گازهای روده ای و دردهای حاصل از آن

نفخ، آروغ و گاز روده می توانند سبب ناراحتی و خجالت زدگی فرد شوند. در این بخش به علل بوجود آورنده این علایم و نشانه ها و شیوه های جلوگیری از بروز آنها اشاره شده است.

نفخ، آروغ و خروج گاز، واکنش های طبیعی هستند که معمولاً در نتیجه فرو بردن هوا یا تجزیه مواد غذایی در طول گوارش بوجود می آیند. ممکن است یک فرد در طول روز به شکل مرتب دچار گاز روده شود.

زمانی که دردهای ناشی از گاز روده سبب مختل شدن فعالیت های روزانه می شوند می بایستی به دنبال علل بوجود آورنده این پدیده و از بین بردن آن بود.

زمانی که گاز روده از طریق آروغ یا باد شکم خارج نمی شود، می تواند در معده و روده ها تجمع یابد و منجر به نفخ شکم شود. نفخ شکم می تواند منجر به بروز دردهای شکمی شود که شدت آنها از دردهای خفیف تا شدید متغییر می باشد. خارج شدن گاز یا اجابت مزاج می تواند منجر به تسکین این دردها شود.

 

عواملی که منجر به ایجاد نفخ می شوند عبارتند از:

  • مصرف مواد غذایی چرب، که سبب به تأخیر افتادن روند خالی شدن معده شده و به شکل ناخوشایندی منجر به ایجاد احساس پری شکم و معده می شوند.
  • مصرف نوشیدنی های گازدار، یا مواد غذایی نفاخ.
  • خوردن بسیار سریع مواد غذایی، نوشیدن مایعات با نی، جویدن آدامس یا مکیدن آبنبات منجر به بلعیدن هوا می شود.
  • استرس یا اضطراب.
  • کشیدن سیگار.
  • عفونت، انسداد یا بیماری های معده ای - روده ای.
  • سندرم روده تحریک پذیر، بیماری که از نشانه های آن می توان به دردها یا کرامپ های شکمی و تغییر عملکرد روده ها اشاره کرد.
  • بیماری هایی چون مشکلات شکمی یا عدم تحمل لاکتوز، که در طی این عارضه روده ها قادر به گوارش و جذب برخی از عناصر خاص غذایی نمی باشند.

 

اجتناب از مصرف یا کاهش مصرف مواد غذایی نفاخ می تواند به کاهش نفخ شکم کمک کند. بسیاری از کربوهیدارت ها منجر به تولید گاز می شوند و موارد زیر جزء مواد نفاخ شایع می باشند:

  • نخود و لوبیا
  • انواع کلم (کلم بروکلی، کلم بروکسل، گل کلم)
  • نوشیدنی های گازدار
  • آدامس
  • میوه هایی چون سیب، هلو و گلابی
  • آبنبات
  • کاهو
  • شیر و محصولات لبنی
  • پیاز
  • شیرین کننده های مصنوعی (سوربیتول، مانیتول و گزیلیتول) که در مواد غذایی شیرین بدون قند یافت می شوند.
  • مواد غذایی سبوس دار

 

بدن از طریق نفخ یا آروغ، هوای اضافی معده را بیرون می فرستد. این پدیده واکنشی طبیعی است که در اثر بلعیدن هوا بوجود می آید. بلعیدن هوای اضافی به هنگام غذا خوردن سریع، صحبت کردن به هنگام خوردن غذا، جویدن آدامس یا مکیدن آبنبات، نوشیدن نوشابه های گازدار و یا کشیدن سیگار بوجود می آید.

حرکت اسید معده به سوی مری یا بیماری ریفلاکس معده (GERD) نیز می تواند منجر به بروز این پدیده شود.

در برخی از افراد بلعیدن هوا تبدیل به یک عادت عصبی می شود، بدین معنی که این افراد حتی هنگامی که در حال خوردن یا نوشیدن نیستند نیز هوا را می بلعند. در سایر موارد، علت آروغ زدن مزمن به التهاب جداره معده (گاستریت) یا عفونت با هلیکوباکتر پیلوری که سبب بروز برخی از زخم های معده می شود بر می گردد.

