صرع یا اپی لپسی

صرع اختلال سیستم عصبی مرکزی (اختلال عصبی) می باشد که در طی آن اختلال بوجود آمده در فعالیت های سلولهای عصبی مغزی منجر به تشنج می شود که این تشنج با بروز رفتارهای غیر عادی و علایمی نظیر از دست دادن هوشیاری همراه می باشد. تشنج دارای علایم زیادی می باشد. برخی از افراد مبتلا به صرع هنگام بروز تشنج تنها به مدت چند ثانیه به اطراف خیره می شوند و این در حالی است که در سایر بیماران لرزش های مکرر و شدیدی در دست ها و پاها بوجود می آید.

در ایالات متحده آمریکا یک نفر از هر 10 نفر در طول زندگی خود بدون دلیل خاصی دچار تشنج می شود. لیکن بروز صرف تشنج به این معنا نیست که فرد لزوماً مبتلا به صرع می باشد. برای محرز شدن ابتلا فرد به صرع حداقل بروز 2 تشنج بدون علت ضروری می باشد.

حتی تشنج های خفیف نیز نیازمند درمان می باشند، چرا که بروز آن ها در طول فعالیت هایی نظیر رانندگی یا شنا می تواند بسیار خطرناک باشد.

درمان تشنج، که معمولاً شامل مصرف دارو یا گاهی اوقات جراحی می باشد، می تواند سبب از بین رفتن یا کاهش تناوب و شدت تشنج ها شود.

افزایش سن می تواند باعث بهبودی بیماری صرع در برخی از کودکان مبتلا به این بیماری شود.

علائم و نشانه های صرع

از آنجایی که فعالیت های غیر عادی سلولهای مغزی منجر به بروز صرع می شوند، از این رو تشنج های بوجود آمده می توانند بر تمامی روندهایی که مغز هماهنگی آنها را بر عهده دارند تأثیر گذار باشند. تشنج می تواند علایمی چون موارد زیر را در برداشته باشد:

  • سردرگمی و پریشانی موقتی
  • عدم حضور (خیره شدن به یک محل)
  • حرکات غیر قابل کنترل دست ها و پاها
  • از دست دادن هوشیاری یا آگاهی
  • علایم فیزیکی

علایم تشنج بسته به نوع آن متفاوت می باشند. در بسیاری از موارد، فرد مبتلا به صرع در تمامی اوقات تشنج های مشابهی را با علایم یکسان تجربه می کند. پزشکان معمولاً تشنج ها را بر مبنای شدت غیر عادی بودن فعالیت های مغزی به 2 گروه کانونی یا ژنرالیزه (عمومی) طبقه بندی می کنند:

 

تشنج های کانونی

تشنج کانونی (جزئی یا partial) تشنجی می باشد که بواسطه فعالیت های غیر عادی یک منطقه از مغز بوجود می آید. این نوع تشنج به 2 گروه تقسیم می شود:

  • صرع کانونی ساده. این گروه از تشنج ها منجر به از دست دادن هوشیاری نمی شوند ولی می توانند سبب تغییر احساسات یا ایجاد تغییراتی در حواس پنج گانه شوند. همچنین این تشنج ها می توانند منجر به بروز حرکات غیر عادی در بخش هایی از بدن نظیر بازو یا پاها و بروز علایم حسی نظیر سر گیجه و مور مور شدن بدن شوند.
  • صرع کانونی Dyscognitive. این تشنج ها می توانند منجر به از دست دادن موقتی هوشیاری شوند. صرع کانونی اغلب سبب بروز حرکات بی هدف، نظیر مالش دست ها، جویدن، بلعیدن یا راه رفتن به صورت دایره وار و نیز خیره شدن به اطراف می شود.

 

تشنج های ژنرالیزه

تشنج هایی که تمامی مناطق مغزی را در بر می گیرند تشنج های ژنرالیزه نامیده می شوند.6 نوع تشنج ژنرالیزه وجود دارند که عبارتند از:

