تشخیص و درمان یبوست مزمن

به هنگام بروز یبوست می توانید نخست به پزشک خانوادگی یا یک پزشک عمومی مراجعه کنید. در صورتی که به تشخیص پزشکان مذکور به موارد پیشرفته تری از یبوست مبتلا شده باشید، در این صورت به یک متخصص بیماری های معده و روده ارجاع داده خواهید شد.

درمان یبوست مزمن معمولاً با ایجاد تغییراتی در رژیم های غذایی و سبک زندگی آغاز می شود، تغییراتی که منجر به افزایش سرعت حرکت مدفوع در طول روده ها می شوند. در صورت مؤثر واقع نشدن این تغییرات پزشک معالج مصرف دارو یا انجام جراحی را توصیه خواهد کرد.

آزمایش ها و روش های تشخیص

آزمایش ها و روندهایی که برای تشخیص یبوست مزمن بکار می روند عبارتند از:

  • معاینه رکتوم، کولون تحتانی و سیگموئید. (رکتو سیگموئیدوسکوپی). در این روند پزشک به منظور بررسی رکتوم و بخش پایینی کولون، یک لوله انعطاف پذیر مجهز به چراغ را وارد مقعد می کند.
  • معاینه رکتوم و تمامی بخش های کولون (کولونوسکوپی). این روند تشخیصی به پزشک این امکان را می دهد که با استفاده از یک لوله انعطاف پذیر مجهز به دوربین به بررسی تمامی قسمت های کولون بپردازد.
  • بررسی ماهیچه های اسفنکتر آنال (مانومتری آنورکتال). در این روند پزشک معالج یک لوله قابل انعطاف باریکی را وارد مقعد و رکتوم می کند و سپس بالون کوچکی که متصل به نوک این لوله می باشد را باد می کند. در مرحله بعدی این ابزار در طول ماهیچه اسفنکتر به عقب رانده می شود. این آزمایش امکان بررسی هماهنگی ماهیچه هایی که در روند اجابت مزاج دخالت دارند را به پزشک می دهد.
  • بررسی نحوه حرکت مواد غذایی در طول کولون. در این روند، بیمار کپسول حاوی نشانگرهایی را دریافت می کند که این نشانگرها در تصاویر رادیوگرافی که به مدت چندین روز متوالی گرفته می شوند نمایان می شوند. پزشک معالج با بررسی این تصاویر به ارزیابی علائمی که بر اختلال عملکرد ماهیچه های روده دلالت دارند و نیز نحوه انتقال مواد غذایی در طول کولون می پردازد.
  • تصویر برداری از رکتوم در طول دفع مدفوع با استفاده از اشعه ایکس (defecography). در طول این روند پزشک خمیر باریم را وارد رکتوم می کند. سپس بیمار این خمیر باریم را همانند مدفوع دفع می کند. باریم موجود در این خمیر در تصاویر گرفته شده با اشعه ایکس نمایان می شود. از این گذشته مواردی از وجود پرولاپس یا مشکلات مربوط به عملکرد ماهیچه ها و هماهنگی آنها نیز در این تصاویر آشکار می شوند.
رژیم غذایی و سبک زندگی

به احتمال زیاد پزشک معالج به منظور کاهش شدت یبوست ایجاد تغییرات زیر را توصیه خواهد کرد:

  • افزایش میزان فیبر دریافتی. افزودن فیبر به رژیم غذایی سبب افزایش حجم مدفوع و سرعت عبور آن از روده ها می شود. بهتر است بتدریج اقدام به بالا بردن میزان مصرف میوه ها و سبزیجات تازه بکنید و سعی کنید تا بجای نان های معمولی از نان سبوس دار و غلات استفاده کنید.
    پزشکان معمولاً میزان مشخصی را برای فیبر دریافتی روزانه توصیه می کنند. بطور کلی هدف درمان، مصرف روزانه 14 گرم فیبر به ازای هر 1000 کالری می باشد.
    افزایش ناگهانی میزان مصرف فیبر می تواند منجر به بروز نفخ و گاز شود، بنابراین بهتر است که این کار را به آرامی شروع کنید و سپس بتدریج بر میزان فیبر مصرفی خود بیافزایید.
  • انجام منظم تمرینات ورزشی. فعالیت های بدنی سبب افزایش میزان تحرک ماهیچه های روده می شوند. سعی کنید تا در اغلب روزهای هفته به انجام این تمرینات بپردازید.
  • به هنگام احساس نیاز به دفع مدفوع فورا به دستشویی بروید. زمان کافی را برای اجابت مزاج اختصاص دهید و نیاز به دفع مدفوع را نادیده نگیرید.
ملین ها

