کلسترول بالا

کلسترول نوعی چربی است که به طور طبیعی در بدن وجود دارد. این ماده چندین عملکرد حیاتی در بدن دارد. سلول ها برای ساخت دیواره سلولی به کلسترول نیاز دارند و همچنین کلسترول یک ماده ضروری در ساخت برخی هورمون ها می باشد. بدن کلسترول مورد نیاز خود را می تواند بسازد، بنابراین وجود مقدار بسیار کمی از این نوع چربی در رژیم غذایی برای حفظ سلامتی بدن کافی است.

کلسترول خوب و کلسترول بد

چربی و کلسترولی که خورده می شود، در روده ها جذب شده و به سمت کبد حمل، و در کبد کلسترول به داخل جریان خون آزاد می شود. دو نوع کلسترول در جریان خون وجود دارد1: کلسترول2 LDL (یا کلسترول بد) و کلسترول HDL3 (یا کلسترول خوب).

افزایش LDL خون موجب بروز بیماری آترواسکلروز می شود. در این بیماری پلاک های حاوی کلسترول در دیواره شریان ها تجمع یافته و موجب تنگ شدن مسیر و یا حتی انسداد جریان خون، و در نتیجه کاهش و یا قطع جریان خون به ارگان های حیاتی بدن از جمله قلب و مغز می شود. وجود آترواسکلروز در شریان های قلبی موجب ایجاد بیماری عروق کرونری، و در نتیجه بروز حمله قلبی می شود. وجود آترواسکلروز در شریان های خونرسان مغزی نیز می تواند موجب بروز سکته مغزی شود.

در مقابل، افزایش کلسترول HDL خون می تواند از بروز حملات قلبی و سکته های مغزی پیشگیری کند. زیرا کلسترول HDL مولکول های کلسترول را از شریان ها جمع کرده و دوباره به کبد باز می گرداند.

به خاطر اثر شناخته شده کلسترول در بروز بیماری آترواسکلروز، پزشکان توصیه می کنند که غلظت کلسترول خون را در محدوده مشخصی حفظ کنید. در حالت کلی توصیه می شود که میزان کلسترول کل در افراد بالای 20 سال باید کمتر از 200 mg/dL باشد.

برای ارزیابی خطر واقعی بروز آترواسکلروز، باید میزان LDL نیز بررسی شود. بر طبق استاندارد های موجود، تعیین میزان مناسب کلسترول در یک فرد بستگی به این دارد که آیا فرد، در حال حاضر بیماری های مربوط به آترواسکلروز و یا دیابت و یا سایر فاکتورهای خطر بیماری های عروق کرونری را دارد یا نه. علاوه بر بالا بودن LDL و دیابت، سایر فاکتورهای خطر بیماری عروق کرونری عبارتند از:

  • سن بالای 45 در مردان
  • سن بالای 55 در زنان
  • وجود یائسگی زود هنگام در زنان
  • وجود سابقه خانوادگی بیماری عروق کرونری در سنین پایین (پدر یا برادر با بیماری عروق کرونری در سن کمتر از 55 سالگی و یا مادر و یا خواهر با بیماری عروق کرونری در سن کمتر از 65 سالگی)
  • مصرف سیگار
  • داشتن فشار خون بالا
  • پایین بودن میزان کلسترول HDL

 

برای افراد با بیماری عروق کرونری، بیماری عروق محیطی و یا بیماران و کسانی که سابقه سکته مغزی ناشی از آترواسکلروز دارند، میزان کلسترول LDL باید 70 mg/dL یا کمتر باشد.

هر چه تعداد فاکتورهای خطر در یک فرد بیشتر باشد، میزان هدف برای کلسترول LDL پایین تر در نظر گرفته می شود. در حالت کلی توصیه می شود که LDL زیر 100 mg/dL نگه داشته شود. برای افرادی که ریسک فاکتوری ندارند LDL زیر 130 mg/dL نیز قابل قبول است.

میزان کلسترول HDL یا کلسترول خوب نیز اهمیت زیادی دارد. افرادی که در آنها میزان  HDL کمتر از 40 mg/dL است، بیشتر در معرض خطر آترواسکلروز قرار دارند. میزان HDL بالاتر از 60 mg/dL خطر بروز آترواسکلروز را کم نموده و فرد را در برابر بیماری هایی چون حملات قلبی و سکته های مغزی محافظت می کند.

 


1 در واقع این تقسیم بندی، نحوه حمل و ذخیره سازی کلسترول در بدن را نشان می دهد. وگرنه ساختمان شیمیایی مولکول کلسترول در هر دو نوع کلسترول خوب و بد یکی است.

