معرفی شیشه یا مت آمفتامین

مت آمفتامین که بیشتر با نام شیشه شناخته می شود، یک ماده روان گردان قوی است. این ماده محرک سیستم عصبی می باشد و با تاثیر مستقیمی که بر مکانیسم های مغزی دارد موجب برانگیختن احساس های شادی و هیجان می شود. شیشه همچنین باعث ایجاد اختلال در خواب و اشتها شده و نیز موجب افزایش تشنگی می شود و فرد را مجبور به مصرف مقادیر زیادی آب می کند.

این ماده از آمفتامین به دست می آید (با فرمول N13C9H) ولی اثر آن بیشتر از آمفتامین است. این ماده به صورت پودری سفید رنگ (شبیه به کریستال های شیشه) بدون بو و با طعم تلخ می باشد که به راحتی در نوشابه های الکلی و غیر الکلی حل می شود.

مت آمفتامین کاربرد درمانی محدودی دارد و در برخی موارد برای اختلال کم توجهی - بیش فعالی، برای درمان نارکولپسی (حملات خواب) و گاهی هم برای درمان چاقی های مقاوم به درمان استفاده می شود.

این ماده در سال ۱۸۹۳ در ژاپن ساخته شد. در زمان جنگ جهانی دوم توسط سربازان ژاپنی، آمریکایی و آلمانی برای برطرف کردن خستگی و افزایش انرژی استفاده می شد. بعد از جنگ داروی باقی مانده وارد ژاپن شد و یک اپیدمی از مصرف مت آمفتامین (شیشه) رخ داد و باعث شد که مصرف آن ممنوع گردد.

در ایران قبل از سال ۱۳۸۶ مصرف شیشه بسیار محدود بود و در مطالعه بررسی سریع وضعیت سوء مصرف مواد در ایران که در سال ۱۳۸۳ انجام شد، هیچ موردی از مصرف پیدا نشد. همان مطالعه در سال ۱۳۸۶ تکرار شد و این بار 3.5% درصد مصرف کننده شیشه گزارش شد (دکتر رفیعی و همکاران، ۱۳۸۸). اوج مصرف شیشه در کشور از سال 1389و به دنبال شروع تولید داخلی آن آغاز شد و به تدریج با کاهش قیمت آن به نسبت شیوع آلودگی به آن نیز افزایش یافت.

مت آمفتامین به صورت استنشاقی، خوراکی، تدخینی  و یا با حل کردن آن در آب یا الکل به صورت تزریقی نیز مصرف می شود. بلافاصله بعد از مصرف آن مغز و سیستم عصبی تحت تاثیر قرار گرفته و ایجاد نوعی سرخوشی می کند که تمایل مصرف کننده به تکرار مصرف آن را موجب می شود. و این عمل موجب سوء مصرف آن و بروز اعتیاد به آن می شود.

شیشه موجب افزایش میزان نوروترانسمیتری به نام دوپامین در مغز می شود. این ماده شیمیایی به طور طبیعی در سیستم عصبی بدن وجود دارد و موجب تحریک سیستم پاداش، انگیزش، مرکز لذت و سیستم حرکتی مغز می شود.

ورود مت آمفتامین به سیستم عصبی مرکزی باعث آزاد شدن ناگهانی دوپامین گشته و باعث تحریک سلولهای مغزی و افزایش حالت تهاجمی و افزایش حرکات جسمی می شود. در صورت ادامه مصرف بعد از مدت طولانی علایم بدخلقی و افسردگی و علایم اختلال حرکتی مثل پارکینسون در فرد ظاهر می شود. همچنین این ماده در همان ابتدای مصرف خسارات جبران ناپذیری را در مغز وارد می آورد که افت حافظه، پرخاشگری و تهاجم، رفتارهای جنون آمیز و آسیب های قلبی و مغزی از عوارض مصرف آن است.

مصرف مزمن و طولانی مدت این ماده موجب ایجاد تغییرات مولکولی در مغز می شود. مطالعات تصویر برداری نشان می دهند که سیستم دوپامینی که با مهارت های حرکتی و یادگیری ارتباط دارد دچار اختلال می شود. در مطالعاتی که بر روی مصرف کنندگان مت آمفتامین صورت گرفته مشخص شده که تغییرات فانکشنال و ساختاری شدیدی در نواحی از مغز که با احساسات و حافظه ارتباط دارد ایجاد می شود. این مشاهدات یافته های بالینی مرتبط با این اختلالات را که به صورت عینی در مصرف کنندگان شیشه دیده می شود را، تایید می کند.

با مصرف این ماده حالاتی مثل هیجان زدگی، بی تابی، سخن گفتن تند، کاهش خواب و اشتها و افزایش فعالیت های فیزیکی به وجود می آید.

