طبقه بندی مصرف داروها در بارداری

به دلیل محدود بودن اطلاعات در مورد اثرات داروها بر روی جنین به دنبال مصرف آنها در دوران بارداری، به عنوان یک اصل کلی باید از مصرف داروها در دوران بارداری اجتناب شود. مصرف اغلب داروها در دوران بارداری می تواند عوارض کوتاه مدت و یا دراز مدت بر روی جنین ایجاد نماید. با این وجود نوع و شدت این عوارض دارویی به نوع دارو و شکل دارویی آن و یا طول مدت مصرف دارو و سن جنین و مراحل رشد آن بستگی دارد.

 

با توجه به میزان احتمال بروز عوارض ناشی از مصرف داروها بر روی جنین داروها به 5 گروه تقسیم می شوند:

  • گروه A: مطالعات کافی در زنان باردار، خطری را در سه ماهه اول حاملگی در جنین نشان نمی دهد و شواهدی در دست نیست که خطر مصرف داروهای این گروه را در سه ماهه دوم و سوم بارداری نشان دهند.
  • گروه B: مطالعات بر روی حیوانات، حاکی از عارضه جانبی مصرف این داروها بر روی جنین نمی باشد، ولی مطالعات کافی و کنترل شده بر روی زنان باردار صورت نگرفته است.
  • گروه C: مطالعات بر روی حیوانات، حاکی از عارضه جانبی مصرف این داروها در دوران بارداری بر روی جنین می باشد، ولی مطالعات کافی در انسان ها انجام نشده است. علیرغم خطرات احتمالی، مصرف این داروها در زنان باردار ممکن است مفید باشد.
  • گروه D: شواهدی از خطر مصرف این داروها در دوران بارداری بر روی جنین انسان وجود دارد، ولی منافع بالقوه استفاده از این داروها در زنان باردار، ممکن است علیرغم خطرات آنها، مطلوب باشد.
  • گروه X: مطالعات بر روی حیوانات یا انسان ها، حاکی از آنومالی های (ناهنجاری های) جنینی ناشی از مصرف این داروها در دوران بارداری است یا واکنش نامطلوب گزارش شده، دلالت بر خطر جنینی دارد. خطرات مصرف این داروها در دوران بارداری، به وضوح از منافع استفاده از آنها بیشتر است.

 

با توجه به میزان احتمال بروز عوارض ناشی از مصرف داروها بر روی جنین اینگونه می توان گفت که: داروهای گروه A و B داروهایی هستند که مصرف آنها در دوران بارداری – با توجه به اطلاعات موجود – مجاز اعلام شده. داروهای گروه C با احتیاط فراوان و فقط در صورت ضرورت می توانند مصرف شوند. مصرف داروهای گروه D در دوران بارداری، مگر در شرایط ویژه و آن هم با حاد اقل دوز مصرف و حد اقل دوره مصرف، غیر مجاز است. داورهای گروه X به هیچ عنوان نباید در دوران بارداری مصرف شوند.

 

نکات راهنما:

  • اغلب داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs) در سه ماهه اول و دوم بارداری در گروه B و در سه ماهه سوم در گروه D قرار دارند.
  • سولفونامید ها در سه ماهه اول و دوم بارداری در گروه B و در سه ماهه سوم در گروه D قرار دارند.
  • ویتامین ها در صورت مصرف با مقادیر مجاز در گروه A یا B هستند ولی در صورت مصرف با مقادیر زیاد در گروه D قرار می گیرند.
  • کاپتوپریل در سه ماهه اول بارداری در گروه C و در سه ماهه دوم و سوم در گروه D قرار دارد.
  • پتیدین با مقادیر مصرف زیاد و طولانی در گروه D قرار می گیرد.
  • داروهای حاوی اسید استیل سالیسیلیک با مصرف مقادیر زیاد و طولانی در گروه D قرار دارند، ولی با مصرف کم و کوتاه مدت در گروه C قرار می گیرند.
  • به طور کلی با مصرف اشکال موضعی و کوتاه مدت داروها در دوران بارداری احتمال بروز عوارض ناخواسته کمتری بر روی جنین وجود دارد.