2 LDL: Low Density Lipoprotein

3 HDL: High Density Lipoprotein

علائم افزایش کلسترول

بسیاری از افرادی که کلسترول خونشان بالاست هیچ علامت خاصی ندارند. تا اینکه کلسترول بالا موجب بوجود آمدن آترواسکلروز و در نهایت منجر به تنگی عروق خون رسان به ارگان های حیاتی چون قلب و مغز می شود. نتیجه آن می تواند درد سینه وابسته به قلب (آنژین صدری) یا سایر علائم بیماری عروق کرونری و حمله قلبی باشد. و نتیجه آترواسکلروز در عروق مغزی نیز می تواند حمله گذرای ایسکمی مغزی1 (TIA) و یا سکته مغزی باشد.

یک نفر از هر 500 نفر جمعیت، مبتلا به نوعی اختلال ژنتیکی موسوم به هایپر کلسترولمی خانوادگی2 می باشد که در آن به دلیل نوعی نقص ژنتیکی میزان کلسترول خون به شدت افزایش می یابد (بیشتر از 300 mg/dL). در این افراد ندول های حاوی کلسترول که گزانتوم نامیده می شوند، بر روی تاندون های عضلات، به خصوص تاندون آشیل قابل مشاهده است.

 

1 Transient Ischemic Attacks

2 Familial hypercholesterolemia

تشخیص بالا بودن کلسترول

پزشک با گرفتن شرح حال و تاریخچه فامیلی، از بیمار در مورد وجود بیماری عروق کرونری، دیابت یا کلسترول بالا در هریک از اعضای خانواده سوال خواهد کرد. پزشک همچنین در مورد رژیم غذایی فرد و سابقه مصرف سیگار سوال خواهد کرد.

پس از اخذ شرح حال پزشک احتمالا فشار خون فرد را اندازه گیری کرده و اندام های فرد را از نظر وجود یا عدم وجود گزانتوم ها معاینه خواهد کرد. و در نهایت پزشک برای تشخیص قطعی کلسترول بالا آزمایش خون درخواست خواهد کرد.

سبک زندگی سالم

اگر کلسترول خونتان بالاست، لازم است که برنامه مراقبتی طولانی مدتی برای پایین آوردن و پایین نگه داشتن آن داشته باشید. شما می توانید با محدود کردن کلسترول رژیم غذایی، کاهش مصرف چربی های اشباع، و افزایش مصرف میوه ها و سبزیجات، و جایگزینی چربی های بد با چربی های خوب، میزان کلسترول خود را به طور قابل ملاحظه ای کاهش دهید. برای کاهش میزان کلسترول خون، تغییرات بوجود آمده در رژیم غذایی باید مستمر و طولانی مدت باشد.

انجام تمرینات ورزشی نیز می تواند موجب افزایش HDL یا کلسترول خوب شده و کلسترول تام را کاهش دهد.

پیشگیری

با پیروی از یک رژیم غذایی سالم و انجام منظم تمرینات ورزشی به راحتی می توان از بالا رفتن کلسترول خون پیشگیری نمود. مصرف غذاهای پرچرب (تخم مرغ، گوشت قرمز پر چرب، روغن پالم و روغن نارگیل، و محصولات لبنی که از شیر پرچرب درست شده باشند) را کاهش داده و به جای آنها میوه ها و سبزیجات تازه، غلات و نان سبوس دار، و شیر و محصولات لبنی کم چرب را در رژیم غذایی روزانه خود قرار دهید.

رژیم غذایی

اولین اقدام در درمان کلسترول بالا، تغییر در سبک زندگی می باشد. این به معنی ایجاد تغییراتی در رژیم غذایی و انجام تمرینات ورزشی می باشد. برخی از افراد به شکل بسیار عالی به این تغییرات پاسخ می دهند.

به نظر می رسد بهترین رژیم غذایی برای درمان کلسترول بالا، رژیم گیاهخواری می باشد، ولی پیروی از این رژیم غذایی چندان راحت نیست.