 

پیروی از نکات زیر می تواند منجر به کاهش آروغ زدن شود:

  • خوردن و نوشیدن آهسته تر مواد غذایی به بلعیدن هوای کمتر کمک می کند.
  • اجتناب از مصرف نوشیدنی های گازدار و آبجو. این نوشیدنی ها بواسطه آزاد کردن گاز دی اکسید کربن منجر به بروز نفخ و آروغ می شوند.
  • پرهیز از جویدن آدامس و مکیدن آبنبات. جویدن آدامس یا مکیدن آبنبات سبب بلعیدن هوای بیشتر از حد نرمال می شود.
  • ترک سیگار. به هنگام استنشاق دود، هوا نیز بلعیده می شود.
  • بررسی دقیق دندانهای مصنوعی. دندانهای مصنوعی که بشکل صحیحی در دهان قرار نگرفته می توانند سبب بلعیدن هوای بیش از حد به هنگام خوردن و نوشیدن مواد غذایی شوند.
  • درمان سوزش معده. مصرف داروهای بدون نسخه یا سایر درمانها می توانند در بهبود آن دسته از ناراحتی های خفیف معده که هر از گاهی بوجود می آیند مؤثر باشند. لیکن بیماری GERD نیازمند مصرف داروهای تجویزی قویتر یا سایر درمانها می باشد.

 

گاز روده معمولاً در اثر تخمیر مواد غذایی گوارش نشده ای چون فیبرهای گیاهی در روده بزرگ بوجود می آید. عدم تجزیه کامل برخی از عناصر غذایی، نظیر گلوتن یا شکر موجود در محصولات لبنی و میوه ها نیز می توانند منجر به ایجاد گاز شوند.

 

سایر دلایلی که سبب بروز گازهای روده ای می شوند عبارتند از:

  • باقیماندن غذا در روده بزرگ
  • ایجاد تغییراتی در باکتری های روده که در اثر مصرف آنتی بیوتیک یا سایر داروها بوجود می آیند.
  • جذب ضعیف کربوهیدارت ها که منجر به برهم زدن تعادل باکتری های مفید سیستم گوارشی می شود.
  • حرکت هوای بلعیده شده به سوی روده بزرگ
  • یبوست، چرا که ماندن هر چه بیشتر ضایعات غذایی در روده بزرگ سبب طولانی تر شدن مدت زمان تخمیر می شود.

 

گاهی اوقات گازهای روده ای دال بر وجود یک اختلال گوارشی نظیر سندرم روده تحریک پذیر یا عدم تحمل لاکتوز می باشند.

 

با پیروی از نکات زیر می توان از شدت گازهای روده ای کاست:

  • اجتناب از خوردن مواد غذایی نفاخ. مواد غذایی شایعی که سبب نفخ می شوند عبارتند از: لوبیا، نخود، نخود فرنگی، کلم، عدس، پیاز، کلم بروکلی، گل کلم، نان های سبوس دار، قارچ، آبجو و سایر نوشابه های گاز دار. در صورتی که خوردن محصولات لبنی نیز سبب ناراحتی روده می شود. سعی کنید تا انواع کم لاکتوز یا بدون لاکتوز چنین محصولاتی را مصرف کنید.
  • مصرف کمتر مواد غذایی پر چرب. چربی از طریق کاهش سرعت هضم مواد غذایی سبب طولانی تر شدن زمان تخمیر می شود.
  • کاهش موقت مواد غذایی پر فیبر. فیبرها به روند گوارش کمک می کنند. لیکن بسیاری از مواد غذایی پر فیبر منجر به تولید گاز زیاد نیز می شوند. پس از گذشت مدت زمان کوتاه می توانید مواد غذایی فیبر دار را بتدریج به رژیم خود اضافه کنید.
  • خوردن آهسته تر مواد غذایی. سعی کنید تا در موقعیت های آرام غذا بخورید. غذا خوردن به هنگام داشتن استرس یا عجله منجر به مختل شدن روند گوارش می شود.
  • داشتن تحرک بیشتر. قدم زدن پس از مصرف مواد غذایی می تواند بسیار کمک کننده باشد.
  • امتحان برخی از درمان ها و داروهای بدون نسخه. برخی از محصولات نظیر لاکتوئید یا Dairy Ease به هضم لاکتوز کمک می کنند. اثر بخشی محصولات حاوی سایمتیکون هنوز به تأیید نرسیده است ولیکن این محصولات به شکل گسترده ای برای کمک به تجزیه حباب های گاز بکار می روند.

 

دوره های بیش از حد نفخ یا آروغ معمولاً بخودی خود از بین می روند.

 

در صورتی که علایم بوجود آمده با تغییرات ایجاد شده در عادات غذایی از بین نرفت و یا در صورت بروز شرایط زیر حتماً با پزشک خود مشورت کنید:

  • اسهال
  • دردهای شکمی شدید یا دایمی
  • مدفوع خونی
  • ایجاد تغییر در رنگ یا تکرر مدفوع
  • کاهش وزن ناخواسته
  • درد قفسه سینه

علایم ذکر شده می توانند نشانه ای از وجود یک بیماری گوارشی زمینه ای باشند.

درست است که گازهای روده ای می توانند سبب خجالت زدگی شما شوند ولیکن نمی بایستی اجازه دهید که خجالت مانع مراجعه شما با پزشک شود. در حال حاضر درمان های زیادی برای از بین بردن این علایم وجود دارند.