آسم - کلیات

آسم بیماری است که در آن مجاری هوا تنگ و متورم شده و ترشح مخاط نیز افزایش می یابد. این وضعیت می تواند منجر به سخت شدن تنفس و بروز علایمی نظیر سرفه، خس خس سینه و تنگی نفس شود.

در برخی از افراد، بیماری آسم تنها مشکلات جزئی را بوجود می آورد، و در برخی دیگر این بیماری می تواند یک مشکل بزرگ محسوب شده و منجر به بروز اختلالاتی در فعالیت های روزانه شود و یا حتی یک حمله آسمی بسیار خطرناک و جدی را نیز در پی داشته باشد.

اگرچه درمانی برای بیماری آسم وجود ندارد، با این حال می توان علایم این بیماری را کنترل کرد. از آنجایی که این بیماری اغلب با گذشت زمان تغییر می یابد، مشاوره و همکاری با پزشک به منظور نظارت بر علایم و نشانه های آسم و تطبیق درمان ها به هنگام نیاز، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

علائم آسم

شدت و چگونگی علائم آسم در افراد مختلف متفاوت است. به عبارت دیگر ممکن است در برخی از افراد بروز حملات آسمی بشکل اتفاقی و تنها در مواقعی خاص باشد (مثلا به هنگام انجام تمرینات ورزشی) و در مقابل برخی از افراد بطور دائم از علایم مربوط به این بیماری رنج ببرند.

این علائم شامل موارد زیر می باشد:

  • تنگی نفس.
  • احساس درد یا تنگی در قفسه سینه.
  • اختلالات خواب که بر اثر تنگی نفس، خس خس سینه یا سرفه ایجاد می شود.
  • ایجاد صدای خس خس یا سوت مانند به هنگام بازدم (خس خس سینه یکی از علایم شایع آسم در کودکان می باشد).
  • تشدید سرفه یا صدای خس خس در اثر وجود ویروس های تنفسی نظیر سرماخوردگی یا آنفولانزا.

 

نشانه های تشدید آسم:

  • افزایش تعداد  و شدت علائم.
  • سخت تر شدن تنفس (امکان سنجش چنین روندی با پیک فلومتر وجود دارد،  پیک فلومتر ابزاری است که با اندازه گیری میزان حداکثری جریان تنفس به بررسی عملکرد ریه ها می پردازد).
  • افزایش نیاز به اسپری های تنفسی.

 

در برخی از افراد، علایم آسم در شرایط و محیط های خاصی عود می کند مانند:

  • آسم فعالیتی (آسم ورزشی)، آسمی که هنگام فعالیت فیزیکی شدید و یا انجام تمرینات ورزشی، بخصوص به هنگام سرد یا خشک بودن هوا، بوجود می آید.
  • آسم شغلی، که بواسطه محرک های موجود در محیط های کاری بوجود می آید. محرک هایی نظیر بخاری های شیمیایی، گاز یا گرد و خاک.
  • آسم آلرژیک، آسمی که به دلیل آلرژی به برخی از مواد بوجود می آید. این نوع آسم می تواند بر اثر مواجهه با گونه خاصی از مواد آلرژی زا نظیر مو و پوست حیوانات، سوسک حمام یا گرده های گل ها در افراد حساس بوجود آید.
علل بروز آسم

علت ابتلا برخی از افراد به آسم هنوز هم به شکل کاملی مشخص نشده است، لیکن علت این امر می تواند ترکیبی از فاکتورهای محیطی و ژنتیکی باشد.

 

محرک های بروز آسم

قرار گرفتن در معرض مواد مختلفی که منجر به بروز آلرژی ها می شوند (آلرژن ها)، یا محرک های گوناگون، می تواند سبب پیدایش نشانه ها و علائم آسم شود.

محرک های بروز آسم در افراد مختلف متفاوت هستند و می تواند شامل موارد زیر باشند:

  • ذرات آلرژی زای موجود در هوا (آلرژن هایی که بوسیله هوا انتقال می یابند) نظیر گرده ها، ذراتی از پوست و موی حیوانات، کپک قارچ ها، سوسک حمام و کرم پنیر (کنه).
  • واکنش های آلرژیک به برخی از مواد غذایی نظیر: کره بادام زمینی یا صدف داران.
  • عفونت های تنفسی نظیر سرماخوردگی.
  • فعالیت های بدنی (آسمی که بواسطه انجام تمرینات ورزشی بوجود می آید).
  • هوای سرد.
  • آلاینده های هوا، محرک هایی نظیر دود.
  • برخی از داروهای خاص نظیر بتابلوکر ها، آسپیرین، ایبوپروفن و ناپروکسن.
  • احساسات، هیجان زیاد و استرس.
  • سولفیت ها و نگهدارنده های افزوده شده به برخی از مواد غذایی و نوشیدنی ها.
  • بیماری ریفلاکس معده به مری (GERD)، وضعیتی که در آن اسید معده به سوی مری باز می گردد.
  • قاعدگی.
فاکتورهای خطر

