ضعیف قلب، بروز ضایعات پوستی، حالت تهوع و استفراغ. محرک های شایع آنافیلاکسی شامل برخی از مواد غذایی خاص، برخی از داروها، نیش حشرات و لاتکس می باشند.

آنافیلاکسی نیازمند مراجعه فوری به اورژانس و تزریق اپی نفرین می باشد. در صورت عدم درمان فوری آنافیلاکسی، این واکنش می تواند منجر به بروز بیهوشی و حتی مرگ شود.

 

سیستم ایمنی آنتی بادی هایی را تولید می کند که از بدن در برابر مواد بیگانه دفاع می کنند.

این پدیده به هنگام مضر بودن ماده بیگانه (نظیر برخی از باکتری ها یا ویروس ها) بسیار مفید می باشد. با این وجود سیستم ایمنی برخی از افراد نسبت به موادی که اصولا نباید منجر به بروز هیچ واکنشی شوند، واکنش های بیش از حدی از خود نشان می دهد و این امر سبب شروع زنجیره ای از واکنش های پی در پی شیمیایی شده و بدین ترتیب منجر به بروز علایم آلرژی می شود. علایم آلرژی معمولا تهدید کننده نیستند، با این وجود در برخی از افراد، واکنش های آلرژیک به حدی شدید هستند که می توانند منجر به بروز آنافیلاکسی شوند. حتی چنانچه شخصی صرفا یک واکنش خفیف آنافیلاکسی را در گذشته تجربه کرده، با این وجود باز هم احتمال بروز یک واکنش آنافیلاکسی حاد در وی وجود دارد.

علائم آنافیلاکسی

علایم آنافیلاکسی معمولا ظرف مدت چند دقیقه پس از قرار گرفتن در معرض مواد آلرژی زا بوجود می آیند. با این وجود، گاهی اوقات آنافیلاکسی می تواند نیم ساعت یا مدت زمان طولانی تری پس از قرار گرفتن در معرض چنین موادی بوجود آید.

 

علایم آنافیلاکسی عبارتند از:

  • واکنش های پوستی از جمله کهیر به همراه خارش، قرمزی یا رنگ پریدگی پوست.
  • احساس وجود توده ای در گلو
  • تنگی مجاری هوا و متورم شدن زبان یا گلو، که می تواند سبب خس خس سینه یا ایجاد مشکل در روند تنفس شود.
  • ضربان سریع و ضعیف
  • تهوع، استفراغ یا اسهال
  • سرگیجه یا غش و ضعف

 

چنانچه خود شما، فرزندتان یا فرد دیگری که همراه شما است دچار یک واکنش آلرژیک حاد شد، می بایست حتما از فوریت های پزشکی کمک بگیرید.

چنانچه فردی که دچار شوک شده است و وسیله تزریق اپی نفرین خودکار (نظیر EpiPen) را به همراه دارد، بلافاصله این ماده را به او تزریق کنید. مراجعه به اورژانس حتی در صورت بهبودی و برطرف شدن علایم پس از تزریق اورژانسی اپی نفرین، ضروری می باشد چرا که با این کار از عدم بازگشت مجدد علایم مطمئن خواهید شد.

چنانچه خود شما یا فرزندتان سابقه بروز یک حمله آلرژیک شدید یا هرگونه علایم و نشانه های مرتبط به آنافیلاکسی را در گذشته دارید، می بایستی حتما به پزشک مراجعه کنید. تشخیص و کنترل بلند مدت آنافیلاکسی روندی پیچیده است. بنابراین به احتمال زیاد می بایست به یک پزشک متخصص در حوزه آلرژی و ایمنی شناسی مراجعه کنید.

علل آنافیلاکسی

برخی از مواد آلرژی زا، بسته به آنچه که شما نسبت به آن آلرژی دارید، می توانند منجر به بروز آنافیلاکسی شوند. محرک های شایع بروز آنافیلاکسی عبارتند از:

  • برخی از مواد دارویی بویژه پنی سیلین و داروهای هم گروه با پنی سیلین
  • مواد غذایی نظیر: کره بادام زمینی، گردو (گردوی پکان، بادام، بادام هندی)، گندم (در کودکان)، ماهی، صدف داران، شیر و تخم مرغ.
  • نیش برخی حشرات مانند: زنبور عسل، زنبور زرد اجتماعی، زنبور وحشی (بی عسل)، زنبور سرخ و مورچه آتش.

 

عوامل کمتر شایع بروز آنافیلاکسی عبارتند از:

  • لاتکس
  • داروهای مورد استفاده در بیهوشی
  • تمرینات ورزشی

 

گاهی اوقات علایم مشابه آنافیلاکسی در اثر مصرف آسپیرین و سایر داروها - نظیر ایبوپروفن  و ناپروکسن - و مواد کنتراست درون وریدی بکار گرفته شده در برخی از تصویر برداری ها با اشعه ایکس بوجود می آید که به آن واکنش آنافیلاکتوئید می گویند و علائم، عوارض و درمان علائم آن مشابه آنافیلاکسی می باشد.