خیلی از مردم پیروی از رژیم غذایی به "سبک مدیترانه ای" را ترجیح می دهند. البته تعریف دقیقی برای این نوع رژیم وجود ندارد ولی در کل می توان گفت:

  • دریافت قسمت عمده ای از کالری روزانه از منابع گیاهی، به خصوص میوه ها، سبزیجات، غلات، حبوبات، آجیل ها و دانه های گیاهی.
  • استفاده از روغن زیتون به عنوان چربی اصلی به جای سایر چربی ها و روغن ها.
  • مصرف روزانه مقداری پنیر و یا ماست کم چرب.
  • خوردن ماهی، دو بار در هفته
  • محدود کردن مصرف غذاهای فراوری شده

برنامه ملی آموزش کلسترول در آمریکا، رژیم غذایی زیر را پیشنهاد کرده:

  • چربی های اشباع: کمتر از 7% کالری روزانه
  • چربی های تک غیر اشباع: در حدود 20% کالری روزانه
  • چربی های چند غیر اشباع: در حدود 10% کالری روزانه
  • پروتئین: در حدود 15% کالری روزانه
  • کربوهیدرات ها: در حدود 50% کالری روزانه
  • فیبر: تقریبا 25 گرم روزانه فیبر محلول
  • کلسترول: کمتر از 200 mg روزانه
  • مصرف نکردن چربی های ترانس

در صورتی که بخواهید وزن فعلی خود را حفظ کنید، باید دقیقا روزانه به همان اندازه که مصرف می کنید، کالری دریافت کنید. ولی اگر تمایل دارید که وزن خود را کم نمایید، باید میزان کالری دریافتی تان کمتر از میزان کالری مصرفی باشد.

در مورد بهترین رژیم غذایی و مناسب ترین روش برای وضعیت فعلی تان با پزشک یا متخصص تغذیه خود مشورت کنید.

علاوه بر تغییر در رژیم غذایی، لازم است که روزانه حداقل 30 دقیقه تمرینات ورزشی، با شدت متوسط، انجام دهید. ورزش هایی مانند، پیاده روی با سرعت بالا.

درمان های دارویی کلسترول بالا

این که آیا بیمار، به درمان دارویی نیاز دارید یا نه، بستگی به پاسخ درمانی به تغییرات رژیم غذایی و میزان خطر بروز حمله قلبی و سکته مغزی در فرد دارد.

5 نوع درمان داروی برای کاهش میزان کلسترول خون وجود دارد:

  • رزین های متصل به اسید صفراوی (کلستیرامین و کلستیپول). این داروها در حال حاضر کمتر مورد استفاده قرار می گیرند، زیرا علاوه بر کاهش LDL یا کلسترول بد، HDL یا کلسترول خوب را نیز کاهش می دهند.
  • نیاسین
  • فیبرات ها (جم فیبروزیل، فنوفیبرات و کلوفیبرات): فیبرات ها به خصوص برای پایین آوردن تری گلیسیرید خون به کار می روند.
  •  استاتین ها، (لواستاتین، سیمواستاتین، آتورواستاتین و ...): این داروها که بازدارنده های HMG CoA رداکتاز نیز نامیده می شوند، آنزیمی را که برای تولید کلسترول در بدن لازم است، مهار می کنند. استاتین ها بیشترین داروهای مورد استفاده در درمان کلسترول بالا می باشند.
  • مهار کننده های اختصاصی جذب کلسترول روده ای: تنها داروی در دسترس در این گروه ازتیمیب (ezetimibe) می باشد.

اگر با تغییر در رژیم غذایی و تغییرات سبک زندگی نتوانستید کلسترول خود را کنترل کنید، لازم است که با پزشک خود در مورد مصرف داروهای کاهنده کلسترول مشورت کنید. پزشک ممکن است برای شما، یک یا چند داروی کاهنده کلسترول تجویز کند. هر نوع دارو، به شیوه متفاوتی عمل کرده و عوارض جانبی خاص خود را دارد.

علاوه بر تغییر رژیم غذایی و مصرف داروها، بیمارانی که کلسترول بالایی دارند، باید سایر فاکتورهای خطر بیماری عروق کرونری را نیز کنترل کنند؛ یعنی:

  • فشار خون خود را در محدوده مناسبی حفظ کنند.
  • سیگار مصرف نکنند.
  • قند خون خود را کنترل کنند.
  • وزن خود را حفظ یا اضافه وزن خود را کم کنند.
  • برنامه منظم تمرینات ورزشی را رعایت کنند.
زمان مراجعه به پزشک

از آنجایی بالا بودن کلسترول خون علامت و نشانه خاصی ندارد، لذا لازم است که همه افراد کلسترول خود را به صورت دوره ای چک کنند. به طور کلی توصیه می شود، اگر بالای 20 سال دارید،  هر 5 سال یک بار آزمایش لیپید پروفایل (اندازه گیری LDL و HDL و تری گلیسرید) را انجام دهید. در صورتی که نتایج بدست آمده خارج از محدوده طبیعی بود، با پزشک خود مشورت کنید.