آترواسکلروز چیست؟

آرتریواسکلروز  یک اصطلاح کلی برای ضخیم شدن، سفتی و از بین رفتن خاصیت ارتجاعی دیواره شریان ها است. آرتریواسکلروز زمانی رخ می دهد که رگ های خونی حامل اکسیژن و مواد مغذی (شریان ها) ضخیم و سفت می شوند، و برخی اوقات مانع رسیدن جریان خون به ارگانها و بافت ها می شوند. شریان های سالم در حالت عادی انعطاف پذیر و کشسان می باشند، ولی با گذشت زمان دیواره های این سرخرگ ها سفت تر شده و منجر به بروز وضعیتی می شوند که اغلب از آن با عنوان آرتریواسکلروز یا تصلب شریانی یاد می شود.

آترواسکلروز نوع خاصی از آرتریواسکلروز می باشد، ولی گاهی اوقات این دو اصطلاح بجای یکدیگر بکار می روند. آترواسکلروز به تجمع چربی ها، کلسترول و سایر مواد در داخل و بر روی دیواره های شریان ها اشاره دارد (پلاک ها) که می توانند منجر به مسدود شدن جریان خون شوند.

پارگی این پلاک ها می تواند منجر به ایجاد لخته های خونی شود. اگر چه آترواسکلروز معمولاً یک مشکل قلبی محسوب می شود، ولی می تواند بر تمامی سرخرگ های بدن تأثیر گذار باشد. بیماری آترواسکلروز معمولاً قابل پیشگیری و درمان می باشد.

علل آترواسکلروز

آترواسکلروز یک بیماری پیشرونده است که سرعت پیشرفت آهسته ای دارد و ممکن است حتی از دوران کودکی آغاز شود. اگر چه علت دقیق بروز این بیماری مشخص نیست، ولی آترواسکلروز می تواند با وارد آمدن آسیب یا جراحت به لایه های داخلی سرخرگ ها آغاز شود.

موارد زیر می توانند منجر به بروز این بیماری شوند:

  • فشار خون بالا
  • کلسترول بالا، که اغلب به دلیل مصرف بسیار زیاد کلسترول یا چربی های اشباع شده بوجود می آید.
  • تری گلیسیرید بالا، نوعی چربی (لیپید) که در خون وجود دارد.
  • استعمال سیگار و سایر دخانیات
  • دیابت
  • التهاب ناشی از بیماری هایی چون التهاب مفاصل (آرتریت)، لوپوس یا عفونت ها، یا التهابی که علت آن ناشناخته می باشد.

 

وارد آمدن آسیب به دیواره داخلی شریان ها سبب می شود که سلولهای خون و سایر مواد در محل آسیب تجمع یابند و توده ای را در پوشش داخلی رگ ها تشکیل دهند. با گذشت زمان رسوب های چربی (پلاک ها) تشکیل شده از کلسترول و سایر مواد سلولی نیز در محل آسیب تجمع یافته و منجر به تنگ و سفت تر شدن رگ می شوند. بروز این پدیده مانع از رسیدن خون کافی به ارگانها و بافت ها شده  بدین ترتیب منجر به مختل شدن عملکرد آنها می شود.

سرانجام ممکن است  که بخشی از رسوب های چربی تجزیه شوند و به درون جریان خون راه یابند. علاوه بر این ممکن است که لایه نازک پلاک نیز پاره شود و بدین ترتیب کلسترول و سایر مواد وارد جریان خون شوند. این پدیده منجر به ایجاد لخته های خونی می شود که مانع از رسیدن جریان خون به مناطق خاصی از بدن می شوند، نظیر این پدیده زمانی اتفاق می افتد که عدم ورود جریان خون به قلب سبب بروز حملات قلبی می شود. همچنین این لخته خونی می تواند به سایر بخش های قلب نیز منتقل شده و بدین ترتیب مانع از رسیدن جریان خون به سایر ارگانها شود.

علائم آترواسکلروز

آترواسکلروز بتدریج شکل می گیرد و نوع خفیف آن معمولاً فاقد علامت می باشد.

علایم آترواسکلروز معمولاً زمانی بروز می کند که شریان به اندازه ای تنگ و مسدود شده باشد که قادر به تأمین خون مورد نیاز ارگان ها و بافت های بدن نباشد. گاهی اوقات یک لخته خونی سبب انسداد کامل جریان خون می شود و یا حتی گاهی اوقات این لخته خونی پاره شده و منجر به بروز حملات قلبی یا سکته می شود.