  • تشنج های ابسنس ( تشنج غایب). از ویژگی های تشنج ابسنس یا غایب که تشنج پیتیت مال(Petitmal) نیز نامیده می شود می توان به خیره شدن و حرکات بدنی ظریف اشاره کرد. این تشنج ها می توانند منجر به از دست دادن هوشیاری بشکل جزئی شوند.
  • تشنج های تونیک. تشنج های تونیک سبب گرفتگی و سفت شدن عضلات می شوند. تأثیر این تشنج ها معمولاً بر روی عضلات پشت، بازوها و پاها می باشد و ممکن است که سبب به زمین خوردن بیمار شوند.
  • تشنج های کلونیک. تشنج کلونیک با حرکات موزون و تند عضلات همراه می باشد. تأثیر این تشنج ها معمولاً بر نواحی چون گردن، صورت و بازوها می باشد.
  • تشنج های میوکلونیک. تشنج های میوکلونیک معمولاً بشکل حرکات  تند و ناگهانی یا انقباضات دست ها و پاها بروز می کند.
  • تشنج های اتونیک. تشنج های اتونیک که با عنوان تشنج افتادن (Drop seizure) نیز شناخته می شود منجر به از بین رفتن کنترل عضلات می شود که این امر خود منجر به زمین افتادن ناگهانی فرد می شود.
  • تشنج های تونیک - کلونیک. از ویژگی های تشنج های تونیک - کلونیک که با عنوان تشنج گرندمال نیز شناخته می شوند می توان به از دست دادن هوشیاری، گرفتگی، عضلات بدن و لرزش و نیز گاهی اوقات از دست دادن کنترل ادرار یا گاز گرفتگی زبان اشاره کرد.

 

زمان مراجعه به پزشک

در صورت بروز موارد زیر می بایست فوراً از اقدامات پزشکی بهره بگیرید:

  • ادامه یافتن تشنج بیش از 5 دقیقه
  • عدم برگشت تنفس یا هوشیاری پس از توقف تشنج
  • بروز بلافاصله تشنج دوم
  • بالا بودن تب
  • بروز گرمازدگی
  • بارداری
  • ابتلا به دیابت
  • وارد آمدن آسیب به بیمار در طول تشنج
علل ابتلا به صرع

در حدود نیمی از موارد، صرع بدون هیچ علت قابل شناسایی رخ می دهد. در حدود نیمی از افراد مبتلا به صرع فاکتورهای مختلفی وجود دارند که سبب بروز تشنج می شوند:

  • تأثیرات ژنتیکی. برخی از گونه های صرع، که بر اساس نوع تشنج طبقه بندی می شوند، بشکل ارثی در خانواده ها وجود دارند. در چنین مواردی احتمال اینکه یک عامل ژنتیکی سبب بروز صرع شده باشد بسیار بالا می باشد.
    محققان بوجود ارتباطاتی میان برخی از گونه های صرع و ژنهایی خاص پی برده اند و این در حالی است که تخمین زده می شود که در حدود بیشتر از 500 ژن در ابتلا به این بیماری تأثیر گذار باشند. برخی از ژن های خاص سبب افزایش حساسیت پذیری بیمار در برابر شرایط محیطی تحریک کننده تشنج ها می شوند.
  • ضربات وارد آمده به سر. ضرباتی که بواسطه تصادفات اتومبیل یا سایر آسیب های تروماتیک به سر وارد می آیند می توانند منجر به بروز صرع شوند.
  • بیماری های مغزی. بیماری های مغزی نظیر، تومورها یا سکته مغزی که آسیب هایی را به مغز وارد می آورند نیز می توانند سبب ابتلا فرد به صرع شوند.
    سکته مغزی علت اصلی ابتلا بزرگسالان بالاتر از 35 سال به صرع می باشد.
  • بیماری های عفونی. بیماری های عفونی نظیر: مننژیت، ایدز و آنسفالیت ویروسی می توانند سبب بروز صرع شوند.
  • آسیب های پیش از تولد. جنین قبل از تولد در برابر آسیب های مغزی که بواسطه فاکتورهایی چون عفونت مادر، تغذیه ضعیف یا کمبود اکسیژن بوجود می آیند بسیار حساس می باشد. چنین آسیب های مغزی می توانند منجر به بروز صرع یا فلج مغزی شوند.
  • اختلالات تکاملی. گاهی اوقات اختلالات تکاملی نظیر اوتیسم و نورو فیبروماتوزیس می توانند سبب بروز صرع شوند.

 

فاکتورهای مستعد کننده ابتلا به صرع

فاکتورهای خاصی وجود دارند که سبب افزایش احتمال بروز صرع می شوند. مواردی نظیر:

