آرتریت یا التهاب مفاصل

آرتریت عبارت است از التهاب یک یا تعداد بیشتری از مفاصل. علایم اصلی آرتریت عبارتند از: درد و گرفتگی مفاصل، که معمولا با افزایش سن تشدید می یابد. دو مورد از شایع ترین موارد آرتریت عبارتند از استئوآرتریت (آرتروز) و آرتریت روماتوئید (روماتیسم مفصلی).

استئوآرتریت، یا آرتروز، معمولا در اثر سائیدگی های عادی بوجود می آید، در حالیکه روماتیسم مفصلی یک ناهنجاری خود ایمنی محسوب شده و بر اثر حمله سیستم ایمنی به مفاصل خود فرد به وجود می آید.

سایر گونه های آرتریت می توانند در اثر عواملی نظیر: بلورهای اسید اوریک، عفونت ها یا حتی بیماری هایی نظیر پسوریازیس یا لوپوس بوجود آیند.

درمان آرتریت بسته به نوع آن متفاوت می باشد. اهداف اصلی درمان، کاهش علایم و بهبود کیفیت زندگی بیمار می باشد.

علائم آرتریت ها

شایع ترین علایم و نشانه های مربوط به آرتریت، مفاصل را در بر می گیرند. این علایم و نشانه ها بسته به نوع آرتریت می توانند شامل موارد زیر باشند:

  • درد
  • گرفتگی مفصل
  • تورم
  • قرمزی
  • کاهش دامنه حرکت
علل بروز آرتریت

دو آرتریت اصلی، استئوآرتریت و روماتیسم مفصلی، به شیوه های مختلفی منجر به وارد آمدن آسیب به مفاصل می شوند.

 

استئوآرتریت (آرتروز)

آرتروز، شایع ترین نوع آرتریت، منجر به وارد آمدن آسیب های سایشی به غضروف مفاصل (پوشش صیقلی بخش انتهایی استخوان ها) می شود. وارد آمدن آسیب کافی به مفاصل می تواند سبب سایش مستقیم استخوانها بر روی هم و ایجاد درد و محدود شدن حرکت شود. چنین سایشی می تواند در طول سالیان دراز به وقوع بپیوندد، یا به واسطه آسیب وارد آمده بر مفصل و یا عفونت مفصلی تسریع یابد.

 

آرتریت روماتوئید (روماتیسم مفصلی)

در آرتریت روماتوئید، سیستم ایمنی بدن به پوشش کپسول مفصلی (غشای سفت و محکمی که تمامی بخش های یک مفصل را در بر می گیرد) حمله می کند. این پوشش که با عنوان غشای سینوویال شناخته شده است، ملتهب و متورم می شود. فرآیند بیماری می تواند سرانجام منجر به از بین رفتن غضروف و استخوان درون مفاصل شود.

فاکتورهای خطر

فاکتورهای خطر بیماری آرتریت عبارتند از:

  • وجود سابقه ای از ابتلا به بیماری در خانواده. برخی از گونه های آرتریت از فردی به فرد دیگر خانواده به ارث می رسند. بنابراین در صورت ابتلای والدین یا خواهر و برادران به آرتریت، احتمال ابتلا به چنین اختلالی افزایش خواهد یافت. ژن ها همچنین می توانند سبب افزایش حساسیت فرد در برابر فاکتورهای محیطی شوند که در قالب محرک های بروز آرتریت عمل می کنند.
  • سن. خطر ابتلا به بسیاری از گونه های آرتریت، از جمله استئوآرتریت، روماتیسم مفصلی و نقرس، با افزایش سن بیشتر می شود.
  • جنسیت. احتمال ابتلا به روماتیسم مفصلی (آرتریت روماتوئید) در زنان بسیار بیشتر از مردان می باشد، و این در حالی است که بیشتر مبتلایان به نقرس را مردان تشکیل می دهند.
  • وجود سابقه ای از وارد آمدن آسیب های مفصلی. احتمال ابتلا به آرتریت در افرادی که سابقه وارد آمدن آسیب به مفصل را دارند، به عنوان مثال آسیب وارده به هنگام انجام فعالیت های ورزشی، بسیار بیشتر از سایر افراد می باشد.
  • چاقی. داشتن اضافه وزن، سبب وارد آمدن فشار بیشتری بر روی مفاصل، بویژه مفاصل زانو، ران و ستون فقرات می شود. احتمال ابتلا به آرتریت در افراد چاق بسیار بیشتر از سایر افراد می باشد.
عوارض آرتریت یا التهاب مفاصل