 علایم آترواسکلروز خفیف یا شدید بسته به شریان های تحت تأثیر، متفاوت می باشند:

  • علایم آترواسکلروز در شریان های قلب عبارتند از: احساس فشار یا درد در قفسه سینه (آنژین).
  • علایم آترواسکلروز در شریان های منتهی به مغز عبارتند از: احساس کرختی یا ضعف ناگهانی در بازوها و پاها، بروز مشکلاتی در روند صحبت کردن نظیر مبهم یا نامفهوم سخن گفتن و افتادگی عضلات صورت. علایم ذکر شده نشانه بروز یک حمله ایسکمیک گذرا (TIA) می باشد که در صورت عدم درمان می تواند منجر به بروز سکته مغزی شود.
  • علایم آترواسکلروز در شریان های بازوها و پاها عبارتند از: بروز علایم مربوط به بیماری شریان محیطی نظیر درد پا به هنگام راه رفتن یا لنگش متناوب.
  • علایم آترواسکلروز در شریان های منتهی به کلیه ها عبارتند از: فشار خون بالا یا نارسایی کلیوی.
  • علایم آترواسکلروز در شریان های منتهی به دستگاه تناسلی شامل بروز مشکلاتی در برقراری روابط جنسی می باشد. گاهی اوقات آترواسکلروز می تواند سبب اختلال نعوظ در مردان شود. در زنان نیز فشار خون بالا مانع از رسیدن خون کافی به واژن شده و بدین ترتیب منجر به کاهش لذت جنسی می شود.

 

چنانچه تصور می کنید که به بیماری آترواسکلروز مبتلا شده اید به پزشک مراجعه کنید و مواظب علایم اولیه جریان ناکافی خون نظیر: درد سینه (آنژین)، درد پا یا بی حسی پاها باشید. تشخیص و درمان به موقع بیماری می تواند مانع از تشدید آترواسکلروز شده و از بروز حملات قلبی، سکته یا سایر وضعیت های اورژانسی جلوگیری کند.

فاکتورهای خطر

آترواسکلروز یا تصلب شریان ها وضعیتی است که با گذشت زمان بوجود می آید. علاوه بر افزایش سن فاکتورهای دیگری نیز وجود دارند که سبب بالا رفتن خطر ابتلا به آترواسکلروز می شوند. مواردی نظیر:

  • فشار خون بالا
  • کلسترول بالا
  • دیابت
  • چاقی
  • استعمال سیگار و دخانیات
  • سابقه خانوادگی ابتلا به بیماری های قلبی در سنین جوانی
  • عدم انجام تمرینات ورزشی به میزان کافی
عوارض آترواسکلروز یا تصلب شریان ها

عوارض بیماری آترواسکلروز به شریان های مسدود شده بستگی دارد، به عنوان مثال:

  • بیماری عروق کرونری. تنگ شدن سرخرگ های نزدیک به قلب که در اثر ابتلا به بیماری آترواسکلروز رخ می دهد می تواند منجر به بروز بیماری شریان کرونر شود. بیماری شریان کرونر باعث ایجاد درد قفسه سینه (آنژین)، حملات قلبی یا نارسایی قلب می شود.
  • بیماری شریان کاروتید. تنگ تر شدن شریان های نزدیک به مغز می تواند منجر به بروز بیماری شریان کاروتید شود. بیماری شریان کاروتید سبب افزایش احتمال بروز یک حمله ایسکمیک گذرا (TIA) یا سکته مغزی می شود.
  • بیماری شریان محیطی. تنگ شدن شریان های پاها یا دست ها می تواند منجر به بروز اختلالات جریان خون در پاها و دست ها شود که بیماری شریان محیطی نامیده می شود. ابتلا به این بیماری می تواند سبب کاهش حساسیت در برابر گرما یا سرما شده و بدین ترتیب منجر به افزایش خطر سوختگی ها و یا سرما زدگی شود. در موارد نادر، گردش ضعیف خون در دست ها یا پاها منجر به مرگ یا نکروز بافت ها (گانگرن) می شود.
  • آنوریسم1. آترواسکلروز می تواند منجر به بروز آنوریسم نیز شود، عارضه ای جدی که می تواند در تمامی شریان های بدن بوجود آید. بیشتر افراد مبتلا به آنوریسم هیچ علامتی را از خود بروز نمی دهند، لیکن درد، و احساس ضربان می تواند در محل آنوریسم بوجود آید که یک موقعیت اورژانسی محسوب می شود.
    پاره شدن آنوریسم می تواند منجر به بروز خونریزی های داخلی بسیار خطرناک و تهدید کننده شود. اگرچه پارگی آنوریسم معمولاً به شکل ناگهانی رخ می دهد ولیکن امکان بروز خونریزی آرام نیز وجود دارد. جابجایی لخته خونی درون آنوریسم می تواند منجر به مسدود شدن شریان های دیگر در نواحی دورتر شود.

