حساسیت به پنی سیلین

حساسیت به پنی سیلین عبارت است از واکنش بیش از حد سیستم ایمنی به پنی سیلین و آنتی بیوتیک های وابسته. در افراد مبتلا به این حساسیت واکنش بدن نسبت به مصرف آنتی بیوتیک ها، بسته به شدت حساسیت، از بروز ضایعات پوستی ساده تا آنافیلاکسی (یک وضعیت بسیار خطرناک و کشنده) متغیر می باشد.

آنتی بیوتیک های گروه پنی سیلین به شکل گسترده ای برای درمان عفونت های باکتریایی نظیر گلو درد استرپتوکوکی تجویز می شوند. با وجود این تمامی واکنش های منفی نسبت به پنی سیلین، حساسیت واقعی به این ماده محسوب نمی شوند.

علائم حساسیت به پنی سیلین

هنوز علت بروز حساسیت به پنی سیلین که تنها در برخی از افراد بوجود می آید، مشخص نشده است. ساده ترین راه پیشگیری از بروز حساسیت به پنی سیلین در افراد مبتلا به این عارضه پرهیز از مصرف یا تجویز پنی سیلین یا آنتی بیوتیک های وابسته می باشد. در حقیقت بسیاری از افرادی که اعلام می کنند به پنی سیلین حساسیت دارند اشتباه می کنند و تنها به هنگام تزریق این آنتی بیوتیک واکنش هایی چون ضایعات پوستی را از خود نشان می دهند، علایم واقعی حساسیت به پنی سیلین عبارتند از:

  • کهیر
  • ضایعات پوستی
  • خارش پوست
  • خس خس سینه
  • تورم لب ها، زبان یا صورت (آنژیو ادم)

 

واکنش های آنافیلاکتیک

 جدی ترین واکنش آلرژی به پنی سیلین واکنش آنافیلاکسی است که بسیار خطرناک و حتی کشنده می باشد. واکنش آنافیلاکسی بلافاصله پس از تزریق پنی سیلین و در آن دسته از افرادی بروز می کند که نسبت به پنی سیلین حساسیت بسیار زیادی دارند. علایم و نشانه های واکنش آنافیلاکتیک عبارتند از:

  • دشواری تنفس
  • خس خس سینه
  • افت فشار خون
  • تورم گلو یا زبان
  • سرگیجه
  • از دست دادن هوشیاری
  • ضعیف یا تند شدن ضربان قلب

 

زمان مراجعه به پزشک

چنانچه تصور می کنید که خودتان یا فرد دیگری دچار واکنش آنافیلاکتیک شده است سریعاً به اورژانس مراجعه کنید و در صورت خفیف بودن واکنش ها حتماً با پزشک خود مشورت کنید.

در مورد واکنش های آنافیلاکسی این مقاله را هم مطالعه کنید: آنافیلاکسی چیست؟

علل حساسیت به پنی سیلین

حساسیت به پنی سیلین زمانی رخ می دهد که سیستم ایمنی این دارو را بجای درمان مؤثر در قالب یک ماده خطرناک تصور می کند. در این حالت سیستم ایمنی به منظور مقابله با قسمتی از پنی سیلین (ماده آلرژی زا) که سبب ایجاد حساسیت در بدن می شود، سلولهای خاصی را تحریک می کند که خود این سلول ها آنتی بادی های (IgE) را تولید می کنند. مواد شیمیایی آزاد شده از سلولهای ایمنی منجر به بروز علایم و نشانه های مشابه به واکنش های آلرژیک می شوند که علت دقیق این پدیده مشخص نیست.

پنی سیلین به گروهی از داروها تعلق دارد که آنتی بیوتیک های بتا لاکتام نامیده می شوند. مثال هایی از این داروها شامل پنی سیلین و آموکسی سیلین می باشند که نسبتاً ارزان بوده و در درمان بسیاری از عفونت های باکتریایی شایع، نظیر عفونت های پوستی، عفونت های گوش و عفونت های دستگاه تنفس فوقانی مؤثر واقع می شوند.

اثر بخشی پنی سیلین، که بشکل خوراکی یا تزریقی بکار برده می شود، از طریق توقف رشد باکتری ها در بدن می باشد. گونه های مختلفی از پنی سیلین ها وجود دارند که هر یک از آنها عفونت های متفاوتی را در بخش های مختلف بدن هدف قرار می دهند.

حساسیت به هر یک از داروهای گروه پنی سیلین ها می تواند موجب حساسیت به سایر داروهای این گروه و یا برخی از داروهای گروه سفالوسپورین ها نیز شود (البته نه لزوما).

 

نمونه هایی از پنی سیلین ها:

 

نمونه هایی از سفالوسپورین ها:

فاکتورهای مستعد کننده

علت اینکه چرا برخی از افراد نسبت به پنی سیلین حساسیت دارند هنوز مشخص نشده است. با وجود این فاکتورهای زیر می توانند منجر به افزایش احتمال بروز چنین حساسیتی شوند:

  • قرار گرفتن در رده سنی 20 - 49 سال
  • تزریق مکرر پنی سیلین
  • ابتلا به بیماری های ویروسی خاص نظیر ایدز یا ویروس اپشتین بار
  • ابتلا به فیبروز کیستیک
  • داشتن سابقه واکنش های آلرژیک به پنی سیلین یا سایر داروها
آمادگی برای درمان

به هنگام بروز حساسیت به پنی سیلین می توانید به پزشک خانوادگی یا یک پزشک عمومی مراجعه کنید، در برخی از موارد بیمار فوراً به یک متخصص آلرژی ارجاع داده می شود.

