سنکوپ وازوواگال

سنکوپ وازوواگال ( یا اصطلاحا شوک وازوواگال) یکی از شایع ترین علل بروز غش می باشد، و زمانی رخ می دهد که بدن واکنش شدیدی در برابر برخی از محرک های خاص نظیر منظره خون یا فشار های عاطفی شدید از خود نشان می دهد.

محرک سنکوپ وازوواگال سبب افت ناگهانی ضربان قلب و فشار خون می شود که این امر خود منجر به کاهش جریان خون ورودی به مغز و در نتیجه از دست دادن موقت هوشیاری می شود.

سنکوپ وازوواگال معمولا بی خطر است و به هیچ درمانی نیاز ندارد. ولی این احتمال نیز وجود دارد که بیمار در طی وارد آمدن سنکوپ به خود آسیب برساند. در برخی از موارد انجام تست هایی به منظور کنار گذاشتن دلایل جدی تر بروز غش، نظیر ناهنجاری های قلبی، ضروری می باشند.

 

علائم بیماری

احتمالاً قبل از اینکه فرد بواسطه سنکوپ وازوواگال غش کند. چندین مورد از علایم زیر را تجربه خواهد کرد:

  • پریدگی رنگ صورت
  • احساس سبکی سر
  • دید تونلی، حالتی که در آن دامنه بینایی تنگ شده و فرد تنها قادر به دیدن اشیای مقابل خود می باشد
  • حالت تهوع
  • احساس گرما
  • عرق سرد
  • خمیازه
  • تاری دید

 

در طول بروز سنکوپ وازوواگال اطرافیان بیمار شاهد بروز موارد زیر خواهند بود:

  • حرکات غیر عادی
  • کند و ضعیف شدن ضربان
  • اتساع مردمک ها

در اکثر موارد بلافاصله پس از غش، معمولاً در عرض کمتر از یک دقیقه، بیمار هوشیاری خود را بدست می آورد. لیکن در صورت بلند شدن بسیار زود بیمار، 15 – 30 دقیقه پس از غش کردن، احتمال بروز سنکوپ مجدد بسیار بالا می باشد.

 

زمان مراجعه به پزشک

ار آنجایی که غش می تواند نشانه ای از وجود یک عارضه جدی تر نظیر ناهنجاری های قلبی یا مغزی باشد، از اینرو مراجعه به پزشک پس از گذراندن حمله ضروری می باشد. بویژه در مواردی که فرد برای نخستین بار چنین حملاتی را تجربه می کند.

سنکوپ وازو واگال زمانی رخ می دهد که عملکرد بخشی از سیستم اعصاب، که تنظیم ضربان قلب و فشار خون را بر عهده دارد، در برابر یک محرک خاص نظیر دیدن صحنه خون مختل می شود. این امر منجر به کاهش ضربان قلب و گشاد شدن عروق خونی پاها شده و بدین ترتیب خون بیشتری در پاها تجمع یافته و فشار خون دچار افت می شود. کاهش فشار خون و ضربان قلب منجر به کاهش بسیار سریع جریان خون ورودی به مغز و بروز غش می شود.

 

علل بیماری

محرک های شایعی که منجر به بروز سنکوپ وازوواگال می شوند عبارتند از:

  • ایستادن های طولانی مدت
  • قرار گرفتن در معرض گرمای بیش از حد
  • دیدن صحنه خون
  • دادن آزمایش خون
  • ترس از وارد آمدن صدمه به بدن
  • وارد آمدن فشار به بدن نظیر آنچه که به هنگام اجابت مزاج رخ می دهد.

 

بهتر است به منظور استفاده حداکثر از جلسات معاینه قبل از ملاقات با پزشک آمادگی های لازم را کسب کنید.

 

اقداماتی که می توان انجام داد

  • یادداشت توصیف دقیقی از علایم، از جمله تمامی محرک هایی که فکر می کنید منجر به بروز غش می شوند.
  • تهیه فهرستی از تمامی داروها، ویتامین ها یا مکمل های مصرفی
  • یادداشت سوالاتی که قصد پرسیدن آنها را از پزشک دارید، از جمله انواع آزمایش های مورد نیاز و درمانهای مؤثر

 

انتظاراتی که می توان از پزشک داشت

احتمالاً پزشک معالج سؤالات زیر را از شما خواهد پرسید:

  • درست قبل از زمان بروز غش، مشغول به انجام چه کاری بودید؟
  • قبل از غش چه علایم و نشانه هایی را تجربه کردید؟
  • آیا پیش از این هم غش کرده بودید؟
  • آیا اخیرا مصرف داروی جدیدی را شروع کرده اید؟
  • آیا سابقه وارد آمدن ضربه یا جراحت به سر را دارید؟
  • آیا در خانواده شما سابقه ای از مرگ ناگهانی در اثر مشکلات قلبی وجود دارد؟

