چاقی در کودکان

چاقی در کودکان و در نوجوانان یک وضعیت جدی پزشکی محسوب می شود. این وضعیت زمانی رخ می دهد که وزن کودک نسبت به سن و قد او بیشتر از حد نرمال باشد.

ابتلا به چاقی در دوران کودکی بسیار مشکل آفرین می باشد، چرا که اضافه وزن کودکان اغلب سبب می شود که این گروه به بیماری هایی نظیر: دیابت، فشار خون بالا و کلسترول بالا مبتلا شوند، بیماری هایی که بیشتر در بزرگسالی گریبان گیر افراد می شوند. همچنین چاقی کودکان می تواند منجر به پایین آمدن اعتماد به نفس و بروز افسردگی نیز شود. یکی از بهترین راهبردهای پایین آوردن احتمال ابتلا به چاقی در دوران کودکی اصلاح رژیم های غذایی و عادات ورزشی کل اعضای خانواده می باشد. پیشگیری و درمان چاقی کودکان سبب ارتقا سلامت این گروه در زمان حال و در دوران بزرگسالی می شود. تمامی کودکانی که دارای اضافه وزن هستند چاق محسوب نمی شوند. برخی از کودکان نسبت به همسالان خود جثه بزرگتری دارند و میزان چربی بدن کودکان معمولاً در مراحل مختلف تکامل متفاوت می باشند.

بنابراین صرفاً با وزن کردن کودک یا بررسی جثه او نمی توان لفظ "چاق" را به او اطلاق کرد. پزشک کودکان می تواند با بررسی منحنی رشد کودک، و در صورت نیاز انجام آزمایشات، به وجود اضافه وزن کودک پی ببرد.

آنچه در این مقاله می خوانید:
عوارض چاقی کودکان

چاقی کودکان می تواند عوارض جانبی زیادی را به لحاظ جسمانی، اجتماعی و عاطفی بر سلامتی کودک داشته باشد:

 

عوارض جسمانی

  • ابتلا به دیابت نوع 2. دیابت نوع 2 یک بیماری مزمن است که روند متابولیسم قند (گلوکز) را در بدن تحت تأثیر قرار می دهد. چاقی و کم تحرکی سبب افزایش احتمال ابتلا به دیابت نوع 2 می شوند.
  • سندرم متابولیک. سندرم متابولیک به خودی خود یک بیماری محسوب نمی شود، بلکه مجموعه ای از اختلالات مرتبط به هم می باشد که کودک را در معرض خطر ابتلا به بیماری های قلبی، دیابت یا سایر مشکلات پزشکی قرار می دهد. این مجموعه از اختلالات عبارتند از: فشار خون بالا، قند خون بالا، کلسترولبالا و تجمع چربی اضافی در اطراف شکم.
  • کلسترول بالا و فشار خون بالا. پیروی از رژیم غذایی ناسالم می تواند سبب ابتلا کودک به فشار خون یا کلسترول بالا شود. این فاکتورها می توانند تا اندازه ای منجر به تجمع پلاک ها در شریان ها نیز شوند. این پلاک ها سبب تنگ و سفت تر شدن سرخرگ ها شده و می توانند در نهایت منجر به بروز حمله قلبی یا سکته مغزی در دوران بزرگسالی شوند.
  • آسم و سایر مشکلات تنفسی. اضافه وزن می تواند منجر به بروز مشکلاتی در روند تکامل ریه ها و سلامتی آنها شده و سبب ابتلا به آسم یا سایر مشکلات تنفسی شود.
  • اختلالات خواب. آپنه خواب (شرایطی که در طی آن کودک به هنگام خواب خروپف می کند، دچار وقفه های تنفسی می شود و یا تنفس غیر عادی دارد) می تواند یکی از عوارض چاقی باشد. به مشکلات تنفسی که به هنگام خواب در کودکان بوجود می آیند توجه کنید.
  • بیماری کبد چرب غیر الکلی. (NAFLD) این اختلال که معمولاً فاقد علامت می باشد منجر به تجمع رسوبات چربی در کبد می شود. NAFLD می تواند سبب وارد آمدن آسیب به کبد شود.
  • بلوغ یا قاعدگی زودرس. چاقی می تواند سبب بر هم زدن تعادل هورمونها در بدن کودک شود. این عدم تعادل می تواند منجر به بروز بلوغ زودرس شود.

