تشخیص و درمان آترواسکلروز

آترواسکلروز به تجمع چربی ها، کلسترول و سایر مواد در داخل و بر روی دیواره های شریان ها اشاره دارد (پلاک ها) که می توانند منجر به مسدود شدن جریان خون شوند.

پارگی این پلاک ها می تواند منجر به ایجاد لخته های خونی شود. اگر چه آترواسکلروز معمولاً یک مشکل قلبی محسوب می شود، ولی می تواند بر تمامی سرخرگ های بدن تأثیر گذار باشد. بیماری آترواسکلروز معمولاً قابل پیشگیری و درمان می باشد.

چنانچه تصور می کنید که به بیماری آترواسکلروز مبتلا شده اید و یا بدلیل داشتن سابقه خانوادگی ابتلا به بیماری های قلبی نگران سلامتی خود هستید، می توانید به منظور اندازه گیری سطح کلسترول خود به پزشک مراجعه کنید. پزشک در صورتی که در معاینات اولیه و یا در آزمایشات بعمل آمده به وجود بیماری آترواسکلروز شک کند، ممکن است برای تایید تشخیص، آزمایشات خاصی را درخواست کند.

در صورت تشخیص بیماری، بر حسب مورد ممکن است، روشهای درمان دارویی یا جراحی و یا هر دو، مورد استفاده قرار گیرد.

در این بخش اطلاعاتی در اختیار شما قرار داده شده اند که می تواند در روند کسب آمادگی و انتظاراتی که می بایست از درمان بیماری داشته باشید کمک کننده باشند.

اقداماتی که می توان انجام داد

  • آگاهی از تمامی محدودیت های قبل از ملاقات. به هنگام تعیین وقت ملاقات از تمامی اقداماتی که می بایست پیش از ملاقات با پزشک رعایت شوند، نظیر محدودیت های غذایی، آگاهی شوید. برای انجام بسیاری از آزمایش های خونی، از جمله آزمایش کلسترول و تری گلیسیرید می بایست ناشتا باشید.
  • یادداشت تمامی علایم بوجود آمده. آترواسکلروز بندرت دارای علامت می باشد. ولیکن این بیماری عامل خطری برای ابتلا به بیماری های قلبی محسوب می شود. آگاهی از وجود علایمی چون درد قفسه سینه یا تنگی نفس می تواند در نحوه درمان این بیماری به پزشک کمک کند.
  • یادداشت اطلاعات شخصی مهم، از جمله وجود سابقه خانوادگی ابتلا به کلسترول بالا، بیماری های قلبی، سکته، فشار خون بالا یا دیابت و یادداشت استرس ها و تغییرات اخیری که در زندگی بوجود آمده اند.
  • تهیه فهرستی از تمامی داروها، ویتامین ها یا مکمل های مصرفی
  • به همراه داشتن یکی از اعضای خانواده یا دوستان. گاهی اوقات بخاطر سپردن تمامی اطلاعات ذکر شده در طول جلسه معاینه می تواند دشوار باشد. فردی که شما را همراهی می کند می تواند نکته ای که شما فراموش کرده اید یا متوجه نشده اید را یادآوری کند.
  • داشتن آمادگی برای صحبت در مورد عادات غذایی و ورزشی. اگر پیش از این از رژیم غذایی سالمی پیروی نمی کردید و یا به اندازه کافی و بطرز صحیحی ورزش نمی کردید می توانید در ارتباط با چالش هایی که به هنگام تغییر این عادات با آنها مواجه خواهید شد با پزشک خود مشورت کنید.

 

مراجعه به پزشک

برای ایجاد تغییرات سالم در سبک زندگی، نظیر ترک سیگار، مصرف مواد غذایی سالم و انجام بیشتر فعالیت های فیزیکی وقت زیادی ندارید. موارد ذکر شده خطوط دفاعی اولیه در برابر بیماری آترواسکلروز و عوارض آن، از جمله حملات قلبی و سکته محسوب می شوند.

ممکن است که پزشک در طول معاینه فیزیکی بوجود علایمی از تنگ شدگی، گشاد شدگی یا تصلب شرایین پی ببرد، مواردی نظیر:

  • ضربان ضعیف یا عدم وجود ضربان در بخش پایینی ناحیه تنگ و باریک شده شریان.
  • کاهش فشار خون در عضو آسیب دیده.
  • وجود صداهای اضافی در سرخرگ ها که با استفاده از گوشی پزشکی شنیده می شود.
  • وجود علایمی از آنوریسم در شکم و یا پشت زانوها.
  • وجود شواهدی دال بر بهبود بسیار آرام زخم در منطقه ای که جریان خون در آنجا محدود شده است.

