آرتروز (استئوآرتریت)

استئوآرتریت یا آرتروز شایع ترین گونه آرتریت است که میلیونها نفر در سرتاسر جهان بدان مبتلا می باشند. این نوع آرتریت که اغلب آرتریت  فرسایشی نامیده می شود، زمانی بوجود می آید که غضروف های محافظت کننده از بخش های انتهایی استخوان ها با گذشت زمان دچار سایش و پوسیدگی می شوند.

اگرچه در این بیماری امکان وارد آمدن صدمات به تمامی مفاصل بدن وجود دارد، با این وجود، این اختلال معمولا بر روی مفاصل دست ها، گردن، بخش پایینی کمر زانوها و مفاصل ران تاثیر گذار می باشد.

استئوآرتریت به تدریج و با گذشت زمان تشدید می یابد و بیماری است که درمان قطعی و کامل ندارد. با این وجود درمانهای مقطعی می توانند منجر به کاهش سرعت پیشرفت بیماری، تسکین درد و بهبود عملکرد مفاصل می شوند.

علائم آرتروز

علایم بیماری آرتروز اغلب به تدریج و با گذشت زمان تشدید می یابند. نشانه ها و علایم این بیماری عبارتند از:

  • درد. ممکن است که مفصل در طول حرکت و یا پس از آن دردناک شود.
  • تندرنس یا درد هنگام لمس (tenderness). وارد آمدن فشار اندک بر مفصل سبب حساس شدن آن و بروز درد می شود.
  • گرفتگی عضلات. گرفتگی عضلانی به هنگام بیدار شدن در صبح، یا پس از یک دوره عدم فعالیت محسوس تر از سایر مواقع می باشد.
  • کاهش انعطاف پذیری. ممکن است قادر به حرکت مفاصل در تمامی جهات نباشید.
  • احساس سایش. ممکن است به هنگام حرکت، در مفصل خود احساس سایش بکنید و حتی صدای آنرا هم بشنوید.
  • ایجاد استخوان های زاید. ممکن است ذرات اضافی از استخوان، که همانند برآمدگی های سفت می باشند، در اطراف مفصل آسیب دیده تشکیل شود.

 

زمان مراجعه به پزشک

در صورت داشتن درد مفصل یا گرفتگی عضلات به مدت بیشتر از چند هفته می بایست به پزشک مراجعه کرد.

علت آرتروز

آرتروز زمانی رخ می دهد که غضروف های محافظت کننده از بخش های انتهایی استخوانها در مفاصل، با گذشت زمان دچار فرسایش شده و از بین بروند. غضروف بافتی محکم و لغزنده است که انجام حرکت های مفصلی نسبتا بدون اصطکاک را ممکن می سازد. در آرتروز، سطح صاف و لیز غضروف ناهموارتر و زبرتر شده و در نهایت با فرسایش و از بین رفتن کامل غضروف، استخوانها بر روی هم ساییده می شوند.

فاکتورهای خطر

عواملی که منجر به افزایش احتمال ابتلا به آرتروز می شوند، عبارتند از:

  • بالا رفتن سن. احتمال ابتلا به آرتروز با افزایش سن بیشتر می شود.
  • جنسیت. احتمال بروز این بیماری در زنان بیشتر از مردان است و در حال حاضر هیچ دلیل روشنی برای آن یافت نشده.
  • نقایص استخوانی. برخی از افراد با ناهنجاری های مفصلی یا غضروف هایی معیوب متولد می شوند که خود این امر سبب افزایش احتمال ابتلا به بیماری آرتروز می شود.
  • آسیب های وارد آمده بر مفاصل. آسیب هایی نظیر آنچه به هنگام ورزش یا تصادف بوجود می آیند می توانند منجر به افزایش احتمال ابتلا به این بیماری شوند.
  • اضافه وزن یا چاقی. اضافه وزن سبب وارد آمدن فشار بیشتر بر مفاصل تحمل کننده وزن بدن، نظیر مفاصل زانو می شود.
  • سایر بیماری ها. ابتلا به بیماری هایی چون دیابت، کم کاری تیروئید، نقرس یا بیماری پاژه (Paget`s Disease) می تواند منجر به بالا رفتن احتمال ابتلا به آرتروز شود.
عوارض بیماری