گونه های مختلفی از ملین وجود دارد که هر یک از آنها به شیوه متفاوتی سبب تسهیل روند اجابت مزاج می شوند. نمونه هایی از این ملین ها عبارتند از:

  • مکمل های فیبر دار. مصرف مکمل های فیبردار سبب افزایش حجم مدفوع می شوند. عناصر رایجی که در تهیه این مکمل های بکار برده می شوند عبارتند از: متیل سلولز، پسیلیوم، کلسیم پلی کربوفیل و صمغ گوآر.
  • محرک ها
  • اسموتیک ها. ملین های اسموتیک به انتقال مایعات در طول کولون کمک می کنند. نمونه هایی از اسموتیک ها عبارتند از: شیر منیزیم، منیزیم سیترات، لاکتولوز، پلی اتیلن گلیکول و سدیم فسفات انما.
  • روان کننده ها. مصرف نرم کننده ها سبب تسهیل حرکت مدفوع در میان کولون می شود. روغن معدنی نمونه ای از این نرم کننده ها می باشد.
  • نرم کننده های مدفوع. نرم کننده های مدفوع از طریق جذب آب از روده ها سبب نرم تر شدن مدفوع می شوند. Colace و Surfak نمونه هایی از این نرم کننده ها می باشند.
سایر داروها

داروهایی که برای درمان یبوست مزمن تجویز می شوند عبارتند از:

  • داروهایی که سبب جذب آب به درون روده ها می شوند. لوبی پروستون و لیناکلوتید به شیوه های متفاوت سبب جذب آب به درون روده ها و افزایش سرعت حرکت مدفوع می شوند. در صورت مؤثر نبودن ملین هایی که بدون نسخه پزشک تهیه شده اند می توان از این دو دارو استفاده کرد.
  • داروهایی که در آزمایش های بالینی تحت بررسی می باشند. در حال حاضر اثر بخشی چندین داروی جدید که در روند درمان یبوست مزمن تجویز می شوند در حال بررسی می باشند. می توانید در ارتباط با اثر بخشی این داروها با پزشک خود مشورت کنید.
تربیت ماهیچه های لگن

تعلیم بیوفیدبک شامل کار با درمانگری می باشد که برای آموزش نحوه شل سازی و انقباض ماهیچه های لگنی از ابزار خاصی استفاده می کند. شل سازی ماهیچه های لگنی در زمان مناسب روند دفع می تواند به تسهیل خروج مدفوع کمک کند.

در طول جلسه بیوفیدبک، به منظور سنجش میزان کشش ماهیچه ای، لوله مخصوصی (کاتتر) وارد رکتوم می شود. درمانگر با آموزش تمرینات خاص، نحوه شل سازی و انقباض متناوب ماهیچه های لگنی را به بیمار آموزش می دهد. در طی این روند به منظور اندازه گیری میزان تنش از دستگاهی استفاده می شود که برای نشان دادن زمان شل سازی ماهیچه ها از نور یا صدا استفاده می کند.

جراحی

در صورت اثر بخش نبودن سایر گزینه های درمانی و یا ایجاد یبوست مزمن بواسطه رکتوسل، فیشر آنال یا ترک مقعد، جراحی تنها گزینه درمانی محسوب می شود.

برای آن دسته از افرادی که از سایر درمان ها جواب نگرفته اند و نیز افرادی که سرعت حرکت مدفوع در طول کولون آنان بسیار آهسته می باشد، برداشتن کولون به شیوه جراحی می تواند یکی از گزینه های درمانی مؤثر باشد. ولی این نوع جراحی به ندرت ضرورت پیدا می کند.