آنافیلاکسی حاصل از انجام تمرینات ورزشی چندان شایع نمی باشد و شدت آن در افراد مختلف متفاوت است. در برخی از افراد، فعالیت های ایروبیک، نظیر دویدن های آهسته، منجر به بروز آنافیلاکسی می شود. در سایرین، فعالیت های فیزیکی ملایم تر، نظیر پیاده روی، می تواند سبب بروز واکنش شود. در برخی از افراد، خوردن برخی از مواد غذایی پیش از انجام تمرینات ورزشی و یا انجام تمرینات ورزشی در هوای بسیار گرم، سرد یا مرطوب می تواند منجر به بروز آنافیلاکسی شود. در ارتباط با تدابیر و اقداماتی که می بایست به هنگام تمرینات ورزشی رعایت شوند با پزشک خود مشورت کنید.

چنانچه از چگونگی فعال شدن محرک های بروز حملات آلرژی در بدن خود آگاهی نداشته باشید پزشک معالج به منظور شناسایی ماده آلرژی زای محرک و مشکل آفرین آزمایش هایی را انجام خواهد داد. در برخی از موارد، علت بروز آنافیلاکسی هرگز شناسایی نمی شود. چنین واکنش هایی با عنوان آنافیلاکسی با منشا ناشناخته مشهور شده اند.

فاکتورهای خطر

فاکتورهای خطر شناخته شده زیادی برای آنافیلاکسی وجود ندارند، با این حال مواردی که می توانند منجر به بالا رفتن احتمال بروز چنین واکنشی شوند عبارتند از:

  • سابقه بروز آنافیلاکسی در شخص. در صورت سابقه بروز آنافیلاکسی در فرد، احتمال بروز مجدد این واکنش حاد در او افزایش می یابد. واکنش های بعدی می توانند بسیار شدیدتر از اولیه باشند.
  • آلرژی ها یا آسم. احتمال بروز آنافیلاکسی در افراد مبتلا به آلرژی یا آسم، بسیار بیشتر از سایر افراد می باشد.
  • وجود سابقه ای از بروز آنافیلاکسی در خانواده. در صورت بروز آنافیلاکسی ناشی از انجام تمرینات ورزشی برای یکی از اعضای خانواده، احتمال ابتلا به این نوع واکنش در سایر اعضای خانواده نیز افزایش می یابد.
عوارض

یک واکنش آنافیلاکتیک زمانی می تواند بسیار خطرناک و تهدید کننده باشد که حمله شدیدی اتفاق افتاده باشد، در این وضعیت چنین واکنشی می تواند منجر به توقف تنفس یا ضربان قلب شده یا منجر به شوک گردد. در چنین شرایطی، بیمار به احیای قلبی و ریوی (CPR) و سایر درمانهای اورژانسی فوری نیاز خواهد داشت.

داروها و روشهای درمانی

در طول یک حمله آنافیلاکتیک، چنانچه ضربان قلب یا تنفس بیمار متوقف شود، در این شرایط به احتمال زیاد تیم پزشکی اورژانس اقدام به احیای قلبی و ریوی (CPR) خواهند کرد. در این وضعیت ممکن است داروهایی نظیر موارد زیر به بیمار داده شود:

  • اپی نفرین (آدرنالین) برای کاهش واکنش آلرژیک بدن.
  • اکسیژن به منظور کمک به جبران تنفس محدود شده.
  • آنتی هیستامین های وریدی و کورتیزون برای کاهش التهاب مجاری هوا و بهتر شدن روند تنفس.
  • یک بتا آگونیست (نظیر albuterol) به منظور تسکین و فرو نشاندن علایم مربوط به تنفس.
اقداماتی که می بایست در شرایط اورژانسی انجام گیرند

چنانچه فردی دچار واکنش آلرژیک شده و نشانه هایی از شوک حاصل از بروز آنافیلاکسی را از خود نشان می دهد، می بایست به سرعت اقدامات اورژانسی را در مورد او انجام داد.