آماده کردن فهرستی از سؤالات پیش از ملاقات با پزشک به شما کمک خواهد کرد تا حداکثر استفاده را از چنین جلساتی ببرید.

در این بخش اطلاعاتی در اختیار شما قرار داده شده اند که می توانند در روند کسب آمادگی برای ملاقات با پزشک و انتظاراتی که می توانید از او داشته باشید کمک کننده باشند.

 

اقداماتی که می توان انجام داد

  • یادداشت تمامی موارد مرتبط با تزریق پنی سیلین به همراه زمان و نوع واکنش ایجاد شده
  • گرفتن عکس از ضایعات پوستی ایجاد شده پس از تزریق پنی سیلین و نشان دادن آن به پزشک معالج. چنین تصاویری می توانند در تشخیص بیماری کمک کننده باشند.
  • ثبت تمامی اطلاعات از جمله هر گونه استرس یا تغییر عمده ای که بتازگی در زندگی تان رخ داده است.
  • تهیه فهرستی از تمامی داروها، ویتامین ها یا مکمل های مصرفی.
  • یادداشت سؤالاتی که قصد پرسیدن آنها را از پزشک دارید.

 

زمان ملاقات با پزشک محدود است، بنابراین آماده کردن فهرستی از سؤالات به شما کمک خواهد کرد تا حداکثر استفاده را از چنین جلساتی ببرید. سؤالات می بایست به ترتیب اهمیت ذکر شوند چرا که امکان به اتمام رسیدن وقت ملاقات وجود دارد. در ارتباط با حساسیت به پنی سیلین برخی از سؤالات اصلی به قرار زیر می باشند:

  • محتمل ترین علت بوجود آورنده این علایم کدام است؟
  • آیا دلایل احتمالی دیگری نیز وجود دارند؟
  • به انجام چه آزمایش هایی نیاز هست؟ آیا برای انجام این آزمایش ها به آمادگی های خاصی نیاز هست؟
  • شیوه درمان به چه شکل خواهد بود؟
  • چه درمان های جایگزینی برای پنی سیلین وجود دارند؟

علاوه بر سؤالات آماده شده از قبل، چنانچه در طول معاینه سؤال جدیدی برایتان مطرح شد در پرسیدن آن تردید نداشته باشید.

 

انتظاراتی که می توان از پزشک داشت

احتمالاً پزشک نیز سؤالاتی را از شما خواهد پرسید. آمادگی برای پاسخگویی به این سؤالات وقت بیشتری را برای بررسی مسائل مورد نظر در اختیار شما قرار می دهد. سؤالات چه زمانی شروع شده اند؟

  • این علایم چه زمانی شروع شده اند؟
  • آیا این علایم به شکل مستمر بوجود می آیند و یا صرفاً هر از چند وقت یکبار بروز می کنند؟
  • شدت علایم به چه حد است؟
  • دوز مصرفی و نحوه دریافت پنی سیلین به چه شکل بوده؟ (بشکل خوراکی یا تزریقی؟ )
  • آیا به آلرژی هایی چون تب یونجه یا آلرژی نسبت به برخی از مواد غذایی مبتلا هستید؟
  •  آیا در خانواده شما سابقه ای از ابتلا به آلرژی وجود دارد؟
  • علایم مذکور چه مدت پس از دریافت پنی سیلین بوجود آمدند؟

 

اقداماتی که می توان تا زمان فرا رسیدن ملاقات با پزشک انجام داد

چنانچه گمان می کنید که نسبت به پنی سیلین حساسیت دارید از تزریق یا مصرف پنی سیلین و آنتی بیوتیک های مرتبط با آن خودداری کنید. پزشک معالج می تواند در ارتباط با بی خطر بودن دریافت پنی سیلین شما را راهنمایی کند.

پزشک معالج از شما خواهد خواست تا اطلاعاتی در ارتباط با واکنش هایی که نسبت به پنی سیلین داشته اید را در اختیار او قرار دهید.

در اغلب اوقات پزشک مصرف سایر آنتی بیوتیک ها را تجویز می کند. مگر در مواردی که پنی سیلین تنها داروی مؤثر برای درمان یک بیماری کشنده باشد و یا بیمار نسبت به سایر آنتی بیوتیک ها نیز آلرژی داشته باشد.

روشهای تشخیص

در شرایط زیر پزشک انجام تست حساسیت به پنی سیلین را توصیه می کند:

  • داشتن حساسیت به پنی سیلین در گذشته و احتمال مرتفع شدن چنین حساسیتی
  • نیاز بیمار به پنی سیلین برای درمان یک بیماری
  • اجتناب پزشک از تجویز آنتی بیوتیکی که بسیار قویتر از شدت بیماری می باشد. بدلیل خطر بروز آنافیلاکسی، تست حساسیت به پنی سیلین می بایست تنها توسط یک متخصص آلرژی و در بیمارستان یا مطب پزشک انجام گیرد.