 

هنگام معاینه وقت تان محدود است، بنابراین تهیه فهرستی از سؤالات مورد نظر به شما کمک می کند تا به نحو احسن از وقت تان استفاده کنید. در مورد آترواسکلروز برخی از سؤالات اصلی به قرار زیر می باشند:

  • به انجام چه آزمایش هایی نیاز هست؟
  • بهترین رویکرد درمانی کدام است؟
  • از مصرف کدام مواد غذایی می بایست خودداری کنم؟
  • بهتر است کدامیک از مواد غذایی را در رژیم غذایی خود بگنجانم؟
  • سطح مناسب فعالیت های فیزیکی می بایست به چه میزان باشد؟
  • هر چند وقت یکبار می بایست آزمایش کلسترول بدهم؟
  • چه گزینه های جایگزینی برای رویکرد درمانی اولیه وجود دارند؟
  • علاوه بر آترواسکلروز به بیماری های دیگری نیز مبتلا هستم، بهترین شیوه کنترل همه این بیماری ها با هم کدام است؟
  • آیا محدودیت هایی وجود دارند که می بایست از آنها پیروی کنم؟
  • آیا نیازی به مراجعه به پزشک متخصص هست؟
  • آیا جایگزین کلی برای داروهای تجویز شده وجود دارد؟

علاوه بر سؤالات آماده شده از قبل، چنانچه در طول معاینه سؤال جدیدی برایتان مطرح شد در پرسیدن آن تردید نکنید.

انتظاراتی که می توان از پزشک داشت

احتمالاً پزشک نیز سؤالاتی را مطرح خواهد کرد، مواردی نظیر:

  • آیا در خانواده شما سابقه ای از ابتلا به کلسترول بالا، فشار خون بالا یا بیماری های قلبی وجود دارد؟
  • عادات غذایی و ورزشی شما چگونه است؟
  • آیا سیگار می کشید؟ و یا از سایر انواع دخانیات استفاده می کنید؟ آیا در گذشته سیگاری بوده اید؟
  • آیا تا بحال آزمایش کلسترول داده اید؟ آخرین آزمایش شما چه زمانی بوده است؟ سطح کلسترول شما به چه اندازه بوده است؟
  • آیا در ناحیه قفسه سینه خود احساس ناراحتی می کنید؟ یا به هنگام استراحت یا راه رفتن دچار درد پا می شوید؟
  • آیا سابقه سکته یا بروز کرختی بدون علت، سوزش یا ضعف در یک قسمت بدن خود دارید؟
  • آیا تا بحال پیش آمده است که به هنگام صحبت کردن دچار مشکل شوید؟
تشخیص آترواسکلروز

بسته به نتایج معاینه بدنی، پزشک معالج می تواند انجام یک یا چندین آزمایش تشخیصی را توصیه کند. مواردی نظیر:

  • آزمایش های خون. با انجام تست های آزمایشگاهی می توان بوجود سطوح بالای کلسترول و قند خون که می توانند سبب افزایش خطر بروز آترواسکلروز شوند پی برد. قبل از انجام آزمایش خون می بایست به مدت 9 - 12 ساعت ناشتا بود (هیچ محدودیتی برای نوشیدن آب وجود ندارد).
  • اولتراسوند (سونوگرافی) داپلر. ممکن است پزشک به منظور اندازه گیری فشار خون در نقاط مختلف دست و پا اقدام به استفاده از یک دستگاه ویژه اولتراسوند (اولتراسوند داپلر) بکند. چنین ارزیابی هایی به اندازه گیری شدت انسداد و نیز سرعت جریان خون در سرخرگ ها کمک می کنند.
  • اندکس مچ پا - بازویی. با انجام این آزمایش می توان بوجود آترواسکلروز در ساق پا و خود پا پی برد. در این آزمایش پزشک به مقایسه فشار خون قوزک پا و فشار خون بازو می پردازد. وجود تفاوت غیر عادی میان این دو فشار خون می تواند نشانه ای دال بر بیماری عروق محیطی باشد که معمولاً در اثر آترواسکلروز بوجود می آید.
  • الکتروکاردیوگرام (ECG). الکتروکاردیوگرام به ثبت سیگنال های الکتریکی می پردازد که از قلب عبور می کند. ECG اغلب شواهدی از یک حمله قلبی گذشته را آشکار می کند. در صورتی که علایم و نشانه های بوجود آمده بیشتر در مواقع انجام تمرینات ورزشی رخ می دهند، در این صورت پزشک از بیمار خواهد خواست تا در طول انجام  ECG بر روی تردمیل راه برود و یا بر روی یک دوچرخه ثابت پدال بزند.
  • تست ورزش. تست ورزش که تست استرس نیز نامیده می شود، با هدف جمع آوری اطلاعاتی در ارتباط با نحوه عملکرد قلب در طول فعالیت های ورزشی انجام می گیرد. از آنجایی که انجام تمرینات ورزشی سبب می شوند که قلب در مقایسه با انجام فعالیت های روزمره پمپاژ خون بیشتر و سریعتری را داشته باشد. از اینرو تست ورزش می تواند آن دسته از مشکلات قلبی را آشکار کند که به هیچ نحو دیگری قابل شناسایی نمی باشند.

