انواع سرگیجه

سرگیجه اصطلاحی است که برای توصیف احساساتی چون ضعف، گیجی یا لرزش دست و پا از آن استفاده می شود. سرگیجه ای که سبب می شود شما احساس کنید که خودتان یا محیط اطرافتان در حال چرخیدن و یا تکان خوردن می باشد ورتیگو (دوران سر) نامیده می شود.

سرگیجه یکی از شایع ترین دلایل مراجعه افراد بزرگسال به پزشک می باشد (از سایر علل شایع مراجعه افراد به پزشک می توان به درد قفسه سینه و احساس خستگی اشاره کرد). اگر چه بروز مداوم سرگیجه یا سرگیجه های مزمن مانع از انجام فعالیت های عادی و روزمره می شوند ولی با وجود این، سرگیجه به ندرت علامت یک بیماری جدی و تهدید کننده محسوب می شود. درمان سرگیجه به علت و علایم بوجود آمده بستگی دارد و در اغلب موارد مؤثر واقع می شود.

توصیف صریح سرگیجه می تواند در قالب یکی از عبارات زیر بیان شود:

  • ورتیگو یا احساس کاذب حرکت یا چرخش (دوران سر)
  • منگی، گیجی یا احساس بروز غش و ضعف
  • از دست دادن تعادل (عدم تعادل)
  • بروز سایر احساساتی چون احساس شناور بودن یا سنگین شدن سر

 

برخی از بیماری های زمینه ای نیز می توانند منجر به بروز موارد فوق شوند. برخی از این بیماری ها سبب ایجاد اختلال در سیگنالهایی می شوند که توسط مغز از یک یا چندین سیستم حسی دریافت می شوند:

  • چشم ها که تعیین کننده محل قرارگیری بدن در فضا و چگونگی حرکت آن می باشند.
  • اعصاب حسی که پیام هایی را در ارتباط با حرکات و موقعیت های بدن به مغز می فرستد.
  • گوش داخلی که جایگاه حسگرهایی می باشد که به شناسایی جاذبه و حرکت روبه جلو و عقب کمک می کنند.
ورتیگو (دَوَران سر)

ورتیگو معمولاً در اثر تغییر ناگهانی یا موقتی در فعالیت ساختارهای تعادل در گوش داخلی (سیستم وستیبولار) و یا در ارتباطات ساختار تعادلی در مغز رخ می دهد. این ارتباطات حرکات و تغییرات ایجاد شده در وضعیت سر را ردیابی می کنند. ایستادن یا حرکت می تواند سبب تشدید ورتیگو شود.

گاهی اوقات ورتیگو به اندازه ای شدید است که می تواند منجر به بروز حالت تهوع، استفراغ و مشکلات تعادلی شود. ولی خوشبختانه ورتیگو معمولاً زیاد طول نمی کشد و در عرض 2 هفته بدن با علت بوجود آورنده سرگیجه سازگار می شود.

 

عوامل بوجود آورنده ورتیگو عبارتند از:

