کما - آنچه باید بدانید

کما بیهوشی طولانی مدتی است که در اثر طیف گوناگونی از مشکلات نظیر: وارد آمدن ضربه به سر، سکته مغزی، تومور مغزی، مسمومیت های دارویی یا الکلی یا حتی یک بیماری زمینه های نظیر دیابت یا عفونت بوجود می آید.

کما یک وضعیت اورژانسی محسوب می شود. نجات زندگی و حفظ عملکرد مغزی فردی که به کما رفته است مستلزم اجرای سریع اقدامات پزشکی می باشد. معمولاً پزشکان به منظور تعیین علت کما و اتخاذ روندهای درمانی مناسب انجام مجموعه ای از آزمایش های خون و سی تی اسکن مغزی را توصیه می کنند.

کما بندرت بیشتر از چند هفته به طول می انجامد. ممکن است افرادی که به مدت طولانی در بیهوشی بسر می برند وارد زندگی نباتی شوند. بسته به علت بروز کما، احتمال به هوش آمدن آن دسته از افرادی که بیش تر از یک سال را در زندگی نباتی بسر برده اند بسیار کم می باشد.

علائم کما

علایم و نشانه های کما معمولاً شامل موارد زیر می شوند:

  • بسته بودن چشم ها
  • کاهش واکنش های ساقه مغز نظیر واکنش نشان ندادن مردمک ها به نور
  • عدم واکنش اعضای بدن، به استثنای حرکات غیر ارادی
  • عدم واکنش به محرک های دردناک، به استثنای حرکات غیر ارادی
  • نامنظم بودن تنفس
علل کما

عوامل زیادی وجود دارند که می توانند سبب بروز کما شوند. مواردی نظیر:

  • آسیب های تروماتیک مغزی. آسیب های تروماتیک مغزی که اغلب در اثر تصادفات خودرو یا رفتارهای خشونت آمیز بوجود می آیند از علل شایع بروز کما محسوب می شوند.
  • سکته مغزی. کاهش یا ایجاد وقفه در روند خونرسانی به مغز (سکته)، که در اثر انسداد یا پارگی شریانها بوجود می آید، می تواند منجر به کما شود.
  • تومورها. تومورهای بوجود آمده در مغز یا ساقه مغز می توانند منجر به کما شوند.
  • دیابت. بالا یا پایین بودن بیش از حد قند خون در افراد مبتلا به دیابت می تواند منجر به بروز کما شود.
  • کمبود اکسیژن. ممکن است آن دسته از افرادی که از خطر غرق شدگی نجات یافته اند و یا مراحل احیا پس از یک حمله قلبی را می گذرانند، بدلیل کمبود اکسیژن رسانی به مغز هرگز و یا به مدت طولانی به هوش نیایند.
  • عفونت ها. عفونت هایی چون انسفالیت (التهاب مغز) و مننژیت سبب تورم و التهاب مغز، نخاع یا بافت های اطراف مغز می شوند. موارد شدید و جدی از این عفونت ها می توانند منجر به وارد آمدن صدمات مغزی یا کما شوند.
  • حملات صرع
  • مواد سمی. قرار گرفتن در معرض مواد سمی چون منو اکسید کربن یا سرب می تواند سبب وارد آمدن آسیب به مغز و کما شود.
  • داروها و الکل. استفاده بیش از حد از دارو یا الکل نیز می تواند سبب بروز کما شود.
عوارض کما

اگر چه اغلب افرادی که به کما رفته اند بتدریج بهبود می یابند، ولی با وجود این درصدی از این بیماران نیز وارد زندگی نباتی می شوند و یا جان خود را از دست می دهند. برخی از افرادی که از کما بیرون می آیند نیز دچار معلولیت های خفیف یا جدی خواهند شد.

در طی دورانی که فرد در کما به سر می برد عوارض زیادی بوجود می آیند که از آن جمله می توان به زخم بستر، عفونت های مثانه و سایر مشکلات اشاره کرد.

آمادگی برای درمان

کما یک وضعیت اورژانسی محسوب می شود. چنانچه متوجه بروز علایم و نشانه های کما در فردی شدید بلافاصله با 115 تماس بگیرید.