  • سن. شروع صرع در دوران خردسالی و پس از سن 60 سالگی بسیار شایع می باشد. لیکن در هر سنی احتمال ابتلا به این بیماری وجود دارد.
  • سابقه خانوادگی. وجود سابقه خانوادگی ابتلا به صرع سبب افزایش احتمال ابتلا به اختلالات تشنجی می شود.
  • وارد آمدن ضربه به سر. ضربات سر یکی از دلایل عمده ابتلا به صرع می باشند. بستن کمربند ایمنی به هنگام رانندگی و استفاده از کلاه ایمنی به هنگام دوچرخه سواری، اسکی یا در طول انجام سایر فعالیت ها می تواند سبب کاهش احتمال وارد آمدن چنین آسیب هایی به سر شود.
  • سکته های مغزی و سایر بیماری های عروقی. سکته های مغزی و سایر بیماری های عروق خونی می توانند منجر به وارد آمدن آسیب هایی به مغز شوند و بدین ترتیب احتمال ابتلا به صرع را افزایش دهند. با پیروی از اقداماتی نظیر: کاهش مصرف الکل و اجتناب از استعمال سیگار، پیروی از رژیم های غذایی سالم و انجام مرتب تمرینات ورزشی می توان خطر ابتلا به این بیماری ها را کاهش داد.
  • زوال عقل. زوال عقل یا آلزایمر می تواند سبب افزایش خطر ابتلا به صرع در سالمندان شود.
  • عفونتهای مغزی. عفونت هایی چون مننژیت که سبب بروز التهاب در مغز یا نخاع می شوند. می توانند منجر به افزایش خطر ابتلا به صرع شود.
  • وقوع تشنج در دوران کودکی. گاهی اوقات تب بالا در دوران کودکی می تواند سبب بروز تشنج شود. کودکانی که به دلیل تب بالا دچار تشنج شده اند معمولاً به صرع مبتلا نمی گردند، لیکن این احتمال در آن دسته از کودکانی که دچار تشنج های طولانی مدت شده اند و از سایر بیماری های سیستم عصبی رنج می برند و یا سابقه بروز صرع در خانواده را دارند بسیار بالا می باشد.
عوارض صرع

در برخی از مواقع خاص بروز تشنج می تواند منجر به وقوع شرایطی شود که برای خود فرد و اطرافیان او خطرناک می باشد، شرایطی نظیر:

  • زمین خوردن. زمین خوردن در طول تشنج می تواند سبب وارد آمدن آسیب به سر یا شکستگی استخوان شود.
  • غرق شدن. احتمال غرق شدن افراد مبتلا به صرع 15 - 19 برابر بیشتر از سایر افراد عادی است و دلیل این امر احتمال بروز تشنج در طول شنا کردن می باشد.
  •  تصادفات جاده ای. تشنجی که سبب از دست دادن هوشیاری یا کنترل می شود می تواند در طول رانندگی یا کار با سایر تجهیزات بسیار خطرناک باشد.
  • عوارض بارداری. بروز تشنج در دوران بارداری می تواند خطرات زیادی را برای کودک و مادر به همراه داشته باشد، بعلاوه برخی از داروهای ضد صرع نیز سبب افزایش خطر بروز نقایص هنگام تولد می شوند. چنانچه به صرع مبتلا هستید و قصد بچه دار شدن را دارید بهتر است در این باره با پزشک خود مشورت کنید. اغلب زنان مبتلا به صرع می توانند باردار شوند و کودکان سالمی را نیز بدنیا آورند، لیکن نظارت دقیق پزشک در طول بارداری و ایجاد تغییراتی در داروهای مصرفی ضروری می باشد.
  • مسائل مرتبط با سلامت عاطفی و روانی. احتمال بروز مشکلات روانشناختی، بویژه افسردگی، اضطراب و در موارد شدید خودکشی، در افراد مبتلا به صرع بسیار زیاد می باشد. این مشکلات می توانند بواسطه بروز دشواری هایی در روند مقابله با بیماری بوجود آیند و یا صرفاً در نتیجه عوارض جانبی داروهای مصرفی باشند.

 

سایر عوارض خطرناک و نادر بیماری صرع عبارتند از:

  • تشنج پایدار. این وضعیت زمانی رخ می دهد که فرد به مدت بیش تر از 5 دقیقه در وضعیت تشنج پیوسته قرار می گیرد و یا بدون بدست آوردن هوشیاری کامل بین تشنج ها بطور پیاپی دچار تشنج می شود. احتمال بروز ضایعات دایمی مغزی و مرگ در افراد مبتلا به تشنج پایدار بسیار بالا می باشد.
  • مرگ ناگهانی و ناشناخته ناشی از صرع (SUDEP). احتمال مرگ ناگهانی و ناشناخته در افراد مبتلا به صرع وجود دارد. اگر چه علت این امر مشخص نیست، لیکن با توجه به نتایج برخی از تحقیقات بیماری های قلبی یا تنفسی می توانند سبب بروز چنین مرگی شوند.
    احتمال بروز SUDEP در افرادی که بطور مرتب دچار تشنج های تونیک کلونیک ژنرالیزه می شوند و یا مصرف دارو هیچ تأثیری بر کنترل بیماری آنان نداشته است بسیار بالا می باشد. روی هم رفته در حدود 2 - 18 درصد افراد مبتلا به صرع بواسطه بروز SUDEP جان خود را از دست می دهند.
مراجعه به پزشک

به احتمال زیاد افراد مبتلا به صرع نخست به پزشک خانوادگی یا یک پزشک عمومی مراجعه خواهند کرد. لیکن در برخی از موارد احتمال ارجاع این افراد به پزشک متخصص نظیر: متخصص اعصاب یا پزشک متخصص در بیماری صرع نیز وجود دارد. از آنجایی که مدت زمان معاینه پزشکی کوتاه بوده و مسائل بسیار زیادی می بایست مورد بررسی قرار گیرند بهتر است که از قبل آماده باشید. در این بخش اطلاعاتی ارائه شده اند که می توانند به آمادگی شما کمک کنند.