مصرف این ماده می تواند موجب کاهش اشتها برای روزها، افزایش تعداد تنفس، افزایش فعالیت فیزیکی، افزایش دمای بدن و تحریک پذیری و بی خوابی گیجی، لرزش و تشنج، اضطراب و بدبینی و خشونت شود. که یکی از علل افزایش میزان مرگ و میر در بین مصرف کنندگان شیشه همین تشنج و افزایش دمای بدن می باشد. همچنین این ماده با تاثیر بر روی سیستم عروقی موجب بروز بیماری های عروقی و سکته قلبی و مغزی می شود.

تولید مت آمفتامین یا شیشه در لابراتوارهای کوچک و با استفاده از مواد اولیه ساده، مانند داروهای بدون نسخه خاصی مثل سودوافدرین، که یک ترکیب معمولی در داروهای سرماخوردگی می باشد، صورت می گیرد. این عامل موجب شده که در ایالات متحده برای فروش این داروها محدودیت های خاصی اعمال شود. همچنین تولید شیشه در این آزمایشگاه ها موجب تولید مواد سمی و خطرناکی می شود که در محیط آزمایشگاه باقی می ماند و موجب بروز مشکلات سلامتی برای افراد مقیم در آن می شود.

یکی از عوارض روانی شایع مصرف شیشه، ایجاد حالت های سایکوز (جنون) شبیه اسکیزوفرنی، شامل توهمات بینایی و شنوایی و نیز پارانویا (بدبینی) و پرخاشگری می باشد. احساس کرم زدگی توهم شایعی است که به علت اثر محرک شیشه بر روی مغز در بین مصرف کنندگان این ماده رواج دارد. این توهم مبنی بر وجود کرم هایی که تمام بدن و صورت را می خورند گاهی چنان شدید است که موجب می شود فرد آسیب های شدیدی به خود بزند. و گاهی این آسیب ها چنان شدید است که موجب بستری شدن فرد نیز می شود. . همراه بودن مصرف شیشه با عفونتهای پوستی و پوسیدگی دندان ها باعث شده است شایعه کرم زدگی بدن گسترش پیدا کند. دهان کرم زده معتادان آمفتامین (Meth Mouth) یکی از شدیدترین عفونتهای دهانی و پوسیدگی دندان است. اثر تنگ کنندگی عروق ماده مت آمفتامین و اثرات جانبی آن مثل خشکی دهان، تنبلی و بی خیالی، مصرف زیاد مشروبات و نوشابه برای جبران کم آبی و حل کردن شیشه عوامل اصلی این عفونت دهانی و دندانی هستند.

مصرف مت آمفتامین با خلوص پایین که به صورت مخلوط با مواد دیگری از جمله جوش شیرین و یا شکر می باشد، عوارض شدیدتری نسبت به آمفتامین یا مت آمفتامین خالص دارد. پارگی رگها، گرفتگی عضلانی و عفونت های پوستی و یا داخلی از این عوارض می باشد. ضمناً موارد مرگ در اثر مصرف بیش از حد یا over dose در این نوع مواد بیشتر از مواد خالص است چرا که ممکن است بدون اطلاع فرد، ماده مخدری که از فروشنده ناشناسی تهیه شده دارای درصد یا دوز بالاتری نسبت به ماده معمول داشته باشد.

مصرف مت آمفتامین عوارض طبی گسترده ای بر سلامت عمومی بدن و مکانیسم های عملکرد آن، از جمله سیستمهای فیزیولوژیک و در راس آن سیستم اعصاب اتونوم دارد. سیستم اعصاب اتونوم شامل سیستم عصبی سمپاتیک و پاراسمپاتیک می باشد و فعال سازی حاد سیستم عصبی سمپاتیک موجب افزایش فشار خون، تاکی کاردی (افزایش ضربان قلب)، تاکی پنه (افزایش تعداد تنفس)، هیپرترمی محیطی (افزایش دمای بدن)، گشادی مردمک ها، افزایش تعریق و انقباض عروق خونی می شود.

برعکس این، اثرات تقویت کننده روان شناختی و فیزیولوژیک مصرف شیشه شامل سرخوشی شدید، افزایش انرژی و هوشیاری و احساس ظرفیت جسمی و روانی افزایش یافته و در ابتدا کاهش اضطراب و افزایش لیبیدو (میل جنسی) می گردد.

با مصرف طولانی مدت، کمبودهای تغذیه ای رخ می دهد. با کاهش اثرات تقویت کنندگی مثبت مت آمفتامین متعاقب مصرف مکرر، اثرات سمی حاصله خود را به صورت اضطراب تشدید شده، تحریک پذیری و یا تیرگی شعور نشان می دهد. مصرف طولانی مدت مت آمفتامین همچنین موجب افزایش بیماریهای عفونی شامل HIV (ویروس عامل بیماری ایدز)، هپاتیت B و C و اندوکاردیت یا عفونت لایه داخلی عضله قلب و دریچه ها همراه است. افزایش رفتارهای پرخطر جنسی و استفاده از سرنگ های مشترک تزریقی علت اصلی انتقال این ویروس ها می باشد. عوارض مسمومیت دستگاه اعصاب مرکزی شامل دامنه وسیعی از تغییرات روانی، سمیت عصبی، سکته مغزی و سایر آسیب های بافت مغز می باشد.