آرتروز یا استئوآرتریت یک بیماری تحلیل برنده است که با گذشت زمان تشدید می یابد. درد مفاصل و گرفتگی عضلانی می توانند به اندازه ای شدید و جدی باشند که انجام فعالیت های عادی روزانه را مختل سازند، بنحوی که حتی برخی از افراد مبتلا به این بیماری قادر به انجام وظایف شغلی خود نیز نیستند. در مواردی که درد مفاصل شدت می یابد، پزشکان توصیه به انجام جراحی جایگزینی مفصل می کنند.

مراجعه به پزشک

بیشتر افراد به هنگام بروز علایم این بیماری نخست به پزشک خانوادگی خود مراجعه می کنند، با این وجود در اکثر موارد این افراد به یک متخصص اختلالات مفصلی (روماتولوژیست) یا جراح ارتوپد ارجاع داده می شوند.

 

اقداماتی که می توانید انجام دهید.

می توانید لیستی را آماده کنید که شامل موارد زیر باشد:

  • توصیف دقیقی از علایم بیماری
  • اطلاعاتی در مورد سایر مشکلات پزشکی که تا به حال تجربه کرده اید.
  • اطلاعاتی در مورد مشکلات پزشکی والدین یا خواهر و برادران
  • نام تمامی داروها و مکمل های تغذیه ای مصرفی
  • سوالاتی که قصد پرسیدن آنها را دارید.

 

اقداماتی که پزشک انجام خواهد داد.

احتمالا پزشک معالج سوالاتی نظیر موارد زیر را از شما خواهد پرسید:

  • چه زمانی درد مفاصل شروع شدند؟
  • آیا دردی که دارید مستمر است یا صرفا مقطعی می باشد؟
  • آیا فعالیت های خاصی وجود دارند که انجام آنها منجر به تشدید درد شود؟
  • آیا تا به حال به مفصل مذکور آسیبی وارد شده است؟
تشخیص آرتروز

در طول معاینه فیزیکی، پزشک از طریق معاینه دقیق مفصل آسیب دیده به بررسی تورم، قرمزی، حساسیت و دامنه حرکت مفصل خواهد پرداخت. بعلاوه این احتمال وجود دارد که پزشک معالج انجام تست های آزمایشگاهی و تصویربرداری را نیز توصیه کند.

 

تصویر برداری

با انجام اقدامات مربوط به تصویربرداری می توان تصاویری از مفصل آسیب دیده را تهیه کرد. نمونه های از این آزمایش ها عبارتنداز:

  • تصویر برداری با اشعه ایکس. اگرچه غضروف در عکس های گرفته شده با پرتو ایکس (رادیو گرافی) ظاهر نمی شود، ولی در این عکس ها امکان بررسی سطح از بین رفتگی غضروف بواسطه تنگ شدگی فضای میان استخوانها در مفصل وجود دارد. همچنین عکس های رادیوگرافی وجود استخوانهای زاید در اطراف مفصل ها را نیز نشان می دهند.
  • ام آر آی (MRI). در این شیوه به منظور گرفتن تصاویری مشروح از استخوان ها و بافت های نرم، از جمله غضروف، از امواج رادیویی و یک میدان مغناطیسی قوی استفاده می شود. در روند تعیین علت اصلی درد، استفاده از تصاویر MRI می تواند بسیار کمک کننده باشد.

 

تست های آزمایشگاهی

آنالیز خون یا مایع مفصلی می تواند در تعیین علت بیماری کمک کننده باشد.