 

اقداماتی که می توان انجام داد

  • یادداشت زمان دقیق بروز حملات صرع. زمان دقیق، نوع و مدت زمان تشنج رخ داده را یادداشت کنید. بعلاوه تمامی شرایط بوجود آمده نظیر: فراموش کردن مصرف دارو، بی خوابی، افزایش میزان استرس، قاعدگی یا سایر عواملی که می توانند منجر به تحریک تشنج شوند را نیز یادداشت کنید.
    از تمامی افرادی که شاهد تشنج شما بوده اند، از جمله اعضای خانواده، دوستان و همکاران خود بخواهید تا اطلاعاتی را در ارتباط با تشنجی که داشته اید در اختیارتان قرار دهند.
  • آگاهی از تمامی محدودیت هایی که می بایست پیش از ملاقات با پزشک رعایت شوند. به هنگام تعیین وقت ملاقات از تمامی اقداماتی که می بایست از قبل از مراجعه به پزشک انجام دهید، نظیر محدودیت هایی غذایی، آگاه شوید.
  • یادداشت تمامی اطلاعات شخصی مهم از جمله هر گونه استرس یا تغییر عمده ای که به تازگی در زندگی تان رخ داده است.
  • تهیه فهرستی از تمامی داروها، مکمل ها یا ویتامین های مصرفی
  • به همراه داشتن یکی از اعضای خانواده به هنگام معاینه. گاهی اوقات به خاطر سپردن تمامی اطلاعات ذکر شده در طول جلسه معاینه می تواند دشوار باشد. بنابراین فرد همراه می تواند نکته ای که فراموش کرده اید یا متوجه نشده اید را یادآوری کند. از این گذشته ممکن است که شما قادر نباشید تا تمامی حوادث بوقوع پیوسته در طول تشنج را بخاطر آورید، از اینرو پزشک معالج مجبور به طرح سؤالات از شاهدان حادثه خواهد بود.
  • یادداشت سؤالاتی که قصد پرسیدن آنها را دارید.

 

زمان ملاقات با پزشک محدود است، بنابراین آماده کردن فهرستی از سؤالات به شما کمک خواهد کرد تا حداکثر استفاده را از چنین جلساتی ببرید.

سؤالات می بایست به ترتیب اهمیت ذکر شوند، چرا که امکان به اتمام رسیدن وقت ملاقات وجود دارد.

در ارتباط با بیماری صرع برخی از سؤالات مهم شامل موارد زیر می شوند:

  • علت احتمالی بروز تشنج چیست؟
  • به انجام چه آزمایش هایی نیاز هست؟
  • آیا بیماری صرع موقتی می باشد یا دایمی؟
  • بهترین رویکرد درمانی کدام است؟
  • چه جایگزین هایی برای رویکرد اولیه پیشنهادی وجود دارند؟
  • چگونه می توانم مطمئن شوم که در طول تشنج به خودم آسیب نخواهم رساند؟
  • علاوه بر تشنج به بیماری های دیگری نیز مبتلا هستم، بهترین شیوه کنترل همه این بیماری ها با هم کدام است؟
  • آیا محدودیت هایی وجود دارند که می بایست آنها را رعایت کنم؟
  • آیا نیازی به مراجعه به متخصص هست؟ هزینه آن چقدر خواهد بود؟ آیا بیمه پرداخت این هزینه ها را تقبل خواهد کرد؟
  • آیا جایگزین کلی برای داروهای تجویز شده وجود دارد؟
  • آیا بروشور یا دفترچه خاصی هست که بتوانم از آنها استفاده کنم؟ چه سایتی را توصیه می کنید؟

علاوه بر سؤالات آماده شده از قبل، چنانچه در طول معاینه سؤال جدیدی برایتان مطرح شد در پرسیدن آن تردید نکنید.

