داروهای ضد سل

آنچه در این مقاله می خوانید:
کلیات

 

  •  Capreomycin
  •  Cycloserine
  •  Ethambutol
  •  Ethionamide
  •  Isoniazide
  •  Isoniazide – Pr
  •  Prothionamide
  •  Pyrazinamide
  •  Rifabutin
  •  Rifampin
  •  Sodium aminosalicylate
  •  Streptomycin

 

سل در دو مرحله درمان می شود: مرحله اول که طی آن حداقل سه داروی ضد سل و مرحله دوم (ادامه درمان) که طی آن دو داروی ضد سل مصرف می شوند. درمان سل نیازمند دانش کافی در مورد بیماری است، بویژه هنگامی که بیماری ناشی از میکروارگانیسم های مقاوم باشد یا اعضای دیگر بدن غیر از دستگاه تنفسی را درگیر نماید.

 

مرحله اول:

هدف از تجویز حداقل سه دارو در این مرحله، کاهش تعداد باکتری های حساس در حداقل زمان و جلوگیری از پیدایش باکتری های مقاوم است. درمان انتخابی در این مرحله، مصرف روزانه ایزونیاید، ریفامپین و پیرازین آمید است. در صورت احتمال وجود مقاومت میکروبی، اتامبوتول هم به این مجموعه اضافه می شود. استرپتومایسین، اگر چه بندرت، اما در صورت وجود مقاومت به ایزونیازید مصرف می شود. داروهای مرحله اول برای حداقل 2 ماه باید مصرف شوند.

 

مرحله دوم (ادامه درمان):

پس از اتمام مرحله اول، درمان برای 4 ماه دیگر با ایزونیازید و ریفامپین ادامه می یابد. اما در صورت وجود عفونت استخوان یا مفاصل، مننژیت یا وجود میکروارگانیسم های مقاوم، درمان ممکن است برای مدت طولانی تری ادامه یابد. مقادیر مصرف توصیه شده برای یک دوره درمان استاندارد 6 ماهه بدون نظارت، به صورت زیراست:

 

 ایزونیازید (برای 6 ماه): بزرگسالان  300 mg/day، کودکان 5 – 10 mg/kg/day (تا حداکثر ( 300 mg/day 

ریفامپین (برای 6 ماه): بزرگسالان با وزن کمتر از 50 کیلوگرم، به مقدار 450 mg/day، بزرگسالان با وزن 50 کیلوگرم و بالاتر 600 mg/day  و کودکان 10 mg/kg/day (تا حداکثر 600 mg/day)

پیرازین آمید (برای 2 ماه اول ): بزرگسالان با وزن کمتر از 50 کیلوگرم، به مقدار  1.5 g/day، بزرگسالان با وزن 50 کیلوگرم و بیشتر 2 g/day و کودکان 35 mg/kg/day

ایزونیازید P – (برای 2 ماه اول): این دارو حاوی ایزونیازید و پیرازین آمید بصورت ترکیبی است و برای بزرگسالان با وزن کمتر از 40 کیلوگرم 3 قرص در روز، برای وزن 40 - 50 کیلوگرم 4 قرص در روز، برای وزن 50-64 کیلوگرم 5 قرص در روز و برای وزن بیش از 65 کیلوگرم 6 قرص در روز مصرف می شود.

 

اتامبوتول و استرپتومایسین در صورت مشکوک بودن به وجود مقاومت میکروبی به رژیم درمانی فوق اضافه خواهند شد. (مقدار مصرف هر یک در تک نگارهای مربوطه ذکر شده است). در غیر اینصورت، از تجویز اتامبوتول برای کودکان باید خودداری کرد.

 

 رژیم درمانی استاندارد فوق را می توان در دوران بارداری و شیردهی نیز تجویز کرد (مصرف استرپتومایسین در دوران بارداری ممنوع است). مصرف پیریدوکسین به صورت مکمل در این دوره توصیه می شود.

 

ریفابوتین یک ریفامایسین جدید است که برای پیشگیری از بروز عفونت ناشی از کمپلکس مایکوباکتریوم آویوم (M. Avium) در بیماران مبتلا به ضعف سیستم ایمنی و نیز برای درمان عفونت غیرسلی ناشی از مایکوباکتری ها مصرف می شود.