 

1 آنوریسم عبارت است از تورم، بزرگ شدگی یا بیرون زدگی دیواره یک شریان.

تشخیص و درمان آترواسکلروز

لطفا به این مقاله رجوع شود: تشخیص و درمان آترواسکلروز

پیشگیری از بروز آترواسکلروز

تغییرات ایجاد شده در سبک زندگی علاوه بر درمان آترواسکلروز می توانند از ابتلا به این بیماری پیشگیری کنند.

مواردی نظیر:

  • ترک سیگار
  • مصرف مواد غذایی سالم
  • انجام مرتب تمرینات ورزشی
  • حفظ تناسب وزن

فقط به خاطر داشته باشید که تمامی تغییرات ذکر شده می بایست یک به یک و بتدریج اجرا شوند و بهتر است اقدام به ایجاد آن دسته از تغییراتی در زندگی خود بکنید که در بلند مدت قابل اجرا می باشند.

سبک زندگی در بیماری آترواسکلروز

ایجاد تغییرات سالم در سبک زندگی می تواند به پیشگیری یا کاهش سرعت پیشرفت آترواسکلروز کمک کند.

  • ترک سیگار. کشیدن سیگار باعث وارد آمدن آسیب به سرخرگ ها می شود. در صورت استعمال سیگار یا سایر دخانیات، بهترین راه برای توقف پیشرفت آترواسکلروز و کاهش احتمال بروز عوارض مرتبط به آن، ترک این مواد می باشد.
  • انجام تمرینات ورزشی بیشتر. انجام مرتب تمرینات ورزشی می تواند عضلات را وادار به استفاده مناسب تر از اکسیژن کند. همچنین فعالیت های بدنی می توانند سبب بهتر شدن جریان خون و نیز تکامل سلولهای خونی جدیدی شوند که یک بای پس طبیعی را در اطراف انسدادها تشکیل می دهند (رگ های جانبی).
    بهتر است که روزانه 30 - 60 دقیقه ورزش کنید. چنانچه نمی توانید در یک جلسه به این اندازه ورزش کنید می توانید این مدت زمان را به فاصله های زمانی 10 دقیقه ای تقسیم کنید. همچنین می توانید به منظور انجام فعالیت های بدنی بیشتر بجای آسانسور از پله ها استفاده کنید، در ساعات استراحت برای ناهار در اطراف محل کار خود قدم بزنید و به هنگام تماشای تلویزیون نرمش هایی چون دراز و نشست یا شنا را انجام دهید.
  • مصرف مواد غذایی سالم. پیروی از یک رژیم غذایی سالم و مفید برای قلب که شامل میوه جات، سبزیجات، غلات سبوس دار و سایر مواد غذایی می باشد که میزان چربی اشباع، کلسترول و سدیم پایینی دارند می تواند به کنترل وزن، فشار خون، کلسترول و قند خون کمک کند. سعی کنید بجای نان سفید از نان سبوس دار استفاده کنید و برای میان وعده نیز می توانید میوه هایی چون سیب، موز یا هویج بخورید. بررسی برچسب مواد غذایی نیز می تواند در کنترل مقادیر نمک و چربی مصرفی کمک کننده باشد.
  • کاهش وزن اضافی و حفظ تناسب وزن. در صورت داشتن اضافه وزن، کاهش آن حتی به میزان 5 - 10 پوند (2.3 – 4.5 کیلوگرم) نیز می تواند به پایین آمدن خطر ابتلا به فشار خون و کلسترول بالا، دو عامل خطر عمده ابتلا به آترواسکلروز، کمک کند. کاهش وزن به پایین آمدن خطر ابتلا به دیابت یا کنترل این بیماری نیز کمک می کند.
  • کنترل استرس. تا آنجا که می توانید استرس را از خود دور کنید. می توانید برای کنترل استرس و مدیریت، تکنیک هایی چون شل سازی عضلات و تنفس عمیق را نیز امتحان کنید.

در صورت ابتلا به کلسترول و فشار خون بالا، دیابت یا سایر بیماری های مزمن، در ارتباط با نحوه مدیریت این بیماری ها و ارتقا سلامت کلی خود با پزشک مشورت کنید.