 

اقداماتی که پزشک انجام خواهد داد

به احتمال زیاد پزشک معالج نیز سؤالاتی را مطرح خواهد کرد. مواردی نظیر:

  • نخستین بار چه زمانی دچار تشنج شدید؟
  • آیا حوادث یا بیماری های خاصی وجود دارند که منجر به بروز تشنج شوند؟
  •  آیا قبل از وقوع تشنج احساسات مشابهی به شما دست می دهد؟
  • آیا تشنج در شما گاه گاهی بروز می کند یا به دفعات رخ می دهد؟
  • علایم بوجود آمده به هنگام تشنج کدامند؟
  • آیا اقداماتی وجود دارند که منجر به بهبود تشنج شوند؟
  • آیا مواردی هستند که منجر به تشدید تشنج شوند؟

 

اقداماتی که می توان تا زمان فرا رسیدن جلسه ملاقات با پزشک انجام داد

برخی از فعالیت ها و بیماری ها می توانند منجر به بروز تشنج شوند، بنابراین پیروی از توصیه های زیر می تواند در پیشگیری از بروز این عارضه مفید باشد:

  • اجتناب از مصرف بیش از حد الکل
  • اجتناب از استعمال نیکوتین
  • بر خورداری از خواب کافی
  • کاهش استرس
اقدامات تشخیصی

پزشک معالج به منظور تشخیص بیماری به بررسی علایم و تاریخچه پزشکی بیماری پرداخته و انجام چندین آزمایش را با هدف تعیین بروز تشنج تجویز خواهد کرد.

  • معاینه عصبی. در این معاینه پزشک به منظور تشخیص بیماری و تعیین نوع صرع به بررسی رفتار، توانایی های حرکتی و عملکرد ذهنی بیمار خواهد پرداخت.
  • آزمایش های خون. ممکن است پزشک به منظور بررسی علایم عفونت، بیماری های ژنتیکی یا سایر بیماری های مرتبط به تشنج، اقدام به نمونه گیری از خون بکند.

 

به احتمال زیاد پزشک معالج به منظور شناسایی ناهنجاری های مغزی، انجام تست های زیر را توصیه خواهد کرد:

  • الکتروانسفالوگرافی (EEG). الکتروانسفالوگرافی رایج ترین آزمایشی است که برای تشخیص صرع بکار می رود. در این آزمایش، پزشک الکترودهایی را با استفاده از مواد چسب مانند به سر متصل می کند. این الکترودها به ثبت فعالیت های الکتریکی مغز می پردازد، در افراد مبتلا به صرع بروز تغییراتی در الگوی عادی امواج مغزی، حتی هنگامی که تشنجی رخ نمی دهد شایع می باشد.
    در آزمایش الکتروانسفالوگرافی، پزشک به منظور ثبت تشنج های احتمالی، فعالیت های مغزی بیمار را در حالت بیداری یا خواب بر روی صفحه کامپیوتر بازبینی می کند. ثبت تشنج ها می تواند در تعیین نوع تشنج یا کنار گذاشتن سایر علل احتمالی بروز بیماری کمک کننده باشد.
    ممکن است پزشک به منظور بدست آوردن نتایج دقیق از شما بخواهد که قبل از انجام آزمایش به انجام فعالیت هایی بپردازید که سبب تحریک بروز تشنج می شوند، مواردی نظیر عدم برخورداری از خواب کافی.
  • اسکن توموگرافی کامپیوتری (CT). در سی تی اسکن به منظور تولید تصاویر مقطعی از مغز از اشعه X استفاده می شود. اسکن های CT تمامی ناهنجاری های موجود در مغز، نظیر تومورها، خونریزی ها یا کیست ها که می توانند سبب بروز تشنج شده باشند را نشان می دهند.
  • تصویر برداری با رزونانس مغناطیسی (MRI). در MRI برای ایجاد تصویری دقیق از امواج رادیویی و مغناطیسی قوی استفاده می شود. با استفاده از این تصاویر پزشک قادر به شناسایی فعالیت یا ناهنجاری های مغزی خواهد بود که به احتمال زیاد منجر به بروز تشنج می شوند.
  • MRI فانکشنال (FMRI). در MRI فانکشنال تغییرات رخ داده در جریان خون که به هنگام فعالیت بخش های خاصی از مغز بوجود می آیند ارزیابی می شوند. ممکن است پزشکان قبل از جراحی و به منظور شناسایی مکانهای دقیق عملکردهای حیاتی مغزی نظیر صحبت کردن و حرکت از FMRI استفاده کنند، تا بدین ترتیب از وارد آمدن آسیب به این مکانها در طول جراحی جلوگیری شود.
  • توموگرافی انتشار پوزیترون(PET). در اسکن PET، مقادیر کمی از مواد رادیواکتیو با دوز کم به درون رگ تزریق شده و بدین ترتیب مناطق فعال مغز نمایان و ناهنجاری های موجود شناسایی می شوند.
  • توموگرافی کامپیوتری با انتشار فتون منفرد (SPECT). از این آزمایش زمانی استفاده می شود که MRI و EEC قادر به تعیین دقیق محلی که تشنج در آنجا شروع شده است نشده باشند.
    در SPECT از مقدار کمی از مواد رادیواکتیو با دوز کم استفاده می شود که بدون رگ تزریق می شوند و بدین ترتیب تصویر 3 بعدی و دقیقی از جریان خون در مغز در طول بروز تشنج بدست می آید.
    از این گذشته ممکن است که پزشکان به منظور تولید تصاویر رزونانس مغناطیسی دقیق (SISCOM) گونه دیگری از آزمایش SPECT که Subtraction ictal SPECT نامیده می شود را نیز بکار برند.
  • آزمایش های روانشناسی عصبی. در این تست ها پزشکان به ارزیابی تفکر، حافظه و مهارت و صحبت کردن می پردازند. نتایج این آزمایش ها می توانند در شناسایی مناطق آسیب دیده مغز به پزشکان کمک کنند.
درمان صرع