کارکنان بخش اورژانس به اطلاعات دقیقی در ارتباط با آنچه که پیش از رفتن بیمار به کما اتفاق افتاده است نیاز دارند. به احتمال زیاد پزشکان آمبولانس در مسیر اورژانس سؤالات زیر را از فرد همراه بیمار خواهند پرسید:

  • آیا فرد به شکل ناگهانی به کما رفته است یا به شکل تدریجی؟
  • آیا فرد بیمار به مشکلاتی چون سرگیجه، بی حسی یا مشکلات بینایی مبتلا بوده است؟
  • آیا سابقه ای از ابتلا به دیابت، بروز حملات صرع یا سکته در فرد به کما رفته وجود دارد؟
  • آیا در زمان قبل از بروز کما متوجه بروز تغییراتی در سلامتی بیمار، نظیر تب یا سردرد شدید، شده بودید؟
  • آیا در زمان قبل از بروز کما متوجه بروز تغییراتی در توانایی های عملکردی بیماری، نظیر: به زمین افتادن های مکرر، گیجی یا پریشانی شده بودید؟
  • آیا فرد بیمار از داروی خاصی استفاده می کند؟
آزمایش ها و روش های تشخیص

از آنجایی که فردی که به کما رفته است قادر به صحبت کردن نمی باشد از اینرو پزشکان می بایست به اطلاعات و گفته های اعضای خانواده یا دوستان او اعتماد کنند. بنابراین همراهان فرد بیمار می بایست آمادگی های لازم برای قرار دادن اطلاعات مربوط به موارد زیر را کسب کنند:

  • مواردی که پیش از بروز کما رخ داده اند، نظیر استفراغ یا سردرد
  • جزئیات مرتبط به چگونگی از هوش رفتن بیمار، از جمله ذکر این نکته که آیا بیهوشی به شکل ناگهانی اتفاق افتاده است یا تدریجی؟
  • ذکر تمامی علایم یا نشانه های قابل ملاحظه ای که قبل از بیهوشی رخ داده اند.
  • در اختیار قرار دادن اطلاعاتی در ارتباط با تاریخچه پزشکی بیمار، از جمله سایر بیماری هایی که او در گذشته بدان ها مبتلا بوده است، نظیر سکته یا حملات ایسکمیک گذرا
  • تغییراتی که اخیراً در سلامتی یا رفتار فرد بوجود آمده اند.
  • ارائه اطلاعاتی در ارتباط با مصرف یا عدم مصرف داروها، مواد مخدر یا داروهای روان گردان.
معاینه

در طول معاینه بدنی، پزشکان به بررسی حرکات و واکنش های بیمار به محرک های دردناک و نیز اندازه مردمک ها می پردازند. همچنین پزشکان به منظور کمک به روند تشخیص علت بروز کما به بررسی الگوهای تنفسی پرداخته اند و به منظور آگاهی از وجود نشانه هایی از کبود شدگی که در اثر وارد آمدن ضربه بوجود آمده اند به بررسی و معاینه پوست می پردازند.

پزشکان به منظور تعیین سطح هوشیاری بیمار، با صدای بلند با او صحبت می کنند و یا فک و بستر ناخن او را فشار می دهند و به بررسی نشانه های مرتبط به پاسخ دهی نظیر: تولید صداهای مبهم باز کردن چشم ها یا سایر حرکات چشمی می پردازند.

پزشکان به بررسی حرکات غیر ارادی چشم ها می پردازند. انجام این تست ها می تواند در تعیین علت بروز کما و محل صدمات وارد آمده به مغز مؤثر باشد.

همچنین ممکن است که پزشکان به منظور بررسی واکنش های چشمی اقدام به پاشیدن آب یخ یا آب گرم به کانال های گوش بیمار نیز بکنند.