  • ورتیگوی وضعیتی خوش خیم ناگهانی (BPPV1). سبب بروز دوره های شدید و کوتاهی از ورتیگو بلافاصله پس از تغییر موقعیت سر می شود. این پدیده معمولاً زمانی رخ می دهد که در رختخواب غلت می زنید و یا به هنگام صبح از خواب بیدار می شوید و می نشینید. BPPV شایع ترین علت بروز ورتیگو می باشد.
  • التهاب گوش داخلی. علایم و نشانه های التهاب گوش داخلی (التهاب عصبی وستیبولار) شامل شروع ناگهانی ورتیگوی شدید و پیوسته ای می باشد که ممکن است روزها ادامه داشته و با مواردی نظیر حالت تهوع، استفراغ و بروز مشکلات تعادلی نیز همراه باشد. علایم مذکور می توانند به اندازه ای شدید باشند که مجبور به ماندن در رختخواب شوید. این عارضه در صورت همراهی با از دست دادن ناگهانی شنوایی، لابیرنتیت (التهاب گوش داخلی یا التهاب لابیرنت) نامیده می شود. خوشبختانه التهاب عصبی وستیبولار بخودی خود بهبود می یابد. لیکن درمانهای زود هنگام و توانبخشی وستیبولار می توانند در افزایش سرعت ریکاوری مؤثر باشند.
  • بیماری مِنیر(Meniere). در طی این بیماری مایعات بسیار زیادی در گوش درونی تجمع می یابند. از ویژگی های این بیماری می توان به بروز ناگهانی ورتیگو اشاره کرد که چندین ساعت بطول می انجامد و با نشانه هایی چون کاهش شنوایی، پیچیدن صدای زنگ مانند در گوش و احساس پری یا سنگینی گوش همراه می باشد.
  • میگرن وستیبولار. میگرن چیزی فراتر از یک اختلال سردرد می باشد. همانطور که برخی از افراد مبتلا به میگرن، آئورای بینایی aura (مرحله پیش درآمد که بصورت پاره ای از اختلالات بینایی نظیر: دیدن نقاط نورانی بدون شکل، خطوط زیگزاگ و تاری دید تظاهر می یابند) را تجربه می کنند، ممکن است برخی از افراد نیز دچار حملات ورتیگو شده  بدلیل میگرنی که دارند به سایر گونه های سرگیجه نیز مبتلا شوند، حتی در مواردی که سردرد شدیدی ندارند. این گونه حملات ورتیگو می توانند ساعت ها تا روزهای متمادی ادامه داشته و با سردرد و همچنین حساسیت به نور و صدا نیز همراه باشند.
  • آکوستیک نوروما. آکوستیک نوروما یک توده خوش خیم بر روی عصب وستیبولار است، عصبی که گوش داخلی را به مغز متصل می سازد. علایم آکوستیک نوروما معمولاً شامل کاهش شنوایی پیش رونده و وزوز گوش در یک طرف سر به همراه سرگیجه یا عدم تعادل می باشد.
  • سایر دلایل. ورتیگو بندرت علامتی از یک مشکل عصب شناختی جدی تر نظیر سکته، خونریزی مغزی یا مالتیپل اسکلروزیس2 (MS) می باشد. در چنین مواردی معمولاً سایر علایم عصبی نظیر دوبینی، اختلال تکلم، ضعف ماهیچه های صورت یا بی حسی، عدم هماهنگی عضلات و یا مشکلات تعادلی نیز بروز می کند.

 

1 Benign paroxysmal positional vertigo

2 Multiple Sclerosis

احساس ضعف و غش

سرگیجه می تواند سبب بروز احساس ضعف و گیجی بدون از دست دادن هوشیاری شود. گاهی اوقات حالت تهوع، رنگ پریدیگی صورت و تعریق نیز به همراه احساس ضعف بروز می کند. دلایل بروز این نوع سرگیجه عبارتند از:

  • کاهش فشار خون (افت فشار خون ارتواستاتیک). افت قابل توجه فشار خون سیستولیک (عدد بالایی فشار خون) می تواند منجر به بروز گیجی یا احساس ضعف شود. این حالات معمولاً پس از نشستن یا ایستادن بسیار سریع رخ می دهد.
  • خروج ناگهانی خون از قلب. برخی از بیماری ها نظیر بیماری های مرتبط با ماهیچه قلب (کاردیومیوپاتی)، ضربان نامنظم قلب (آریتمی) یا کاهش حجم خون می توانند منجر به نارسایی جریان خون خروجی از قلب شوند.
از دست دادن تعادل (عدم تعادل)

عدم تعادل به معنای از دست دادن تعادل یا احساس بی ثباتی به هنگام راه رفتن می باشد. عوامل بروز این عارضه عبارتند از:

  • مشکلات گوش داخلی (وستیبولار). ناهنجاری های گوش داخلی می توانند منجر به بروز عدم تعادل به هنگام راه رفتن شوند، بویژه در مکانهای تاریک.
  • اختلالات حسی. ضعف بینایی و وارد آمدن آسیب به ساق پاها (نوروپاتی محیطی) در افراد سالخورده بسیار شایع است و می تواند منجر به بروز اختلال در حفظ تعادل شود.
  • مشکلات مفاصل و عضلات. ضعف ماهیچه ها و بروز آرتروز - نوعی آرتریت که سبب فرسایش مفاصل می شود - در آن دسته از مفاصلی که وزن بدن را تحمل می کنند می تواند منجر به برهم زدن تعادل شود.
  • داروها. عدم تعادل می تواند یکی از عوارض جانبی داروهایی چون: داروهای ضد تشنج، مسکن ها و آرام بخش ها باشد.
سایر احساسات مربوط به سرگیجه نظیر شناور بودن، گیج رفتن و یا سنگینی سر