  • آزمایش های خون. آزمایش های خون می توانند در کنار گذاشتن سایر عوامل بروز درد، نظیر روماتیسم مفصلی یا آرتریت روماتوئید، کمک کننده باشند.
  • آنالیز مایع میان مفصلی. ممکن است پزشک معالج از یک سرنگ برای بیرون کشیدن مایع از مفصل آسیب دیده استفاده کند. بررسی و انجام آزمایشاتی بر روی این مایع می تواند در تعیین این نکته که آیا التهابی در مفصل وجود دارد و آیا درد بوجود آمده در اثر وجود نقرس یا عفونت می باشد، کمک کننده باشد.
داورهای مورد استفاده برای درمان آرتروز

 می توان با مصرف گونه های مختلفی از داروها، علایم بیماری آرتروز را کاهش داد. داروهایی نظیر:

  • استامینوفن. مصرف استامینوفن می تواند سبب تسکین درد شود با این وجود این داروها هیچ تاثیری بر کاهش التهاب ندارد. با توجه به نتایج بررسی ها، مصرف این داروها در آن دسته از افراد مبتلا به درد خفیف یا متوسط اثر بخش بوده است. مصرف این دارو به میزان بیشتر از دوز تجویز شده می تواند سبب وارد آمدن آسیب هایی به کبد شود.
  • داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs). داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی می توانند منجر به کاهش التهاب و تسکین درد شوند. داروهای NSAID که بدون تجویز پزشک خریداری می شوند عبارتند از: ایبوپروفن و ناپروکسن. مصرف NSAID های قویتر تنها با تجویز پزشک ممکن است. NSAID ها می توانند سبب بروز ناراحتی معده، پیچیدن صدا در گوش، مشکلات قلبی و عروقی، مشکلات مربوط به خونریزی، و وارد آمدن آسیب هایی به کبد و کلیه ها شوند. احتمال بروز این عوارض در افراد مسن بسیار بیشتر از سایر افراد است.
  • ضد درد های مخدری یا نارکوتیک ها. این داروهای تجویزی معمولا حاوی عناصری مشابه به کدئین هستند و می توانند سبب کاهش درد های بسیار شدید حاصل از آرتروز شوند. مصرف این داروهای قوی، خطر وابستگی به دارو را در پی دارد با این وجود، چنین تصور می شود که میزان این خطر در افرادی که دارای دردهای بسیار شدید و حاد می باشند بسیار جزئی باشد. عوارض جانبی مصرف این داروها عبارتند از: تهوع، یبوست و خواب آلودگی.
درمان های غیر دارویی آرتروز

معمولا اتخاذ یک رویکرد ترکیبی برای بیماری استئوآرتریت، اثر بخش تر از سایر شیوه ها می باشد. این احتمال وجود دارد که پزشک معالج انجام اقدامات زیر را به شما توصیه کند:

  • ورزش درمانی. در این روش درمانگر با همفکری بیمار به ایجاد یک رژیم تمرینی شخصی می پردازد که پیروی از آن می تواند منجر به تقویت ماهیچه های اطراف مفصل، بالا رفتن دامنه حرکت مفصل و کاهش درد شود.
  • کار درمانی. در این روش درمانگر به فرد بیمار کمک می کند تا شیوه های جدیدی را برای انجام فعالیت ها یا وظایف شغلی روزانه، بدون وارد آمدن فشار زیاد بر روی مفاصل آسیب دیده، پیدا کند. به عنوان مثال در صورت ابتلا به آرتروز انگشت، استفاده از یک مسواک با دسته بزرگتر می تواند منجر به تسهیل مسواک زدن دندانها شود. همچنین تعبیه یک سکو در حمام نیز سبب کاهش درد در افراد مبتلا به آرتروز زانو خواهد شد.
  • استفاده از میله ها، بست ها و غیره. استفاده از ابزاری نظیر: آتل، میله ها، بست ها یا سایر ابزار پزشکی که می توانند سبب کاهش درد شوند را امتحان کنید. این ابزار به بی حرکت ماندن مفصل کمک و از وارد آمدن فشار به آن جلوگیری می کند.
جراحی و سایر روش ها

در صورت موثر واقع نشدن درمانهای مرسوم و سنتی می توانید با پزشک خود در مورد روشهای درمانی زیر مشورت کنید:

  • تزریق کورتیزون. تزریق داروهای کورتیکواستروئیدی می تواند سبب تسکین درد در مفاصل شود. در طی این روند، پزشک ناحیه اطراف مفصل را بی حس کرده و سپس با قرار دادن سرنگ در فضای درون مفصل این ماده را تزریق می کند و تعداد تزریق های کورتیزون در طول سال می بایست محدود باشد. چرا که این امکان وجود دارد که با گذشت زمان تزریق این ماده سبب تشدید آسیب های وارده بر مفصل شود.
  • تزریق روان سازها. تزریق مشتقات اسید هیالورونیک می تواند از طریق ایجاد لایه ای که منجر به جلوگیری از بروز اصطکاک و سایش در زانو می شود، سبب تسکین درد شود. موارد مذکور شبیه عناصری هستند که به شکل طبیعی در مایع میان مفصلی وجود دارند.
  • تغییر جهت و آرایش مجدد استخوانها. در این روش جراحی که استئوتومی نامیده می شود، جراح به منظور آرایش مجدد استخوان ساق پا اقدام به برش و جدا کردن استخوان بالایی یا پایینی زانو می کند. استئوتومی می تواند بواسطه انتقال  و تغییر مکان وزن بدن از قسمت فرسایش یافته و آسیب دیده زانو، سبب کاهش درد در زانو شود.
  • جایگزینی مفصل. در جراحی آرتروپلاستی (ترمیم مفصل) جراح سطوح مفصل آسیب دیده را برداشته و آنها را با پلاستیک و ابزار فلزی که پروتز نامیده می شود جایگزین می کند. مفاصل ران و زانو شایع ترین مفاصلی هستند که تحت این جراحی قرار می گیرند. خطر های جراحی مذکور عبارتند از: بروز عفونت ها و لخته شدگی خون. این احتمال وجود دارد که  مفاصل مصنوعی نیز دچار شل شدگی، فرسایش یا آسیب شوند و نیاز به تعویض مجدد داشته باشند.
سبک زندگی در آرتروز

ایجاد تغییراتی در سبک زندگی و نیز برخی از درمانهای خانگی می توانند به کاهش علایم آرتروز کمک کنند. می توانید روش های زیر را امتحان کنید:

  • استراحت. چنانچه در مفصل خود احساس درد یا التهاب می کنید، به مدت 12 - 24 ساعت آنرا تکان ندهید. بهتر است از انجام فعالیت هایی که مستلزم حرکت مکرر مفصل مذکور می باشند خودداری کنید.
  • انجام تمرینات ورزشی. انجام برخی از تمرینات ورزشی می تواند سبب افزایش استقامت و تقویت ماهیچه های اطراف مفصل شود. به انجام فعالیت های آرام نظیر: پیاده روی، دوچرخه سواری یا شنا روی آورید. در صورت ایجاد درد جدیدی در مفصل سریعا انجام فعالیت را متوقف کنید. بروز چنین درد جدیدی که ساعت ها پس از انجام تمرین به طول می انجامد نشانگر این نکته است که در انجام فعالیت مذکور زیاده روی کرده اید.
  • کاهش وزن. داشتن اضافه وزن یا چاقی سبب افزایش فشار وارده بر مفاصل تحمل کننده وزن بدن، نظیر زانوها و مفصل ران، می شود. حتی کاهش بسیار جزئی وزن نیز می تواند سبب کاهش فشار و درد شود. در ارتباط با شیوه های بی ضرر کاهش وزن با پزشک خود مشورت کنید. اغلب افراد به منظور کاهش وزن اقدام به ایجاد تغییراتی در رژیم غذایی و افزایش سطح فعالیت های ورزشی خود می کنند.
  • استفاده از گرما و سرما برای کنترل و کاهش درد. سرما و گرما می تواند سبب تسکین درد مفاصل شود. همچنین گرما سبب کاهش گرفتگی عضلات می شود. سرما نیز می تواند منجر به کاهش اسپاسم عضلانی و درد شود.
  • استفاده از کرم های ضد دردی که بدون نسخه پزشک بفروش می رسند. کرم ها و ژل های موجود در داروخانه ها می توانند به شکل موقت سبب کاهش دردهای مفصلی در بیماری استئوآرتریت شوند. برخی از این کرم ها بواسطه ایجاد حسی گرم یا سرد سبب بی حسی عضلات می شوند. سایر کرم ها حاوی داروهایی نظیر عناصر آسپیرین هستند که جذب پوست می شوند. استفاده از این کرم ها بر روی مفاصلی که به سطح پوست نزدیکتر هستند، نظیر زانوها و انگشتان، از بالاترین سطح اثر بخشی برخوردار است.
  • استفاده از ابزار کمکی. استفاده از ابزار کمکی می توانند به شما کمک کنند تا بدون به فشار انداختن مفصل آسیب دیده، فعالیت های روزانه خود را به نحو آسانتری انجام دهید. به عنوان مثال، استفاده از عصا به هنگام پیاده روی می تواند به برداشته شدن فشار از روی مفصل زانو و یا ران کمک کند. عصا را در دست مخالف ساق پای آسیب دیده حمل کنید. در ارتباط با نحوه کار با این ابزار کمکی می توانید با پزشک خود مشورت کنید. بعلاوه، کاتالوگ ها و یا فروشگاه های تجهیزات پزشکی نیز می توانند در ارتباط با انتخاب و نحوه کار با این ابزار اطلاعاتی را در اختیار شما قرار دهند.

