آب مروارید (کاتاراکت) - کلیات

آب مروارید (کاتاراکت) عبارت است از کدر شدن عدسی چشم، که بطور طبیعی شفاف می باشد. در افراد مبتلا به آب مروارید مشاهده اشیاء تا اندازه ای شبیه به نگاه کردن از پشت یک پنجره بخار گرفته می باشد.

تاری دید که در اثر آب مروارید بوجود می آید می تواند منجر به دشوارتر شدن مطالعه، رانندگی (بویژه در شب) یا تشخیص حالات چهره افراد شود.

پیشرفت بیشتر آب مروارید ها به آرامی رخ می دهد و در مراحل اولیه بینایی فرد را مختل نمی کند، ولی با گذشت زمان منجر به مختل شدن بینایی می شود.

در مراحل اولیه این بیماری، استفاده از عینک یا نور قویتر می تواند مؤثر باشد. لیکن چنانچه اختلال بوجود آمده در بینایی منجر به بروز مشکلاتی در فعالیت های روزمره شود در این صورت جراحی آب مروارید ضرورت پیدا خواهد کرد. خوشبختانه جراحی آب مروارید معمولاً روندی بی خطر و مؤثر می باشد.

 

چگونگی تشکیل آب مروارید

عدسی، جایی که آب مروارید در آغاز بوجود می آید، پشت بخش رنگی چشم یعنی عنبیه قرار گرفته است. عدسی با تنظیم و متمرکز کردن نوری که وارد چشم می شود، تصاویر واضح و دقیقی را بر روی شبکیه (غشای حساس به نور که در بخش عقبی اتاقک چشم قرار دارد و عملکرد آن مشابه فیلم دوربین عکاسی می باشد) تشکیل می دهد.

آب مروارید به هنگام عبور نور از عدسی چشم سبب پخش شدن این نور شده و بدین ترتیب مانع از رسیدن تصویری واضح به شبکیه و سبب تاری دید می شود.

همزمان با افزایش سن، انعطاف پذیری و شفافیت عدسی چشم کاهش و ضخامت آنها افزایش می یابد. تغییرات ناشی از افزایش سن سبب پارگی و متراکم شدن بافت های درون عدسی شده و بدین ترتیب منجر به بروز کدورت و ایجاد لکه در نواحی کوچکی از عدسی می شوند. همزمان با تشکیل آب مروارید، لکه بوجود آمده متراکم شده و بخش بزرگتری از عدسی چشم را فرا می گیرد.

آب مروارید می تواند تنها در یک چشم بوجود آید، ولی معمولاً در هر دو چشم بوجود می آید. آب مروارید ها معمولاً به طور کامل متقارن نمی باشند و ممکن است آب مروارید بوجود آمده در یک چشم پیشرفت بیشتری نسبت به آب مروارید چشم دیگر داشته باشد.

انواع آب مروارید (کاتاراکت)

انواع آب مروارید یا کاتاراکت عبارتند از:

  • کاتاراکت هسته ای، که قسمت مرکزی عدسی را تحت تأثیر قرار می دهد. ممکن است در وهله نخست کاتاراکت هسته ای سبب بهبود موقتی مطالعه و یا افزایش نزدیک بینی شود. لیکن با گذشت زمان، عدسی به تدریج رنگ زرد به خود گرفته و کدرتر می شود و قدرت بینایی نیز رفته رفته کمتر می شود.

همزمان با پیشرفت تدریجی آب مروارید چشم، احتمال قهوه ای شدن عدسی نیز وجود دارد. زرد یا قهوه ای شدن هر چه بیشتر عدسی می تواند منجر به دشوار شدن تشخیص تفاوت های جزئی میان رنگ ها شود.

  • کاتاراکت کورتیکال (قشری)، که کناره های عدسی را تحت تأثیر قرار می دهد. کاتاراکت کورتیکال به شکل تیرگی های نسبتاً سفید و سه گوش و یا بوجود آمدن رگه هایی در لبه خارجی قشر عدسی آغاز می شود.

همزمان با پیشرفت تدریجی این کاتاراکت، رگه های تیرگی به مرکز عدسی چشم نیز رسیده و منجر به بروز تداخلاتی در روند گذر نور از مرکز عدسی می شوند. افراد مبتلا به این نوع آب مروارید اغلب اوقات به هنگام قرار گرفتن در معرض نورهای بسیار شدید دچار مشکل می شوند.

  • کاتاراکت زیر کپسولی یا ساب کپسولر، که بخش پشتی عدسی چشم را تحت تأثیر قرار می دهد کاتاراکت زیر کپسولی به شکل لکه کوچکی آغاز می شود که معمولاً در نزدیکی بخش پشتی عدسی و درست در مسیر گذر نور به سمت شبکیه تشکیل می شود.

این نوع آب مروارید اغلب منجر به بروز اختلالاتی در روند مطالعه شده و سبب کاهش بینایی در مکانهای پر نور و ایجاد هاله هایی از نور در اطراف چراغ به هنگام شب می شود.

  • کاتاراکت مادرزادی. برخی از افراد به شکل مادرزادی دارای آب مروارید هستند و یا در دوران کودکی بدان مبتلا می شوند. چنین آب مروارید هایی می توانند در نتیجه ابتلا به عفونت در دوران بارداری بوجود آیند.

آب مروارید همچنین ممکن است در نتیجه برخی از بیماری ها نظیر دیستروفی میوتونیک، گالاکتوزمی (نوعی بیماری مادرزادی به علت فقدان آنزیم های لازم برای سوخت و ساز و تبدیل گالاکتوز به گلوکز) و یا سرخجه نیز بوجود آید. آب مروارید های مادرزادی همیشه بینایی را تحت تأثیر قرار نمی دهند، ولی در صورت بروز این پدیده می توان بلافاصله پس از شناسایی آب مروارید، آنرا درمان کرد.

فاکتور های خطر ایجاد آب مروارید

فاکتورهایی که منجر به افزایش احتمال آب مروارید می شوند، عبارتند از:

  • افزایش سن
  • دیابت
  • مصرف بیش از حد الکل
  • قرار گرفتن بیش از حد در برابر نور خورشید
  • قرار گرفتن در معرض اشعه یونساز، نظر آنچه که در رادیوگرافی با پرتو X و پرتو درمانی سرطان از آن استفاده می شود.
  • سابقه خانوادگی ابتلا به آب مروارید
  • فشار خون بالا
  • چاقی شدید
  • سابقه التهاب یا وارد آمدن آسیب به چشم
  • سابقه جراحی چشم
  • مصرف طولانی مدت کورتیکواستروئیدها
  • مصرف سیگار