 

علایم و نشانه های شوک حاصل از آنافیلاکسی عبارتند از:

  • پوست رنگ پریده، سرد، عرق کرده و چسبناک
  • ضربان سریع و ضعیف
  • وجود مشکلاتی در تنفس
  • گیجی و پریشانی و از دست دادن هوشیاری

 

حتی اگر مطمئن نیستید که علت علایم بوجود آمده آنافیلاکسی می باشد، بازهم می بایست اقدامات زیر را فورا انجام دهید:

  • با 115  تماس بگیرید.
  • فرد بیمار را در وضعیت راحت و مناسبی قرار دهید و پاهای او را بلند کنید.
  • ضربان و تنفس بیمار را چک کنید و در صورت نیازCPR  یا سایر اقدامات مربوط به کمک های اولیه را انجام دهید.
  • چنانچه بیمار داروهای ضد آلرژی، نظیر اپی نفرین یا آنتی هیستامین را به همراه دارد، این داروها را به او تزریق کنید.
چگونگی استفاده از وسیله تزریق خودکار

این وسیله شامل یک سرنگ مرکب و سوزن مخفی است که به هنگام فشار آن بر ران، یک دوز از داروی مورد نظر وارد بدن می شود. همواره می بایست اپی نفرین را قبل از به پایان رسیدن زمان انقضای آن تعویض کرد، چرا که در غیر این صورت ممکن است داروی مذکور از کارایی لازم برخوردار نباشد.

مطمئن شوید که نحوه کار با این ابزار را بلدید. بعلاوه، اطمینان حاصل کنید که افراد نزدیک به شما نیز از چگونگی تزریق دارو با این ابزار آگاهی دارند، در صورتی که در طول بروز یک واکنش آنافیلاکسی اورژانسی، یکی از این افراد در کنار شما باشند می توانند با تزریق به موقع دارو زندگی شما را نجات دهند. پرسنل بخش اورژانس که در صحنه حضور دارند نیز به منظور درمان علایم بوجود آمده به تزریق اپی نفرین یا سایر داروها خواهند پرداخت.

درمان بلند مدت

در صورتی که سابقه واکنش های آلرژیک و یا احیانا واکنش های آنافیلاکسی دارید، در برخی موارد امکان حساسیت زدایی به روش های ایمنولوژیک وجود دارد.

می توانید با مراجعه به یک کلینیک ایمونولوژی اطلاعاتی را در این باره کسب کنید.

پزشک معالج سوالاتی را در ارتباط با آلرژی ها یا واکنش های آلرژیکی که قبلا داشته اید از شما خواهد پرسید. چنین ارزیابی دربردارنده سوالاتی در ارتباط با موارد زیر خواهد بود:

  • آیا مواد غذایی خاصی منجر به بروز واکنش می شوند؟
  • چه داروهایی را مصرف می کنید؟ آیا داروهای خاصی منجر به بروز علایم مربوط به آلرژی می شود؟
  • آیا به هنگام قرار گرفتن پوست در معرض لاتکس، علایم مربوط به آلرژی بوجود می آیند یا خیر؟
  • آیا نیش برخی از حشرات منجر به بروز علایم آلرژی می شوند؟

 

به منظور کمک به تایید تشخیص داده شده از سوی پزشک می بایست:

  • آزمایش های آلرژی نظیر آزمایش های پوست یا خون را انجام دهید.
  • فهرست مشروحی از مواد غذایی مصرفی خود را تهیه کنید و یا برای مدت زمان کوتاهی از مصرف برخی از مواد غذایی پرهیز کنید.

 

به احتمال زیاد پزشک معالج به دنبال این خواهد بود که سایر شرایط و بیماری ها را از لیست عوامل احتمالی بروز علایم آلرژی حذف کند که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • اختلالات مرتبط با حملات صرع
  • بیماری هایی غیر از آلرژی ها، که منجر به بروز قرمزی پوست یا سایر علایم پوستی می شوند.
  • ماستوسیتوز. که یک اختلال دستگاه ایمنی می باشد
  • اختلالات روانی، نظیر حملات ترس و اضطراب
  • مشکلات قلبی یا ریوی

 

چنانچه واکنش آنافیلاکتیک در اثر نیش حشرات بوجود آمده باشد، می توان به منظور کاهش واکنش های آلرژیک بدن و پیشگیری از بروز واکنش شدید در آینده، یک سری از مواد ضد آلرژی (ایمنی درمانی) را به بیمار تزریق کرد.

متاسفانه در بسیاری از موارد، برای درمان بیماری اصلی سیستم ایمنی که منجر به بروز آنافیلاکسی می شود، هیچ راهی وجود ندارد. با این وجود می توان به منظور پیشگیری از بروز حملات آتی اقداماتی را انجام داد و در صورت بروز واکنش از آمادگی لازم برخوردار بود.

  • تا آنجایی که می توانید از قرار گرفتن در برابر محرک های آلرژی زا اجتناب کنید.
  • ممکن است مجبور باشید تا اپی نفرین خودکار را همیشه به همراه داشته باشید. در طی یک حمله آنافیلاکتیک می توانید با استفاده از وسیله تزریق خودکار، خودتان اقدام به تزریق این دارو بکنید.
  • به احتمال زیاد پزشک معالج مصرف پردنیزون یا آنتی هیستامین ها را توصیه خواهد کرد.