 

عوارض اجتماعی و عاطفی

  • اعتماد به نفس پایین. کودکانی که وزن نرمالی دارند معمولا همسالان چاق خود را اذیت می کنند و آنان را دست می اندازند. این امر می تواند سبب کاهش اعتماد به نفس و افزایش احتمال بروز افسردگی در کودکان چاق شود.
  • مشکلات رفتاری و اختلالات یادگیری. کودکان در مقایسه با همسالان خود که وزن نرمالی دارند، مضطرب تر هستند و مهارت های اجتماعی پایین تری دارند. در برخی از موارد، این مشکلات می توانند سبب شوند که کودکان چاق نظم کل کلاس را مختل سازند، و گاهی اوقات نیز درست عکس این پدیده رخ می دهد و کودکان چاق به لحاظ اجتماعی منزوی می شوند.
  • افسردگی. اعتماد به نفس پایین می تواند سبب بروز احساس ناامیدی و افسردگی در برخی از کودکان چاق شود. کودک افسرده معمولاً رغبتی به انجام فعالیت های روزانه و عادی ندارد، بیشتر از همیشه می خوابد و یا گریه می کند. برخی از کودکان افسرده ناراحتی خود را پنهان می کنند و از نظر عاطفی بسیار بی تفاوت به نظر می رسند. در حالت کلی بروز افسردگی در کودکان به اندازه بزرگسالان جدی می باشد. چنانچه تصور می کنید که کودکتان افسرده شده است با او صحبت کنید و نگرانی های خود را با یک پزشک نیز در میان بگذارید.
درمان چاقی کودکان

در مرحله نخست این پزشک خانوادگی یا متخصص کودکان است که ابتلا کودک به مرض چاقی را تشخیص می دهد. در صورت بروز عوارض جانبی چاقی، به احتمال زیاد به منظور کنترل تمامی بیماری ها و وضعیت های بوجود آمده کودک به سایر پزشکان متخصص نیز ارجاع داده خواهد شد.

 

درمان کودکانی که اضافه وزن دارند و یا به چاقی خفیف مبتلا می باشند.

درمان آن دسته از کودکان و نوجوانانی که اضافه وزن دارند و یا به چاقی خفیف مبتلا می باشند، بجای کاهش وزن به حفظ وزن تمرکز می شود. با پیروی از این استراتژی، بدون هیچ گونه افزایش وزنی قد کودک بلند تر می شود و بدین ترتیب با گذشت زمان BMI (شاخص توده بدنی) نیز در محدوده سالم تری جای می گیرد. با وجود این در کودکان چاق، حفظ وزن متناسب تا زمان افزایش قد می تواند به اندازه کاهش وزن در بزرگسالان دشوار باشد.

 

درمان کودکان چاق

معمولاً کاهش وزن برای کودکان و نوجوانان چاق و آن دسته از کودکانی توصیه می شود که زیر 6 سال بوده و به بیماری های مرتبط با چاقی مبتلا می باشند. روند کاهش وزن می بایست بسته به شرایط کودک به شکل آهسته و پیوسته انجام شود: از 2 پوند (0.9 kg ) در هفته تا یک پوند (0.454 kg)  در ماه.

شیوه های حفظ وزن فعلی یا کاهش وزن تا اندازه زیادی مشابه به هم می باشند: کودک می بایست از یک رژیم غذایی سالم پیروی کند و میزان فعالیت های فیزیکی خود را افزایش دهد. میزان موفقیت درمان تا اندازه زیادی به میزان تعهدی بستگی دارد که والدین برای ایجاد تغییرات مثبت در سبک زندگی فرزندان خود دارند.

 

رژیم های غذایی سالم

این والدین هستند که وظیفه خریداری و آماده کردن غذاها را بر عهده دارند. حتی تغییرات بسیار کوچک نیز می توانند تفاوت های بسیار بزرگی را در سلامتی کودک بوجود آورند.

  • به هنگام خرید خواربار، میوه جات و سبزیجات را انتخاب کنید. غذاهایی که براحتی آماده می شوند، نظیر غذاهای آماده، کلوچه ها و شیرینی ها، معمولاً سرشار از شکر و چربی هستند. همیشه میان وعده های سالمی را آماده داشته باشید و هیچ گاه از غذا به عنوان پاداش یا تنبیه استفاده نکنید.
  • محدود کردن مصرف نوشیدنی های شیرین، از جمله نوشیدنی هایی که حاوی آب میوه می باشند. ارزش غذایی این نوشیدنی ها در برابر کالری بالایی که دارند، بسیار کم است. همچنین این نوشیدنی ها می توانند سبب سیر شدن کودک شوند و از خوردن غذاهای سالم جلوگیری کنند.
  • خوردن غذا در کنار خانواده. غذا خوردن را تبدیل به یک رویداد دسته جمعی کنید، فرصتی برای تبادل اطلاعات، خبرها، یادآوری خاطرات و ...