مت آمفتامین یا شیشه با سمیت قلبی و پاتولوژی بافت قلب خصوصاً در صورت مصرف طولانی مدت همراه است. به خاطر خواص سمپاتومیمتیک (محرک سمپاتیک) ناشی از افزایش فعالیت کاتکول آمینها، بالا رفتن ضربان قلب و فشار خون . درد قفسه سینه، کم شدن تنفس و سندرم حاد کرونری شایع ترین تظاهرات اولیه مصرف مت آمفتامین هستند.

نشان داده شده که مصرف مت آمفتامین با مجموعه ای از مشکلات دهانی مرتبط می باشد. اصطلاح (Meth Mouth) برای اشاره به اثرات مخرب مت آمفتامین بر سلامت دندانها استفاده می شود. شایعترین مشکلات سلامت دهانی گزارش شده در مصرف کنندگان مت آمفتامین شامل پوسیدگی وسیع دندان ها و شکستگی آن ها و بیماریهای پریودنتال (برای مثال ژنژیویت و پریودوندیت) است.

تظاهرات پوستی سوء مصرف مت آمفتامین اغلب نتیجه آسیب به خود هنگام مسمومیت، عفونت ناشی از تزریق مکرر، یا سوختگی های تصادفی مرتبط با فرایند تولید دارو هستند. هنگام تجربه علایم جسمی یا روان پزشکی ناراحت کننده، مصرف کنندگان مت آمفتامین ممکن است خارش مکرر پوستی داشته باشند، که باعث ایجاد خراشیدگی یا زخم های پوستی می شود. این رفتارها در نتیجه توهمات القا شده توسط مواد ایجاد می شوند که نوعی احساس خزش حشرات بر رو یا زیر سطح پوست است.

 

عوارض عصبی شناختی

گر چه مصرف اولیه مت آمفتامین به دلایل متفاوت اجتماعی – فرهنگی و روانی می باشد؛ اما زمانی که برای اولین بار این ماده وارد بدن می شود، تغییرات عمیقی در ساختار شیمیایی مغز ایجاد می کند. مت آمفتامین باز جذب دوپامین آزاد شده در شکاف سیناپسی را مسدود کرده و منجر به افزایش سطح دوپامین در سیناپس عصب ها، بخش های مزولیمبیک و سایر قسمت های مغز می گردد. این عمل به تدریج در طی مصرف های بعدی، به علت خود تنظیمی گیرنده ها،  باعث کاهش سطح گیرنده های دوپامینی می شود. در نتیجه فرد برای حفظ سطح طبیعی دوپامین مجبور به افزایش مصرف دارو می شود. و این یعنی یعنی از دست دادن کنترل و مصرف اجباری مت آمفتامین. هم چنین، مصرف متامفتامین منجر به از دست دادن انتقال دهنده های دوپامین می گردد، که منجر به کم شدن سرعت عملکرد و افت حافظه و تمرکز و عملکرد های شناختی می شود.

بر اساس بررسی های اخیر 40 درصد مصرف کنندگان مت آمفتامین با مصرف در حد وابستگی، علایمی از نقایص عصبی روانشناختی کلی را نشان می دهند. اثرات مت آمفتامین بر کارکرد عصبی روانشناختی می تواند بر اساس کمیت مصرف، دفعات مصرف و شدت وابستگی متفاوت باشد، گرچه در برخی مطالعات شواهدی مبنی بر چنین ارتباطی تأیید نشده است.

شدت نقایص عصبی، شناختی می تواند در طول دوره اولیه پرهیز در مقایسه با مصرف کنندگان فعال بدتر شود و می تواند برای 9 ماه یا بیشتر متعاقب پرهیز اولیه ادامه پیدا کند. گرچه، تداوم پرهیز با بهبودی در کارکرد پایانه دوپامین و حداقل بهبودی نسبی در کارکرد شناختی در افراد وابسته به مت آمفتامین همراه است.

مصرف کنندگان مت آمفتامین ممکن است حرکات هیپرکینتیک شامل رفتارهای تکراری و کلیشه ای نشان دهند. این اثرات حتی به صورت گسترده ای در مطالعات حیوانی نشان داده شده است. همچنین، پیشنهاد شده است که نقایص دوپامینرژیک مصرف مت آمفتامین می تواند علایم پارکینسون ایجاد کند اما شواهد پژوهش بالینی در حمایت از این نظریه محدود باقی مانده است.

نشان داده شده که مصرف مزمن مت آمفتامین باعث سمیت عصبی به صورت کاهش فعالیت انتقال دهنده دوپامین استریاتال شده و این می تواند به لحاظ بالینی با نقایص شناختی و کندی سایکوموتور همراه باشد.