سایر احساسات مربوط به سرگیجه که توصیف آنها دشوارتر می باشد دربردارنده مواردی نظیر منگی یا داشتن حسی شبیه به چرخیدن چیزی در درون سر می باشند. معمولاً پزشکان این نوع سرگیجه را سرگیجه های نامشخص می نامند. برخی از دلایل بروز سرگیجه های نامشخص عبارتند از:

  • داروها. داروهای کاهنده فشار خون در صورت کاهش بسیار زیاد فشار خون می توانند سبب بروز حالت ضعف شوند. بسیاری از داروهای دیگر نیز می توانند منجر به بروز حالات نامشخصی از سرگیجه شوند که با توقف مصرف این داروها سرگیجه نیز از بین می رود.
  • اختلالات گوش داخلی. برخی از ناهنجاری های گوش داخلی منجر به بروز سرگیجه های پایدار و غیر ورتیگو مانند می شوند.
  • اختلالات اضطرابی. برخی از اختلالات اضطرابی نظیر حملات پانیک (ترس) و هراس از ترک خانه یا بودن در مکانهای بزرگ و سر باز (آگورافوبیا) می توانند سبب بروز سرگیجه شوند. گاهی اوقات دلایلی نظیر یک اختلال وستیبولار نیز می تواند سبب بروز علایم سرگیجه شوند، ولیکن عامل اضطراب باعث ماندگاری سرگیجه حتی پس از رفع مشکل گوش داخلی می شود.
  • پایین بودن سطح آهن خون (آنمی). سایر علایم و نشانه هایی که همراه با سرگیجه در افراد مبتلا به آنمی بروز می کنند عبارتند از: خستگی، ضعف و رنگ پریدگی.
  • پایین بودن قند خون. این عارضه معمولاً در افراد مبتلا به دیابت که انسولین تزریق می کنند بروز می کند. در این افراد سرگیجه با تعریق و گیجی همراه می باشد.
  • عفونت های گوش. گاهی اوقات عفونت های گوش نیز منجر به بروز سرگیجه می شوند. این نوع سرگیجه ها همزمان با از بین رفتن عفونت بهبود می یابند.
  • گرمای بیش از حد و کم آبی بدن (دهیدراتاسیون). فعالیت بیش از حد در هوای گرم یا عدم نوشیدن مایعات کافی می تواند سبب بروز سرگیجه شود. این امر بویژه در افرادی مشاهده می شود که از داروهای قلبی استفاده می کنند. استراحت در مکانهای خنک و نوشیدن آب یا نوشیدنی های ورزشی می تواند به برطرف شدن سرگیجه کمک کند.
  • سرگیجه سابجکتیو مزمن. این نوع سرگیجه در اثر یک سندرم بالینی خاص بوجود می آید که از مشخصه های آن می توان به سرگیجه پایداری اشاره کرد که هیچ علت پزشکی مشخصی ندارد. سرگیجه سابجکتیو مزمن با حساسیت بیش از حد فرد به حرکت خود همراه می باشد. این نوع سرگیجه در محیط های بصری پیچیده (نظیر مغازه میوه و سبزی فروشی)، با انجام حرکات بصری (نظیر تماشا کردن فیلم) یا زمینه ها و الگوهای بصری بدتر می شود.
فاکتورهای مستعد کننده

عواملی که سبب افزایش خطر بروز سرگیجه می شوند عبارتند از:

  • سن. افراد بالای 65 سال بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری هایی هستند که منجر به بروز سرگیجه می شوند. همچنین احتمال دارد این افراد داروهایی را مصرف کنند که موجب بروز سرگیجه شوند.
  • مصرف برخی از داروهای خاص. برخی از داروها نظیر: داروهای کاهنده فشار خون، داروهای ضد صرع، مسکن ها و آرام بخش ها می توانند باعث بروز سرگیجه شوند.
  • سابقه بروز سرگیجه. احتمال بروز سرگیجه در آن دسته از افرادی که سابقه این عارضه را دارند بسیار بالا می باشد.