مانع غذا خوردن کودک در جلوی تلویزیون یا کامپیوتر شوید، چرا که این کار می تواند سبب خوردن سریع غذا و کاهش آگاهی نسبت به میزان غذای خورده شده شود.

  • محدود کردن خوردن غذا در بیرون از خانه، بویژه در رستوران هایی که غذای فست فود سرو می کنند، چرا که بسیاری از گزینه های موجود در منوی این رستوران ها سرشار از چربی و کالری بالا می باشند.
  • دریافت مقادیر مناسبی از پروتئین. میزان غذای مورد نیاز کودکان با بزرگسالان متفاوت است. به کودکتان اجازه دهید تا به هنگام سیر شدن دست از غذا خوردن بکشد، حتی اگر این کار به معنی ماندن غذا در بشقاب او باشد. و این نکته را به خاطر داشته باشید که غذای رستوران ها معمولاً حاوی مقادیر بالایی از پروتئین ها می باشند.

 

فعالیت های بدنی

بخش مهم روند کاهش وزن، بویژه برای کودکان، داشتن سطح بالایی از فعالیت های بدنی می باشد. انجام فعالیت های بدنی نه تنها باعث سوزاندن کالری های اضافی می شود، بلکه منجر به تشکیل استخوان ها و عضلات قوی نیز شده و به خوب خوابیدن کودک در طول شب و هوشیاری بهتر آنان در طول روز نیز کمک می کند. ایجاد چنین عاداتی در دوران کودکی باعث می شود که فرد در نوجوانی نیز علیرغم بروز تغییرات هورمونی، رشد سریع و تأثیرات اجتماعی که اغلب منجر به پرخوری می شوند از چاقی مصون بماند. گذشته از این، به احتمال زیاد کودکان فعال در دوران جوانی نیز از تناسب اندام بالایی برخوردار خواهند بود.

سبک زندگی

نکات زیر می توانند در افزایش سطح فعالیت های فیزیکی کودک مفید باشند:

  • کاهش مدت زمان تماشای تلویزیون و بازی های کامپیوتری به کمتر از 2 ساعت در روز. یکی از شیوه های مطمئن و نتیجه بخش برای افزایش سطح فعالیت کودک، محدود کردن مدت زمان تماشای تلویزیون می باشد. سایر فعالیت هایی که به شکل نشسته انجام می گیرند و سبب کم تحرکی کودک می شوند - نظیر بازی های کامپیوتری یا صحبت کردن با تلفن- نیز می بایست محدود شوند. هر گز اجازه ندهید که کودک به هنگام خوردن غذا تلویزیون تماشا کند، چرا که این کار مانع توجه کودک به میزان غذایی می شود که در حال خوردن آن است.
  • تأکید بر انجام فعالیت ها نه تمرینات ورزشی. فعالیت های کودک الزاما نمی بایست در قالب یک برنامه ورزشی سازمان یافته باشند- هدف از انجام این فعالیت ها صرفاً تحرک کودک می باشد. بازی های پر جنب و جوش، گزینه های عالی برای سوزاندن کالری و ارتقا سطح تندرستی می باشند. کودکان می بایست روزانه حداقل به مدت یک ساعت به انجام فعالیت های متوسط تا شدید بپردازند.
  • پیدا کردن فعالیت های مورد علاقه کودکان. به عنوان مثال چنانچه کودک شما به هنر علاقه دارد می توانید به منظور جمع آوری برگ ها و سنگ ها و درست کردن کلاژ به طبیعت بروید. چنانچه کودک شما علاقه شما زیادی به بالا رفتن از درخت و دیوار دارد می توانید به نزدیکترین پارک محل زندگی خود سر بزنید. همچنین در صورتی که کودک شما علاقه زیادی به کتاب خوانی دارد، می توانید برای امانت گرفتن کتاب تا نزدیکترین کتابخانه محل سکونت خود پیاده روی یا دوچرخه سواری کنید.
  • اگر که می خواهید کودک فعالی داشته باشید، خودتان نیز می بایست فعال باشید. به انجام فعالیت های جالبی بپردازید که کل خانواده مشتاق انجام آنها می باشند. هرگز فعالیت های بدنی را تبدیل به وظیفه یا گزینه های تنبیهی نکنید.
  • تنوع بخشیدن به فعالیت ها. اجازه دهید که هر یک از بچه ها در طول روز یا هفته به نوبت به انتخاب فعالیت های مورد علاقه خود بپردازید. ورزش هایی چون: بیس بال، بولینگ و شنا همگی برای افزایش سطح فعالیت بدنی مهم می باشند.
خواندن این مطالب نیز توصیه می شود . . .
سنجش چاقی