انجام تست ورزش معمولاً شامل راه رفتن بر روی تردمیل یا پدال زدن بر روی یک دوچرخه ثابت می باشد و این در حالی است که در طی این فعالیت ها ضربان قلب، فشار خون و تنفس بیمار همگی تحت کنترل و نظارت دقیق می باشند. در برخی از گونه های تست استرس، تصاویری نیز از قلب گرفته می شود، نظیر آنچه که در طول اکوکاردیوگرام استرس (اولتراسوند) یا تست استرس هسته ای انجام می گیرد. چنانچه بیمار قادر به انجام فعالیت های ورزشی نباشد، در این صورت به منظور شبیه سازی تأثیر انجام تمرینات ورزشی بر قلب، داروهایی به او داده خواهد شد.

  • کاتتریزاسیون قلبی و آنژیوگرافی. با انجام این تست می توان به تنگ یا مسدود شدن عروق قلب پی برد. در این آزمایش، ماده مایع حاجب از طریق یک لوله بلند و نازک (کاتتر)، که معمولاً از طریق شریان های پا تغذیه می شود، وارد شریانهای قلب می شود. با پر شدن شریانها با این ماده، تصویری بوسیله اشعه ایکس پدیدار می شود و بدین ترتیب می توان مناطق مسدود شده را شناسایی کرد.
  • سایر آزمایش های تصویری. ممکن است پزشک به منظور بررسی سرخرگها از سایر آزمایش ها نظیر اولتراسوند، سی تی اسکن (CT) یا آنژیوگرافی تشدید مغناطیسی (MRA) استفاده کند. اغلب اوقات می توان با استفاده از این تست ها بوجود تصلب یا تنگ شدگی شریان های بزرگ و نیز آنوریسم و رسوبات کلسیمی در دیواره های شریان ها پی برد.
درمان های دارویی آترواسکلروز

ایجاد تغییرات در سبک زندگی، نظیر پیروی از رژیم غذایی سالم و انجام تمرینات ورزشی، اغلب بهترین درمان برای آترواسکلروز محسوب می شوند. ولیکن گاهی اوقات پزشکان مصرف دارو یا روندهای جراحی را نیز توصیه می کنند.

داروهای مختلفی وجود دارند که می توانند سبب کاهش اثرات و یا حتی از بین رفتن آترواسکلروز شوند در این بخش به داروهای رایجی که در درمان آترواسکلروز بکار می روند اشاره شده است:

  • داروهای کاهنده کلسترول. پایین آوردن کلسترول LDL (لیپوپروتئین با چگالی کم یا کلسترول بد) می تواند منجر به کاهش سرعت، توقف و یا حتی از بین رفتن رسوبات چربی در شریان ها شود. افزایش سطح کلسترول HDL (لیپوپروتئین با چگالی بالا یا کلسترول خوب) نیز می تواند کمک کننده باشد. پزشک معالج می تواند از میان گستره وسیع داروهای کلسترول، از جمله داروهایی که با عنوان استاتین و فیبرات شناخته شده اند، داروی مناسب را انتخاب کند. استاتین ها علاوه بر کاهش کلسترول، تأثیرات مطلوب دیگری نیز دارند که از آن جمله می توان به تثبیت پوشش شریان های قلب و پیشگیری از بروز آترواسکلروز اشاره کرد.
  • داروهای ضد پلاکت. ممکن است پزشک معالج به منظور پایین آوردن احتمال تجمع پلاکت ها در شریان های تنگ شده و عدم تشکیل لخته خونی و بروز انسداد های بیشتر مصرف داروهای ضد پلاکت نظیر آسپیرین را تجویز کند.
  • داروهای مسدود کننده بتا (بتابلوکر ها). این داروها معمولاً برای درمان بیماری عروق کرونر بکار برده می شوند. این داروها با کاهش ضربان قلب و فشار خون سبب کاهش بار اضافی قلب شده و اغلب منجر به تسکین علایم مربوط به درد قفسه سینه می شوند. داروهای بتا بلوکر سبب کاهش خطر حملات قلبی و برخی از مشکلات مربوط به ضربان قلب می شوند.
  • بازدارنده های آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE). مصرف این داروها از طریق کاهش فشار خون و داشتن سایر اثرات مطلوب بر سرخرگ های قلبی منجر به کاهش سرعت پیشرفت بیماری آترواسکلروز می شود. بازدارنده های ACE  می توانند منجر به کاهش خطر بروز مجدد حملات قلبی نیز شوند.
  • مسدود کننده های کانال کلسیم. این داروها سبب کاهش فشار خون می شوند و گاهی اوقات در درمان آنژین نیز کاربرد دارند.
  • دیورتیک ها (داروهای ادرار آور). فشار خون بالا اصلی ترین فاکتور خطر بروز آترواسکلروز محسوب می شود. مصرف این داروها سبب کاهش فشار خون می شود.
  • سایر داروها. به احتمال زیاد پزشک معالج به منظور کنترل عوامل خطر آترواسکلروز، نظیر دیابت، داروهای خاصی را تجویز خواهد کرد. گاهی اوقات به منظور درمان علایم آترواسکلروز، نظیر: درد پا در طول انجام تمرینات ورزشی نیز داروهای خاصی تجویز می شود.
درمان های جراحی آترواسکلروز