 

اگرچه داروها و سایر درمانها، فاکتورهای اصلی مدیریت و مهار درد و ناتوانی محسوب می شوند، با این وجود در روندهای درمانی یک مولفه عمده دیگر نیز وجود دارد و آن دیدگاه فرد بیمار به زندگی می باشد. سطح توانایی مقابله با مشکلات، علیرغم درد و ناتوانی بوجود آمده از بیماری آرتروز، اغلب تعیین کننده میزان تاثیر این بیماری بر زندگی روزمره فرد بیمار می باشد. در صورت احساس عجز و ناتوانی با پزشک خود مشورت کنید، به احتمال زیاد او می تواند در چگونگی مقابله با مشکلات توصیه های مفیدی برای شما داشته باشد و یا در صورت نیاز شما را به پزشک مجرب دیگری معرفی کند.

درمان های جایگزین

گاهی اوقات افرادی که مصرف دارو هیچ تاثیری بر کاهش درد مفصلی آنان نداشته است، به پیروی از شیوه های درمانی جایگزین و تکمیلی روی می آورند. درمانهای رایجی که بر طبق شواهد موجود منجر به کاهش درد مفصل در بیماری آرتروز می شوند شامل موارد زیر می باشند:

  • طب سوزنی. نتایج برخی از مطالعات نشان می دهند که طب سوزنی می تواند سبب تسکین درد و بهبود عملکردها در افراد مبتلا به استئوآرتریت زانو شود. در طی انجام این روش، سوزنهایی بسیار ظریف، به باریکی یک تار مو، وارد نقاط مشخصی از بدن می شوند. خطراتی که انجام این روش در پی دارد عبارتنداز: عفونت، خون مردگی، کبودی و بروز درد.
  • گلوکزآمین و کندروتین (Chondroitin). در ارتباط با این مکمل های تغذیه ای اطلاعات مختلف و متضادی وجود دارد. برخی از نتایج دلالت بر مفید بودن مصرف این مکمل ها برای افراد مبتلا به آرتروز دارند، در حالیکه سایر بررسی ها ادعا می کنند که تاثیر این مکمل ها درست همانند تاثیر دارو نماها می باشد. در صورت داشتن آلرژی به صدف داران از مصرف گلوکزآمین خودداری کنید. بعلاوه، احتمال بروز تداخلاتی میان مصرف گلوکزآمین و کندروتین با رقیق کننده های خونی نظیر وارفارین و بروز مشکلاتی در خونریزی وجود دارد.
  • Taichi (نوعی ورزش چینی) و یوگا. این حرکت درمانی ها، شامل انجام حرکات کششی و تمریناتی آرام به همراه نفس هایی عمیق می باشد. بسیاری از افراد از این درمانها برای کاهش استرس در زندگی روزمره خود استفاده می کنند، با این وجود بررسی های بسیار کمی وجود دارند که حاکی از تاثیر Taichi و یوگا در کاهش دردهای حاصل از آرتروز می باشد. انجام این حرکات با هدایت یک مربی مجرب بی خطر خواهند بود. از انجام حرکاتی که سبب بروز درد در مفاصل می شوند خودداری کنید.