 

مقادیر مصرف توصیه شده برای درمان متناوب تحت نظارت:

در مورد بیمارانی که نمی توان به همراهی آنان در ادامه درمان اعتماد کرد، دوره درمان باید تحت نظارت کامل صورت گیرد. برای این دسته از بیماران ایزونیازید، ریفامپین و پیرازین آمید و اتامبوتول (یا استرپتومایسین)، 3 بار در هفته به مدت 2 ماه و به دنبال آن ایزونیازید و ریفامپین 3 بار در هفته به مدت 4 ماه دیگر تحت نظارت پزشک تجویز و مصرف می شود.

 

مقادیر مصرف توصیه شده در این روش عبارتند از:

 ایزونیازید (برای 6 ماه ): بزرگسالان و کودکان 15 mg/day (تا حداکثر 900 میلی گرم) سه بار در هفته

 

 ریفامپین (برای 6 ماه): بزرگسالان 600 – 900 میلی گرم سه بار در هفته و کودکان:mg/day (تا حداکثر 900 میلی گرم) سه بار در هفته

 

 پیرازین آمید (فقط 2 ماه اول ): بزرگسالان با وزن کمتر از 50 کیلوگرم، به مقدار 2 گرم 3 بار در هفته، بزرگسالان با وزن 50 کیلوگرم و بیشتر 2.5 گرم 3 بار درهفته، کودکان 50 mg/kg  سه بار در هفته

 

 اتامبوتول (فقط 2 ماه اول ): بزرگسالان و کودکان مقدار  30 mg/kg سه بار در هفته (اتامبوتول را می توان از رژیم درمانی حذف کرد، مشروط بر اینکه احتمال بروز مقاومت به ایزونیازید کم باشد).

 

 بیمارانی که دچار عیب کار سیستم ایمنی هستند، ممکن است به سل دوباره فعال شده یا به عفونت جدید مبتلا شوند. در اینگونه بیماران، انجام آزمون های کشت و تعیین نوع ارگانیسم و حساسیت آن در فواصل منظم ضروری است. در صورت ابتلا به عفونت ناشی از مایکوباکتریوم توبرکولوزیس حساس به داروهای انتخاب اول، یک دوره درمان 6 ماهه استاندارد ضروری است. پس از آن بیمار باید تحت مراقبت نزدیک باشد.

 

 عفونت ممکن است ناشی از سایر مایکوباکتری ها مانند کمپلکس (M. Avium) باشد که در این موارد به توصیه متخصصین باید عمل کرد.

 

پیشگیری از بروز سل:

در صورت وجود سابقه سل درمان نشده یا تست شدید مثبت توبرکولین، مصرف ایزونیازید برای حداکثر 6 ماه به منظور پیشگیری از فعال شدن مجدد سل توصیه می شود.

 

پیگیری وضعیت بیمار:

از آنجا که ایزونیازید، ریفامپین و پیرازین آمید هر سه داروهای سمی برای کبد هستند، بیمار را قبل از شروع درمان باید از نظر وضعیت کار کبد مورد بررسی قرارداد و در صورت وجود عیب کار کبد، وضعیت بیمار در فواصل منظم، به ویژه طی 2 ماه اول درمان مورد ارزیابی قرار گیرد. کلیه بیماران را باید از نظر علایم آسیب کبدی آگاه ساخت تا در صورت بروز این علایم (تب، بیحالی، استفراغ، یرقان) وضعیت خود را به پزشک اطلاع دهند. وضعیت کار کلیه نیز باید قبل از شروع درمان بررسی شود و مقدار مصرف دارو متعاقباً تنظیم گردد. در صورت لزوم مصرف اتامبوتول، پیش از شروع درمان باید وضعیت بینایی بیمار بررسی شود. از مصرف استرپتومایسین و اتامبوتول در بیماران مبتلا به عیب کار کلیه باید ترجیحاً خودداری کرد. اما در صورت لزوم مصرف، مقدار آنها باید کاهش داده شود و غلظت خونی دارو تحت کنترل باشد. شکست در درمان سل عمدتاً به دلیل تجویز نادرست توسط پزشک یا همراهی ناکافی بیمار با رژیم درمانی است، از تجویز مقادیر بیش از حد درمانی باید اجتناب کرد. درمان سل باید تحت نظر پزشک متخصص صورت گیرد.