گاهی اوقات برای آترواسکلروز درمانهای تهاجمی تری مورد نیاز هست. در صورتی که علایم یا انسداد شدید دارید که حیات عضلات یا بافت های پوستی را تهدید می کند. در این صورت به احتمال زیاد می بایست تحت یکی از این روندهای جراحی قرار بگیرید:

  • آنژیوپلاستی و تعبیه استنت. در این روند پزشک یک لوله بلند و نازکی (کاتتر) را وارد ناحیه تنگ یا مسدود شده شریان می کند. سپس کاتتر دوم که یک بالن خالی به نوک آن بسته شده است وارد ناحیه مسدود شده می شود. سپس این بالن در محل انسداد باد می شود و بدین ترتیب رسوب های موجود به سمت دیواره های سرخرگ فشرده می شوند. معمولاً در این روش به منظور باز نگهداشتن سرخرگ، استنت در سرخرگ باقی می ماند.
  • اِند آرترکتومی. در برخی از موارد، رسوبات چربی می بایست به طریق جراحی از دیواره های شریان مسدود شده جدا شوند. زمانی که روند مذکور بر روی شریان های گردنی (شریان های کاروتید) انجام می شود اِند آرترکتومی کاروتید نامیده می شود.
  • ترومبولیتیک تراپی. در صورتی که لخته خونی سبب انسداد شریان شده باشد در این صورت پزشک می تواند با استفاده از داروی حل کننده لخته های خونی این لخته را خنثی کند.
  • جراحی بای پس. ممکن است پزشک با استفاده از رگ برداشته شده از ناحیه دیگر بدن یا با استفاده از لوله ای که از یک ترکیب مصنوعی ساخته شده است اقدام به ایجاد یک مسیر بای پس پیوندی کند. این کار سبب ایجاد جریان خون در نواحی اطراف شریان تنگ یا مسدود شده می شود.
درمان های جایگزین

چنین تصور می شود که برخی از مواد غذایی و مکمل های گیاهی می توانند در کاهش سطح کلسترول و فشار خون کمک کننده باشند. با صلاحدید پزشک خود می توانید مصرف مکمل های زیر را امتحان کنید:

  • اسید آلفالینولنیک (ALA)
  • کنگر فرنگی
  • جو
  • بتاسیتوسترول (که در مکمل های خوراکی و برخی از مارگارین ها نظیر Promice Active وجود دارد)
  • پسیلیوم بلاند Blond psyllium (که در پوسته دانه ها و محصولاتی نظیر Metamucil وجود دارد)
  • کلسیم
  • کاکائو
  • روغن کبد ماهی
  • کو آنزیم Q10
  • سیر
  • سبوس جو دو سر (که در بلغور جو و جوهای سبوس دار یافت می شود)
  • اسیدهای چرب امگا 3
  • Sitostanol (که در مکمل های خوراکی و برخی از مارگارین ها نظیر Benecol یافت می شود)

قبل از مصرف هر یک از این مکمل ها با پزشک خود مشورت کنید، چرا که برخی از این مکمل ها می توانند با سایر داروهای مصرفی تداخل داشته باشند و منجر به بروز عوارض جانبی خطرناکی شوند.

همچنین می توانید به منظور دست یابی به آرامش و کاهش استرس، تکنیک های ریلکسیشن نظیر یوگا یا تنفس عمیق را امتحان کنید. انجام این تمرینات می تواند بطور موقت منجر به کاهش فشار خون و پایین آمدن احتمال ابتلا به آترواسکلروز شود.