دیابت

دیابت یک بیماری مزمن است که در آن بدن قادر به تنظیم مقدار قند خون نمی باشد.

انسولین هورمونی است که توسط لوزالمعده یا پانکراس، برای کنترل قند خون، تولید و ترشح می شود. دیابت می تواند بر اثر کمبود انسولین، مقاومت به انسولین یا هر دو ایجاد شود.

برای درک بهتر علت دیابت، بهتر است ابتدا فرایند طبیعی هضم و جذب غذا، به خصوص کربوهیدرات ها (قندها) برای تولید انرژی توضیح داده شود. در جریان هضم غذا ها:

  • نوعی قند که گلوکز نامیده می شود وارد جریان خون می شود.
  • عضوی به نام پانکراس شروع به تولید و ترشح انسولین می نماید. نقش انسولین در بدن، انتقال گلوکز از جریان خون به داخل سلول های عضلانی، کبدی و چربی است تا به عنوان سوخت مصرف شده یا ذخیره شود.

افراد مبتلا به دیابت، میزان قند خون بالایی دارند، زیرا بدن آنها نمی تواند قند یا گلوکز را از جریان خون به داخل سلول های چربی، عضلانی و یا سایر سلول ها، به منظور مصرف به عنوان سوخت یا ذخیره سازی، منتقل کند، و یا کبد آنها مقدار گلوکز بیش از حدی تولید کرده و به داخل خون آزاد می کند. علت می تواند یکی از موارد زیر باشد:

  • پانکراس یا لوزالمعده قادر به تولید انسولین کافی نمی باشد.
  • سلول ها نسبت به انسولین طبیعی مقاوم هستند و پاسخ مناسب نمی دهند.
  • هر دو مورد بالا.
تقسیم بندی انواع دیابت

دو نوع اصلی دیابت وجود دارد که علل و فاکتورهای خطر متفاوتی دارند:

  • دیابت نوع 1 که می تواند در هر سنی بوجود آید ولی اغلب در کودکان، نوجوانان و یا بالغین جوان تشخیص داده می شود. در این نوع دیابت بدن یا انسولین تولید نمی کند یا مقدار آن بسیار کم است. در دیابت نوع 1 سلول های پانکراس که مسئول تولید و ترشح انسولین هستند از کار می افتند. در این نوع بیماری، تزریق مداوم و روزانه انسولین ضروری است. علت دقیق این بیماری ناشناخته است.
  • دیابت نوع 2 که بیشتر شایع است. این نوع دیابت اغلب در بالغین بوجود می آید، اما به دلیل افزایش شیوع چاقی در نوجوانان و بالغین جوان، شیوع آن در این سنین نیز افزایش یافته است. برخی از مبتلایان به دیابت نوع 2 از بیماری خود اطلاع ندارند و بیماری شان اغلب چندین سال بعد از شروع تشخیص داده می شود.
  • علل دیگری از دیابت نیز وجود دارد که در آن بیماران در هیچ یک از دو نوع بالا طبقه بندی نمی شوند.

 

دیابت بارداری نیز نوعی از دیابت است که در آن قند خون در هر زمانی در طول دوران بارداری در زنانی که قبلا دیابت نداشته اند ممکن است افزایش یابد.

در صورت ابتلا یکی از اعضای نزدیک خانواده به دیابت مانند پدر، مادر، خواهر یا برادر، شانس ابتلا به این بیماری در فرد بالا می رود.

علائم دیابت

قند خون بالا می تواند منجر به بروز هر یک از علائم زیر شود:

  • تاری دید
  • تشنگی شدید
  • احساس خستگی
  • افزایش ادرار
  • گرسنگی
  • کاهش وزن

به علت اینکه در دیابت نوع 2 گسترش علائم تدریجی است، لذا برخی از بیماران ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند.

علائم دیابت نوع 1 در زمان کوتاهی بروز می کند و ممکن است بیماران در زمان تشخیص حال عمومی بسیار بدی داشته باشند.