معمولاً پزشکان درمان صرع را با تجویز داروها آغاز می کنند و در صورت اثر بخش نبودن داروها انجام جراحی یا سایر روندهای درمانی را توصیه می کنند.

 

داروها

اغلب افراد مبتلا به صرع می توانند با مصرف داروهای ضد صرع بطور کلی بهبود یابند، و این در حالی است که مصرف این داروها در سایر افراد مبتلا به این بیماری تنها سبب کاهش تناوب و شدت تشنج ها می شود. پزشک معالج می تواند در ارتباط با زمان مناسب قطع این داروها مشاوره هایی را در اختیار شما قرار دهد.

بیشتر از نیمی از کودکان مبتلا به صرع که علایم مرتبط به این بیماری را تجربه نمی کنند می توانند در نهایت مصرف داروها را متوقف سازند و بطور کامل بهبود یابند. بسیاری از افراد بزرگسال نیز می توانند پس از عدم بروز تشنج به مدت 2 سال یا بیشتر، اقدام به قطع مصرف داروهای خود کنند. یافتن داروی صحیح با دوز مصرفی مناسب می تواند روندی پیچیده باشد. پزشکان به هنگام انتخاب داروهای تجویزی فاکتورهای متعددی نظیر: بیماری ها، تناوب تشنج ها، سن و .. را در نظر می گیرند. همچنین پزشکان به منظور حصول اطمینان از عدم تداخل داروهای ضد صرع با سایر داروها به بررسی سایر داروهای مصرفی بیمار نیز می پردازند.

به احتمال زیاد پزشک معالج در مرحله نخست تنها یک دارو را با دوز مصرفی نسبتاً کم تجویز خواهد کرد و سپس به تدریج و تا زمان کنترل کامل تشنج، اقدام به افزایش تدریجی دوز مصرفی دارو خواهد کرد.

 

عوارض جانبی احتمالی داروهای ضد صرع عبارتنداز:

  • خستگی
  • سرگیجه
  • افزایش وزن
  • کاهش تراکم استخوان
  • بروز ضایعات پوستی
  • از بین رفتن هماهنگی اندام ها
  • بروز مشکلاتی در روند صحبت کردن
  • مشکلات حافظه و تفکر

 

عوارض شدید و نادر این داروها عبارتنداز:

  • افسردگی
  • تفکرات و رفتارهای مرتبط به خودکشی
  • ضایعات پوستی بسیار شدید
  • التهاب برخی از ارگانهای خاص نظیر کبد

 

با پیروی از توصیه های زیر می توان با مصرف داروها حملات تشنجی را تا حد بسیار زیادی کنترل کرد:

  • مصرف داروها بر طبق دستورالعمل های تجویز شده
  • تماس با پزشک قبل از تغییر نوع اصلی دارو یا شروع مصرف سایر داروهای تجویزی، داروهای گیاهی و یا داروهایی که بدون نسخه خریداری می شوند.
  • پرهیز از قطع دارو بدون مشورت با پزشک
  • تماس فوری با پزشک در صورت بروز احساس افسردگی یا تشدید آن، بروز تفکرات مرتبط با خودکشی یا بروز تغییراتی غیر عادی در رفتار و خلق و خو.
  • در صورت ابتلا به مننژیت حتماً پزشک معالج خود را از این مسأله آگاه سازید، در این موقعیت پزشک می تواند داروی ضد صرعی را تجویز کند که بتواند به شکل همزمان از بروز مننژیت جلوگیری و صرع را نیز درمان کند.

حداقل نیمی از افراد مبتلا به صرع با مصرف نخستین داروی ضد صرع درمان خواهند شد. در صورت رضایت بخش نبودن اثر بخشی این داروها، احتمالاً پزشک جراحی یا سایر درمان ها را توصیه خواهد کرد.