ابتلا به آرتریت های حاد می تواند انجام فعالیت های روزانه را دشوار سازد، مخصوصا چنانچه آرتریت اثراتی را بر دستان یا بازوها نیز گذاشته باشد. بروز آرتریت در مفاصل تحمل کننده وزن می تواند مانع از حرکت راحت یا نشستن به شکل راست شود. در برخی از موارد، امکان پیچ خوردگی مفاصل و تغییر شکل آنها نیز وجود دارد.

آمادگی برای درمان

احتمالا به هنگام بروز علایم آرتریت، نخست به پزشک خانوادگی خود مراجعه خواهید کرد و به احتمال زیاد به منظور انجام معاینات بیشتر به یک روماتولوژیست ارجاع داده خواهید شد.

 

اقداماتی که می توانید انجام دهید:

به دلیل محدود بودن جلسات معاینه، بهتر است سوالاتی که قصد پرسیدن آنها را دارید از پیش تهیه و فهرستی را تهیه کنید که شامل موارد زیر باشد:

  • توصیف مشروحی از علایم
  • اطلاعاتی در ارتباط با مشکلات پزشکی که سابقا داشته اید
  • اطلاعاتی در ارتباط با مشکلات پزشکی والدین یا خواهر و برادران
  • تمامی داروها و مکمل های غذایی که مصرف می کنید
  • سوالاتی که قصد پرسیدن آنها را دارید

 

پزشک معالج سوالاتی نظیر موارد زیر را از شما خواهد پرسید:

  • علایم بیماری چه زمانی بوجود آمده اند؟
  • آیا فعالیت هایی وجود دارند که انجام آنها منجر به تشدید یا بهبود درد شوند؟
  • آیا درد بوجود آمده فقط در یک مفصل است یا مفصل های زیادی را در بر می گیرد؟
  • آیا سابقه ای از ابتلا به درد مفاصل در خانواده شما وجود دارد؟
آزمایش ها و روش های تشخیص

در طی معاینه فیزیکی، پزشک به منظور بررسی وجود تورم، قرمزی و حرارت به بررسی و معاینه مفاصل خواهد پرداخت. همچنین او کیفیت و توانایی حرکت مفاصل را نیز ارزیابی خواهد کرد. پزشک بسته به نوع آرتریت انجام برخی از روش های تشخیصی زیر را توصیه خواهد کرد:

 

تست های آزمایشگاهی

آنالیز گونه های مختلفی از مایعات بدن می تواند به تعیین دقیق نوع آرتریت کمک کند. مایعاتی که معمولا مورد بررسی قرار می گیرند عبارتند از: خون، ادرار و مایع مفصلی.

پزشک به منظور بدست آوردن نمونه هایی از مایع مفصلی، محل مورد نظر را قبل از وارد کردن سوزن به فضای درون مفصلی، تمیز و بی حس خواهد کرد.

 

تصویر برداری

 انجام آزمایش های زیر می تواند به شناسایی مشکلات موجود در مفاصل که منجر به بروز علایم بیماری شده اند کمک کند. نمونه هایی از این آزمایش ها عبارتند از:

  • تصویر برداری با استفاده از اشعه ایکس (رادیوگرافی). اشعه ایکس با استفاده از سطوح پایینی از تشعشعات و با به تصویر کشاندن استخوان، به نمایش ضایعات و آسیب های غضروفی و استخوانی کمک می کند. ممکن است اشعه ایکس آسیب های آرتریتی اولیه را نشان ندهد، با این وجود اغلب از این روش به منظور پیگیری روند پیشرفت بیماری استفاده می شود.
  • سی تی اسکن یا توموگرافی کامپیوتری. اسکنرهای سی تی، عکس های رادیوگرافی را از زوایای مختلف می گیرد و به منظور ایجاد تصاویری مقطعی از ساختارهای داخلی، به تلفیق اطلاعات می پردازد. با استفاده از سی تی اسکن، می توان هم استخوان و هم بافت های نرم آنرا به تصویر کشید.
  • تصویر برداری با رزونانس مغناطیسی (MRI). ام آر آی، بواسطه تلفیق امواج رادیویی با یک میدان مغناطیسی قوی می تواند تصاویر مقطعی مشروح تری را از بافت های نرمی چون غضروف، تاندون ها و رباط ها بوجود آورد.
  • سونوگرافی. در این تکنولوژی به منظور به تصویر کشاندن بافت های نرم، غضروف و ساختارهای حاوی مایع، نظیر بورسا bursae ، از امواج صوتی با فرکانس بالا استفاده می شود. همچنین برای هدایت محل قرار گرفتن سوزن، به منظور انجام مکش های مفصلی و تزریق ها، نیز از سونوگرافی استفاده می شود.