عوارض دیابت

بیماری دیابت در صورتی که به خوبی کنترل نشود، پس از چند سال می تواند منجر به بروز مسائل و مشکلات بسیار جدی شود. این مسائل به عنوان عوارض دیابت شناخته شده اند و عبارتند از:

  • مشکلات چشمی: شامل مشکلات بینایی (بخصوص دید در شب)، حساسیت به نور، و نابینایی.
  • زخم و عفونت در اندام ها (مانند پاها)، که خوب نمی شوند و یا دیر خوب می شوند. این زخم ها گاها منجر به قطع اندام می شوند.
  • آسیب به سلول های عصبی، که می تواند منجر به بروز درد، کرختی، بی حسی، مشکلات گوارشی و مشکلات جنسی مانند اختلال در نعوظ شود.
  • مشکلات کلیوی، که می تواند منجر به نارسایی کلیه ها شود.
  • تضعیف سیستم ایمنی که می تواند منجر به بروز انواع عفونت ها شود.
  • افزایش احتمال خطر ابتلا به بیماری های قلبی، سکته قلبی مغزی.
تشخیص دیابت

آزمایش ادرار می تواند افزایش قند خون را نشان دهد. اما این تست به تنهایی نمی تواند دیابت را تشخیص دهد.

در صورتی که میزان قند خون فرد بیش از 200 mg/dL باشد احتمال تشخیص دیابت وجود دارد. در این صورت پزشک معالج به منظور تایید تشخیص دیابت آزمایش های تکمیلی را درخواست می کند.

 

آزمایش های خون:

  • قند خون ناشتا: در صورتی که میزان قند خون ناشتا در دو آزمایش مختلف بیش از 126 mg/dL باشد دیابت تشخیص داده می شود. در صورتی که میزان قند خون ناشتا 100 – 126 mg/dL باشد، قند خون ناشتای مختل یا حالت پیش دیابتی نامیده می شود. این میزان قند خون جزء فاکتورهای خطر دیابت نوع 2 محسوب می شود.
  • آزمایش هموگلوبین A1C
    • طبیعی: کمتر از 5.7%
    • پیش دیابتی: 5.75 – 6.4%
    • دیابت: 6.5% و بالاتر
  • تست تحمل گلوکز خوراکی: در صورتی که دو ساعت پس از مصرف نوشیدنی قندی استاندارد، میزان قند خون بالاتر از 200 mg/dL باشد، دیابت تشخیص داده می شود(این آزمایش بیشتر برای دیابت نوع 2 انجام می شود).

 

آزمایش های اسکرینینگ (غربالگری) دیابت نوع 2 در افراد بدون علامت در موارد زیر توصیه می شود:

  • کودکان چاق یا دارای اضافه وزن که سایر فاکتورهای خطر را نیز دارند. شروع تست از 10 سالگی و تکرار آن هر 3 سال یک بار.
  • بالغین دارای اضافه وزن (BMI بالاتر از 25) که سایر فاکتورهای خطر دیابت را نیز دارند.
  • بالغین بالاتر از 45 سال. تکرار هر 3 سال یکبار.
درمان دیابت و پیشگیری از آن

دیابت نوع 2 می تواند با تغییر در سبک زندگی بخصوص با کاهش وزن و انجام تمرینات ورزشی و پیروی از رژیم های غذایی سالم درمان و یا کنترل شود. در برخی افراد مبتلا به دیابت نوع 2 اعمال جراحی کاهش وزن نیز می تواند مفید واقع شود.

در حال حاضر هیچ درمان قطعی برای دیابت نوع 1 وجود ندارد.

درمان هر دو بیماری دیابت نوع 1 و دیابت نوع 2 شامل دارو درمانی، رژیم غذایی و انجام تمرینات ورزشی به منظور کنترل سطح قند خون می باشد.

هر فرد مبتلا به دیابت باید آموزش ها و حمایت های لازم را در مورد بهترین شیوه های کنترل بیماری دریافت کند. در این مورد با پزشک معالج خود مشورت کنید.

کنترل دقیق میزان قند خون، کلسترول و فشار خون، به کاهش خطر ابتلا به عوارض کلیوی، بیماری های چشمی، بیماری های سیستم عصبی، سکته قلبی و مغزی کمک می کند.

به منظور کاهش عوارض بیماری دیابت، لازم است که سالانه 2 الی 4 بار با پزشک معالج یا تیم درمانی خود ملاقات داشته باشید و در مورد مسائل و مشکلات پیش آمده مشورت کنید. به منظور کنترل بهتر بیماری خود حتما به توصیه های پزشک خود عمل نمایید.

حفظ وزن بدن در محدوده طبیعی و جلوگیری از افزایش وزن و داشتن سبک زندگی فعال می تواند از بوجود آمدن دیابت نوع 2 پیشگیری کرده یا شروع آن را به تاخیر اندازد. لازم به ذکر است که بیماری دیابت نوع 1 قابل پیشگیری نیست.