تصور می شود که برخی از فاکتورها سبب افزایش خطر احتمال ابتلا به آسم می شوند که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • ابتلا یکی از اعضای خانواده به آسم (افرادی همچون والدین یا خواهر و برادران).
  • ابتلا به یک بیماری آلرژیک دیگر، نظیر درماتیت آتوپیک یا رینیت آلرژیک (تب یونجه، زکام بهاره).
  • داشتن اضافه وزن.
  • استعمال سیگار یا قرار گرفتن در معرض دود افراد سیگاری.
  • سیگاری بودن مادر در دوران بارداری.
  • قرار گرفتن در معرض دود و بخار خروجی از اگزوز ها  یا سایر آلودگی ها.
  • قرار گرفتن در معرض محرک های شغلی نظیر مواد شیمیایی مورد استفاده در کشاورزی، آرایشگری و صنعتی.
  • وزن پایین به هنگام تولد.

قرار گرفتن در معرض مواد آلرژی زا، برخی از میکروب ها یا انگل ها و همچنین ابتلا به برخی از عفونت های باکتریایی یا ویروسی نیز می توانند از جمله فاکتورهای خطر محسوب شوند. با این وجود به منظور تعیین نقش دقیق این موارد در روند ابتلا به آسم تحقیقات بیشتری مورد نیاز است.

عوارض آسم

عوارض بیماری آسم شامل موارد زیر می باشند:

  • علایمی که منجر به بروز اختلالاتی در خواب، کار یا فعالیت های تفریحی می شوند.
  • غیبت از کار یا مدرسه به هنگام تشدید بیماری.
  • باریک شدن دائمی مسیرهای هوایی (تغییر شکل مجاری هوا) که بر چگونگی فرآیند تنفس تاثیر گذار می باشد.
  • بروز شرایط اورژانسی و بستری شدن در بیمارستان به هنگام وقوع حملات آسمی شدید.
  • عوارض جانبی ناشی از استفاده بلند مدت برخی از داروها که، با هدف بهبود علائم آسم شدید، مصرف می شوند.
مقابله با بیماری و اقدامات حمایتی

بیماری آسم می تواند چالش برانگیز و استرس زا باشد. گاهی اوقات ممکن است برای پرهیز از قرار گرفتن محرک های محیطی مجبور به تعطیل کردن فعالیت های عادی خود شوید، و این امر می تواند منجر به بروز نا امیدی، عصبانیت و یا حتی افسردگی شود. همچنین ممکن است بروز علایم و پیچیده بودن مراحل مدیریتی این بیماری سبب بروز احساس محدودیت و یا آشفتگی شود.

اما باید توجه داشته باشید که بیماری آسم الزاما یک بیماری محدود کننده نیست. بهترین شیوه برای غلبه بر اضطراب و احساس درماندگی درک شرایط و در دست گرفتن روند کنترل بیماری می باشد. در اینجا چند پیشنهاد ارائه شده است که پیروی از آنها می تواند کمک کننده باشد:

  • فعالیت های روزانه خود را سازماندهی کنید. در فواصل انجام وظایفی که بر عهده دارید استراحتی به خودتان بدهید و از انجام فعالیت هایی که سبب تشدید عوارض می شوند خودداری کنید
  • فهرستی از کارهای روزانه ای که می بایست انجام دهید را آماده کنید. انجام این کار می تواند مانع از احساس شکست خوردگی شود. در ازای به انجام رساندن ساده ترین اهداف به خودتان جایزه بدهید.
  • در ارتباط با شرایطی که دارید با دیگران صحبت کنید. تالارهای گفتگو و مراکز پیام رسانی موجود در صفحات اینترنتی یا گروه های حمایتی که در محل زندگی تان وجود دارند می توانند شما را با افرادی آشنا سازند که با چالش هایی مشابه مواجه هستند. با انجام این کار متوجه خواهید شد که شما تنها فردی نیستید که با چنین مشکلاتی دست و پنجه نرم می کنید.
  • در صورت داشتن فرزندی که به آسم مبتلا است می بایست به دلگرمی و حمایت از او بپردازید. بجای محدودیت ها و ناتوانی های فرزندتان بر فعالیت هایی تمرکز کنید که او توانایی انجام آنها را دارد. اجازه دهید که فرزندتان در روند مدیریت آسم از کمک افرادی نظیر معلمان، مربیان، دوستان و خویشاوندان نیز بهره مند شود.