 

در طول معاینه فیزیکی پزشک به ضربان قلب بیمار گوش می دهد و فشار خون را اندازه می گیرد. بعلاوه در برخی از موارد پزشک به ماساژ شریان های اصلی گردن می پردازد تا این نکته مشخص گردد که آیا این کار منجر به بروز غش خواهد شد یا خیر. تشخیص سنکوپ وازوواگال اغلب شامل کنار گذاشتن سایر عوامل احتمالی بوجود آورنده غش (بویژه مشکلات قلبی) می باشد. آزمایش هایی که برای انجام این کار بکار می روند عبارتند از:

  • الکتروکاردیوگرام (ECG). این آزمایش به ثبت سیگنالهای الکتریکی قلب می پردازد. با استفاده از این آزمایش می توان ریتم غیر عادی قلب و سایر مشکلات قلبی که منجر به غش می شوند را شناسایی کرد. در برخی موارد پزشک از یک دستگاه ثبت کننده سیگنالهای الکتریکی که به مدت حداقل یک روز به بدن بیمار وصل می شود استفاده خواهد کرد.
  • اکوکاردیوگرام. در این آزمایش به منظور مشاهده قلب و بررسی مشکلاتی چون اختلالات دریچه که سبب بروز غش می شوند از تصویر برداری به شیوه اولتراسوند استفاده می شود.
  • تست استرس (تست ورزش). در این تست عملکرد و ریتم قلب به هنگام انجام تمرینات ورزشی بررسی می شوند. این تست معمولاً به هنگام راه رفتن بر روی تردمیل و یا دویدن های آهسته انجام می گیرد.
  • آزمایش های خون. انجام این آزمایش ها احتمال وجود شرایطی چون کم خونی، که می تواند منجر به بروز غش شود، را ممکن می سازد.

 

 

آزمایش تیلت (Tilt table test)

در مواردی که مشکلات قلبی علت بروز غش نمی باشند، پزشک انجام تست تیلت را توصیه می کند. برای انجام این آزمایش:

  • فرد به پشت بر روی تخت دراز می کشد.
  • موقعیت تخت عوض می شود و فرد در حالت رو به بالا در جهات مختلفی قرار می گیرد.
  • یک تکنسین به منظور آگاهی از تأثیر یا عدم تأثیر تغییر موقعیت تخت بر روی فشار خون و ریتم قلب به بررسی این 2 فاکتور می پردازد.

 

 

درمان

در بیشتر موارد سنکوپ های وازو واگال هیچ نیازی به درمان ندارند و پزشک و بیمار با مشارکت یکدیگر به شناسایی محرک های بوجود آورنده و شیوه های جلوگیری از بروز غش می پردازند. ولیکن چنانچه بروز مکرر سنکوپ های وازو واگال سبب مختل شدن فعالیت های روزانه شود در این صورت پزشک معالج پیروی از یک یا چندین درمان زیر را توصیه خواهد کرد:

 

مصرف داروها

مصرف داروی میدودرین که معمولاً برای درمان فشار خون پایین تجویز می شود. می تواند از بروز سنکوپ جلوگیری کند.

 

سایر درمانها

پزشکان برای کاهش خون تجمع یافته در پاها معمولاً انجام تکنیک های خاصی را توصیه می کنند. مواردی نظیر: انجام تمرینات مخصوص پا، پوشیدن جوراب های کشی متراکم یا منقبض کردن عضلات پا به هنگام ایستادن های طولانی مدت، اجتناب از ایستادن های طولانی مدت، بویژه در محل های بسیار گرم و پر جمعیت، نوشیدن مایعات فراوان و افزایش میزان نمک موجود در رژیم های غذایی - البته چنانچه فرد به فشار خون بالا مبتلا نباشد.

 

جراحی

در موارد نادر تعبیه دستگاه تنظیم کننده الکتریکی قلب در گروهی از افراد مبتلا به سنکوپ وازوواگال که سایر درمانها در آنها اثر بخش نبوده اند، تنها گزینه درمانی مؤثر محسوب می شود.

 

پیشگیری

حتی با انجام تکنیک های فوق نیز نمی توان از بروز تمامی سنکوپ های وازوواگال جلوگیری کرد. چنانچه احساس می کنید که غش خواهید کرد دراز بکشید و یا پاهایتان را بلند کنید. با انجام این کار جاذبه سبب تداوم جریان خون به سوی مغز می شود. چنانچه قادر به دراز کشیدن نیستید، بنشینید و سر خود را در میان 2 زانوی خود قرار دهید و انجام این کار را تا زمانی که حالتان بهتر شود ادامه دهید.