 

جراحی

انجام جراحی، بیشتر در مواردی انجام می شود که بر طبق نتایج آزمایش ها، منشاء تشنج منطقه کوچک و مشخصی در مغز می باشد که هیچ دخالتی در عملکردهای حیاتی نظیر: صحبت کردن، زبان، عملکردهای حرکتی، بینایی یا شنوایی ندارد.

در جراحی، پزشک قسمتی از مغز که سبب بروز تشنج شده است را بر می دارد. چنانچه منشاء تشنج ها منطقه ای از مغز باشد که کنترل حرکات، صحبت کردن و سایر عملکردهای مغزی را بر عهده دارد، در این صورت به احتمال زیاد بیمار می بایست در طول انجام جراحی هشیار باشد. در طی چنین جراحی، پزشکان بیمار را تحت نظر گرفته و سؤالاتی را از او می پرسند.

چنانچه منشاء تشنج ها منطقه ای از مغز باشد که امکان برداشتن آن وجود نداشته باشد در این صورت پزشک معالج گونه دیگری را توصیه خواهد کرد که در طی آن چندین برش در مغز (چندین برش عرضی) ایجاد می شود. هدف از ایجاد این برش ها پیشگیری از گسترش تشنج ها به سایر بخش های مغز می باشد.

اگر چه حتی با وجود موفقیت آمیز بودن جراحی نیز بسیاری از افراد به منظور جلوگیری از بروز تشنج ها به مصرف دارو نیاز خواهند داشت لیکن میزان این داروها نسبت به گذشته کمتر و دوز مصرفی آنها پایین تر خواهد بود.

در موارد بسیار کمی، جراحی می تواند عوارضی نظیر ایجاد تغییراتی دایمی در توانایی های شناختی را بر جای بگذارد. در ارتباط با تجربه جراح، نرخ موفقیت و عوارض جراحی با پزشک خود مشورت کنید.

 

سایر درمان ها

  • تحریک عصب واگ. در تحریک عصب واگ، پزشکان ابزاری بنام تحریک کننده عصب واگ - که مشابه با دستگاه تنظیم کننده ضربان قلب می باشد - را در زیر پوست قفسه سینه قرار می دهند. سیم های این دستگاه به اعصاب واگ گردن متصل می شود.
    این دستگاه که با باتری کار می کند، انرژی الکتریکی را از طریق عصب واگ به مغز ارسال می کند. این نکته که دستگاه مذکور چگونه از بروز تشنج جلوگیری می کند هنوز مشخص نمی باشد، لیکن پس از استفاده از این دستگاه میزان بروز تشنج ها معمولاً به میزان %20 - 30 کاهش می یابند.
    اغلب افراد پس از روند تحریک عصب واگ باز هم به مصرف داروهای ضد صرع نیاز خواهند داشت، اگر چه برخی از بیماران قادر به کاهش دوز داروی مصرفی خود خواهند بود.
    از عوارض جانبی این روند درمانی می توان به گلو درد، گرفتگی صدا و تنگی نفس یا سرفه اشاره کرد.
  • رژیم کتوژنیک (Ketogenic). برخی از کودکان مبتلا به صرع توانسته اند با پیروی از رژیم غذایی سرشار از چربی که میزان کربوهیدارت پایینی دارند از میزان تشنج خود بکاهند.
    در این رژیم غذایی که رژیم کتوژنیک نامیده می شود، بدن به منظور تأمین انرژی مورد نیاز خود بجای کربوهیدرات اقدام به تجزیه چربی ها می کند. پس از گذشت چند سال برخی از کودکان می توانند پیروی از این رژیم را متوقف کنند و این در حالی است که این افراد هرگز دچار تشنج نخواهند شد. قبل از اتخاذ این شیوه درمانی حتماً با پزشک خود مشورت کنید تا مطمئن شوید که پیروی از این روش سبب بروز سوء تغذیه در کودک نخواهد شد.
    عوارض جانبی رژیم کتوژنیک عبارت است از: کم آبی بدن، یبوست، رشد آهسته به دلیل کمبودهای تغذیه ای و تجمع اسید اوریک در خون که می تواند منجر به ایجاد سنگ کلیه شود. نظارت دقیق و مستمر پزشکان بر این نوع رژیم غذایی می تواند سبب کاهش احتمال بروز عوارض مذکور شود.

 

درمانهای احتمالی که در آینده انجام خواهند گرفت

در حال حاضر محققان در حال بررسی اثرات تحریک مغزی در قالب یک درمان بالقوه برای بیماری صرع می باشند. در روند تحریک مغز، جراحان الکترودهایی را در بخش های خاصی از مغز قرار می دهند. این الکترودها به ژنراتور قرار گرفته در قفسه سینه یا جمجمه که پالس های الکتریکی را به مغز می فرستند متصل هستند و منجر به کاهش احتمال بروز تشنج ها می شوند.