تست های آزمایشگاهی

برای بررسی موارد زیر می بایست نمونه خونی از بیمار گرفته شود:

  • شمارش کامل سلولهای خونی (CBC)
  • عملکرد تیروئید و کبد
  • میزان الکترولیت ها و گلوکز
  • مسمومیت با منو اکسید کربن
  • بررسی مصرف بیش از حد دارو یا الکل

 

با نمونه گیری از مایع مغزی - نخاعی می توان بوجود نشانه ای از عفونت در سیستم عصبی پی برد. در طول این نمونه گیری پزشک سوزن نازکی را وارد نخاع کرده و به نمونه گیری مقادیر کمی از مایع مغزی - نخاعی می پردازد.

تصویر برداری

آزمایش های تصویری می توانند در تعیین محل دقیق صدمات مغزی به پزشکان کمک کنند. تست هایی که برای این منظور انجام می شوند عبارتند از:

  • تصویر برداری با رزونانس مغناطیسی (MRI). در MRI به منظور ایجاد تصاویر دقیقی از مغز از امواج رادیویی قوی استفاده می شود. با انجام MRI می توان به شناسایی بافت های مغزی آسیب دیده در اثر سکته های ایسکمیک، هموراژی مغزی و سایر بیماری ها پرداخت. اسکن های MRI در بررسی ساقه مغز و ساختارهای عمقی مغز بسیار مفید می باشند.
  • توموگرافی کامپیوتری (سی تی اسکن). در سی تی اسکن به منظور ایجاد تصاویر دقیق مغزی از اشعه ایکس استفاده می شود. با استفاده از سی تی اسکن می توان بوجود هموراژی مغزی، تومورها، سکته ها و سایر بیماری ها پی برد. معمولاً برای تشخیص و تعیین علت بروز کما از سی تی اسکن استفاده می شود.
  • الکتروانسفالوگرافی (EEG). EEG که اصطلاحا نوار مغزی نیز می نامند، به ارزیابی فعالیت الکتریکی مغز می پردازد. در این روش الکترودهای کوچکی به جمجمه وصل و از طریق این الکترودها جریان خفیفی بسوی مغز فرستاده می شود. در مرحله بعدی، سیگنالهای الکتریکی مغزی ثبت می شوند. این آزمایش نشان می دهد که آیا حملات صرع می توانند علت بروز کما باشند یا خیر.
درمان کما

کما یک وضعیت اورژانسی محسوب می شود. در وهله اول پزشکان به بررسی مجاری تنفسی و هوایی بیمار پرداخته و به تداوم تنفس و گردش خون کمک می کنند. در صورت نیاز پزشکان اقدام به دادن تنفس مصنوعی به بیمار، انتقال خون و سایر اقدامات لازم پزشکی خواهند کرد.

در مواردی که خطر بروز شوک دیابتی یا عفونت های مغزی وجود دارد، پرسنل پزشکی اورژانس اقدام به تزریق درون وریدی گلوکز یا آنتی بیوتیک ها خواهند کرد - حتی در صورتی که نتایج آزمایش خون هنوز آماده نشده باشند.

بسته به علت بروز کما روندهای درمانی مختلفی برای این عارضه وجود دارد. ممکن است به منظور کاهش فشار وارده بر مغز که بدلیل تورم های مغزی بوجود می آید، بیمار به تزریق داروهای خاصی نیاز پیدا کند. چنانچه مصرف بیش از حد دارو منجر به بروز کما شده باشد در این صورت پزشک با تزریق داروهای خاص به درمان مسمومیت دارویی خواهد پرداخت و در مواردی که حملات صرع مسئول بروز کما می باشند پزشکان داروهایی را برای کنترل این حملات تجویز می کنند.

در سایر شیوه های درمانی بر داروها و درمان خاص بیماری های زمینه ای تمرکز می شود که منجر به بروز کما شده اند، بیماری هایی چون دیابت یا بیماری های کبدی.

گاهی اوقات علت بوجود آورنده کما بکلی از بین می رود و فرد سلامتی خود را باز می یابد و دوباره قادر به انجام تمامی فعالیت های عادی خود می باشد، اما در صورت شدید بودن آسیب های مغزی این احتمال وجود دارد که بیمار هرگز هوشیاری خود را باز نیابد و یا برای همیشه دچار معلولیت های جسمی یا ذهنی شود. همچنین این احتمال وجود دارد که بیمار وارد زندگی نباتی و یا مرگ مغزی نیز شود.