 

آرتروسکوپی

در برخی از موارد، پزشک با وارد کردن یک لوله کوچک انعطاف پذیر، که آرتروسکوپ نامیده می شود، از میان برشی نزدیک به مفصل، به بررسی آسیب های وارد آمده به مفصل می پردازد. آرتروسکوپ تصاویر را از سمت داخل مفصل به سوی صفحه تصویر منتقل می کند.

داروها و روشهای درمانی

در درمان آرتریت تمرکز بر کاهش درد و تسکین علایم و بهبود عملکرد مفصل می باشد. به احتمال زیاد پیش از تصمیم گیری در مورد موثرترین روش درمان می بایست شیوه های مختلف درمان یا ترکیبی از درمان ها را امتحان کنید.

 

داروها

درمان های بکار گرفته شده برای درمان آرتریت بسته به نوع آرتریت متفاوت می باشند. داروهایی که اغلب برای درمان آرتریت بکار می روند عبارتند از:

  • داروهای ضد درد. این نوع داروها به کاهش درد کمک می کنند ولی هیچ تاثیری بر التهاب ندارند. نمونه هایی از این داروها عبارتند از: استامینوفن، ترامادول و داروهای مسکن حاوی اکسی کدون  یا هیدروکدون.
  • داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی ( NSAIDها). NSAID ها منجر به کاهش درد و التهاب می شوند. NSAID هایی که بدون تجویز پزشک خریداری می شوند عبارتند از: ایبوپروفن و ناپروکسن. برخی از NSAID ها را تنها می توان با تجویز پزشک خریداری کرد. NSAID های خوراکی می توانند سبب تحریک معده شوند، برخی از NSAID ها نیز می توانند منجر به افزایش احتمال بروز حملات قلبی یا سکته های مغزی شوند. برخی از NSAID ها نیز در قالب کرم ها و ژل هایی وجود دارند که امکان استفاده موضعی از آنها بر روی مفاصل وجود دارد.
  • ضد محرک ها. برخی از گونه های کرم ها و پمادها حاوی منتول یا کاپسایسین (عنصری که در ساخت ادویه فلفل قرمز تند بکار می رود) می باشد. مالیدن این داروها بر روی پوست مفاصل دردناک می تواند مانع انتقال سیگنالهای درد مفاصل به سوی مغز و کاهش حس درد می شوند.
  • داروهای ضد روماتیسمی بهبود بخش بیماری( DMARDها). این داروها که اغلب در درمان روماتیسم مفصلی بکار می روند منجر به کاهش سرعت یا توقف کامل حمله سیستم ایمنی به مفصل می شوند. نمونه هایی از این داروها عبارتند از: متوترکسات و هیدروکسی کلروکین.
  • بیولوژیک ها (Biologics). تعدیل کننده های واکنش بیولوژیک که اغلب به همراه DMARD ها مورد استفاده قرار می گیرند، داروهایی می باشند که به لحاظ ژنتیکی مهندسی شده اند و گونه های مختلفی از مولکولهای پروتئینی که در واکنش های ایمنی شرکت دارند را هدف قرار می دهند. نمونه هایی از این داروها عبارتند از: اتانرسپت و اینفلیکسیمب.
  • کورتیکواستروئیدها. این گروه از داروها که شامل پردنیزون و کورتیزون می باشند، سبب کاهش التهاب و سرکوب سیستم ایمنی می شوند. کورتیکواستروئید ها را می توان به شکل خوراکی مصرف کرد و یا به شکل مستقیم در مفصل دردناک تزریق کرد.

 

درمان فیزیکی

فیزیوتراپی می تواند در درمان برخی از گونه های آرتریت کمک کننده باشد. انجام تمرینات ورزشی می تواند منجر به بهبود دامنه حرکت و تقویت عضلات اطراف مفاصل شود. در برخی از موارد ممکن است از آتل یا بست نیز استفاده کرد.