گذشته از این، محققان در حال بررسی جراحی استروتاکتیک Stereotactic radio surgery در قالب یک درمان بالقوه برای درمان برخی از گونه های صرع می باشند. در این روند پزشکان تشعشعات را بر ناحیه خاصی از مغز که مسئول بروز تشنج می باشند می فرستند.

اقدامات حمایتی و توصیه های مهم

داشتن درک کاملی از بیماری کمک بزرگی به کنترل آن می کند.

  • داروهای خود را بنحو صحیح استفاده کنید. قبل از مشورت با پزشک اقدام به تغییر دوز مصرفی دارو نکنید. در صورت احساس نیاز به ایجاد تغییراتی در داروها نخست با پزشک خود مشورت کنید.
  • برخورداری از خواب کافی. کمبود خواب می تواند سبب بروز تشنج شود. مطمئن شوید که از خواب شبانه کافی برخوردارید.
  • استفاده از دست بند هشدار پزشکی. استفاده از این دست بندها به پرسنل بخش اورژانس کمک می کند تا بطرز صحیحی اقدام به اجرای روندهای درمانی بکنند.
  • انجام تمرینات ورزشی. تمرینات ورزشی به برخورداری از سلامت فیزیکی و کاهش افسردگی کمک می کنند. در طول انجام این تمرینات مقادیر کافی آب بنوشید و در صورت بروز خستگی استراحت کنید.

علاوه بر موارد ذکر شده بهتر است اقدام به اتخاذ گزینه های سالمی چون: کنترل استرس، محدود کردن مصرف نوشیدنی های الکلی و اجتناب از استعمال سیگار بکنید. گاهی اوقات تشنج های کنترل نشده و اثرات آنها می توانند سبب بروز احساس شکست یا افسردگی شوند. اجازه ندهید که بیماری صرع جلوی موفقیت های شما را بگیرد، چرا که با وجود ابتلا به صرع نیز می توان از زندگی فعال و پر جنب و جوشی برخوردار بود.

 

با پیروی از توصیه های زیر می توان با چنین احساسات منفی مقابله کرد:

  • فراگیری نکاتی در ارتباط با صرع و آموزش آن به اعضای خانواده و دوستان.
  • نادیده گرفتن واکنش های منفی سایرین. این کار به آموزش نکات بیشتر در ارتباط با بیماری کمک می کند و سبب می شود که شما برخلاف تصورات غلط سایر افراد از حقایق مرتبط با این بیماری آگاه شوید. همیشه سعی کنید تا حس شوخ طبعی خود را حفظ کنید.
  • تا آنجا که می توانید مستقل باشید. در صورت امکان به شغلی که دارید ادامه دهید. چنانچه به دلیل تشنج ها قادر به رانندگی نیستید، گزینه های مرتبط با وسایل حمل و نقل عمومی را ارزیابی کنید.
  • پزشکی را انتخاب کنید که دوستش دارید و با او احساس راحتی می کنید.
  • سعی کنید تا دائماً نگران وقوع تشنج ها نباشید.
  • به گروه حمایت از افراد مبتلا به صرع بپیوندید.

 

چنانچه تشنج ها بقدری شدید هستند که قادر به کار کردن در خارج از خانه نیستید، دلسرد نشوید، هنوز هم راهکارهای زیادی وجود دارند، که می توانید از طریق آنها با سایر افراد ارتباط برقرار کرده و احساس مفید بودن کنید. به عنوان مثال می توانید با استفاده از کامپیوتر در خانه کار کنید.

 

نحوه صحیح مقابله با تشنج را به افرادی که با آنها کار یا زندگی می کنید. آموزش دهید . نکاتی نظیر:

  • به پهلو خواباندن فرد مبتلا به صرع.
  • قرار دادن چیزی نرم در زیر سر بیمار.
  • شل کردن یقه.
  • پرهیز از قرار دادن انگشت یا چیزی دیگر در دهان بیمار. در حین تشنج  خطر بلعیدن زبان وجود ندارد، چرا که به لحاظ فیزیکی این کار غیر ممکن می باشد.
  • اجتناب از محکم نگهداشتن فردی که تشنج کرده است.
  • دور کردن اشیای خطرناک هنگامی که بیمار بشدت تکان می خورد.
  • ماندن در نزد بیمار تا هنگام رسیدن پرسنل اورژانس.
  • مشاهده دقیق اتفاقات بوقوع پیوسته به منظور قراردادن جزئیات دقیق در اختیار پزشکان.
  • اندازه گیری دقیق مدت زمان تشنج.
  • حفظ خونسردی به هنگام بروز تشنج.