 

تست پوست

این تست که میزان حساسیت نسبت به پنی سیلین را تعیین می کند شامل مراحل زیر می باشد:

  • مقدار بسیار کمی از پنی سیلین به پوست ساعد یا پشت تزریق می شود.
  • در صورت داشتن حساسیت به ماده خاصی از پنی سیلین، نقاط قرمز برجسته یا سایر واکنش های پوستی بوجود خواهند آمد.
  • در صورت منفی بودن تست پنی سیلین، پزشک معالج دریافت پنی سیلین یا سایر آنتی بیوتیک های مربوط را توصیه خواهد کرد. و در صورت مثبت بودن جواب تست به احتمال زیاد پزشک معالج مصرف این دارو و سایر داروهای مرتبط را منع خواهد کرد.

 

آزمایش خون

اگر چه امکان انجام آزمایش های خون برای برخی از واکنش های آلرژیک وجود  دارد ولیکن در حال حاضر هیچ آزمایش خون قابل اطمینانی برای تشخیص حساسیت به پنی سیلین وجود ندارد.

داروها و روش های درمانی

در صورت بروز واکنش آلرژیک پس از مصرف یکی از آنتی بیوتیک های خانواده پنی سیلین می بایست:

  • مصرف دارو را قطع کنید و از پزشک خود بخواهید که آنتی بیوتیک دیگری را برایتان تجویز کند.
  • از دریافت پنی سیلین خودداری کنید.

 

نحوه درمان علایم و نشانه هایی که در طول یک واکنش آلرژیک به پنی سیلین بوجود می آیند به واکنش های ایجاد شده بستگی دارند.

  • آنافیلاکسی نادرترین و در عین حال جدی ترین واکنشی است که در پی مصرف برخی از داروها بوجود می آید. این عارضه بسیار خطرناک است و نیازمند تزریق فوری اپی نفرین (آدرنالین) می باشد. مراقبت های اورژانسی نیز می بایستی بلافاصله و برای ثابت نگهداشتن فشار خون و تداوم روند عادی تنفس انجام گیرند.
  • ضایعات پوستی یا کهیر با مصرف آنتی هیستامین هایی چون دیفن هیدرامین تسکین می یابند، واکنش های شدیدتر مستلزم درمان با کورتیکواستروئید های خوراکی یا تزریقی می باشند.

 

خواندن این مقاله را نیز در مورد شوک آنافیلاکسی توصیه می کنیم: شوک آنافیلاکسی

پیشگیری

در صورت داشتن سابقه حساسیت به پنی سیلین حتماً پزشک و سایر پرسنل پزشکی، از جمله دندانپزشک، را از این نکته آگاه سازید.

در صورتی که بنا به تشخیص پزشک به پنی سیلین حساسیت دارید بهتر است از دستبندهای هشدار پزشکی استفاده کنید و یا همواره یک کارت هشدار را با خود حمل کنید. تمامی این اقلام کمک پزشکی در داروخانه ها وجود دارند و امکان خرید اینترنتی آنها نیز مقدور می باشند.

بهترین راه پیشگیری از بروز حساسیت به پنی سیلین خودداری از دریافت پنی سیلین و سایر آنتی بیوتیک های مشابه می باشد. در صورت نیاز به مصرف آنتی بیوتیک می توانید با مشورت پزشک داروی جایگزینی را پیدا کنید. به هنگام تجویز آنتی بیوتیک مطمئن شوید که داروی مذکور از خانواده پنی سیلین نباشد.

 

حساسیت زدایی به پنی سیلین

مصرف پنی سیلین برای درمان برخی از عفونت ها ضروری می باشد. در چنین مواردی، و در صورتی که فرد سابقه حساسیت به پنی سیلین را داشته باشد، انجام تست های پوست اهمیت زیادی خواهند داشت و در صورت مثبت بودن جواب آزمایش پزشک معالج اجرای حساسیت زدایی به پنی سیلین را توصیه خواهد کرد در طول روند حساسیت زدایی، مقدار کمی از پنی سیلین، که بتدریج به مقدار آن افزوده می شود، به شکل خوراکی یا تزریقی به بیمار داده می شود. از آنجایی که حساسیت زدایی می تواند موجب تحریک واکنش های آلرژیک شود از اینرو این روند تنها در محل های تحت کنترل، معمولاً در بیمارستان، و توسط پزشکان مجرب انجام می گیرد. حساسیت زدایی تا زمانی ادامه پیدا می کند که بیمار پنی سیلین مصرف می کند. اگر بیمار مصرف پنی سیلین را قطع و دوباره در آینده به آن نیاز پیدا کند روند حساسیت زدایی نیز می بایستی مجدداً آغاز شود. به خاطر داشته باشید که این روند تنها زمانی که مصرف پنی سیلین ضروری می باشد انجام می گیرد.