 

جراحی

به احتمال زیاد پزشک معالج در صورت موثر نبودن اقدامات و شیوه های معمول و سنتی، انجام جراحی را پیشنهاد خواهد کرد. روندهایی نظیر:

تعویض و جایگزینی مفصل. در این روند مفصل آسیب دیده برداشته و بجای آن یک مفصل مصنوعی قرار داده می شود. مفاصلی که معمولا تعویض می شوند عبارتند از: مفاصل ران و مفصل زانو.

اتصال مفاصل. این روند اغلب در مفاصل کوچکتر کاربرد دارد، نظیر مفاصل مچ دست، قوزک پا و انگشتان دست. در این روند، قسمت های انتهایی هر دو استخوان مفصل برداشته می شود و سپس این دو انتها به هم متصل می شوند تا هنگامی که این دو قسمت جوش بخورند و به یک واحد محکم و سفت تبدیل شوند.

درمان های جایگزین

بسیاری از افراد برای آرتریت از درمانهای جایگزین استفاده می کنند با این وجود، شواهد معتبر بسیار کمی وجود دارند که از بکار بردن این شیوه ها حمایت می کنند.

امید بخش ترین درمانهای جایگزین برای بیماری آرتریت عبارتند از:

  • طب سوزنی. در این درمان به منظور کاهش انواع بسیار زیادی از دردها از جمله دردهایی که بواسطه برخی از گونه های آرتریت بوجود آمده اند، سوزن های بسیار ریزی در نقاط خاصی از پوست فرو برده می شوند.
  • گلوکزآمین. اگر چه نتایج بدست آمده حاصل از تحقیقات انجام شده در زمینه گلوکزآمین ضد و نقیض می باشند، با این وجود چنین به نظر می رسد که تاثیر گلوکزآمین چیزی بیشتر از دارونماها نباشد. به هر حال، گلوکزآمین و دارونماها هر دو منجر به تسکین دردهای آرتریتی می شوند و تاثیر آنها به مراتب بهتر از عدم مصرف داروها می باشد، به ویژه در افرادی که شدت درد آنها در محدوده متوسط تا شدید می باشد.
  • تحریک الکتریکی عصبی پوستی (TENS). در درمان TENS، اعصاب نزدیک به مفصل دردناک با استفاده از ابزار کوچکی که ارتعاش های الکتریکی خفیفی را تولید می کند تحریک می شوند و بدین ترتیب از انتقال سیگنالهای درد به سوی مغز جلوگیری می شود.
  • یوگا یا tai chi  (گونه ای از هنرهای رزمی چین). حرکات کششی آهسته به همراه انجام یوگا و tai chi می تواند منجر به افزایش میزان انعطاف پذیری مفصل و نیز دامنه حرکت در افرادی شود که به برخی از گونه های آرتریت مبتلا هستند.
  • ماساژ. روش های ماساژ مفاصل می تواند جریان خون در آنها را افزایش داده و موجب گرم شدن ناحیه ملتهب شده و به طور موقت درد را تسکین دهد.

 

سبک زندگی و روش های خانگی
  • کاهش وزن. در صورت ابتلا به چاقی، کاهش وزن می تواند منجر به کاهش فشار وارده بر مفاصل تحمل کننده وزن بدن شود. همچنین کاهش وزن می تواند سبب افزایش میزان تحرک و محدود شدن آسیب های وارده بر مفاصل در آینده نیز شود.
  • انجام تمرینات ورزشی. انجام منظم تمرینات ورزشی می تواند به حفظ انعطاف پذیری مفاصل کمک کند. شنا یا ایروبیک آبی اغلب گزینه های مطلوبی محسوب می شوند، چرا که رانش و شناور بودن در آب سبب کاهش فشار وارده بر مفاصل تحمل کننده وزن می شود.
  • گرما و سرما. کمپرس آب گرم یا سرد می تواند منجر به تسکین دردهای آرتریتی شود.
  • استفاده از ابزار کمکی. استفاده از عصا، واکر، صندلی های مرتفع دستشویی و سایر ابزار کمکی می توانند محافظت کننده باشند و منجر به افزایش توانایی انجام فعالیت های روزانه شوند.