اریتروپویتین

موارد مصرف

اريتروپويتين براي درمان کم خوني، ناشي از فقدان اريتروپويتين در نارسايي مزمن کليوي بکار مي رود.

مکانیسم اثر

اين دارو با تحريک گيرنده هاي خود در سلول هاي مادر مولد گويچه هاي قرمز در مغز استخوان، تکثير و تمايز اريتروئيدها را تحريک مي کند.

فارماکوکینتیک

پس از تزريق وريدي يا زيرجلدي، نيمه عمر دارو حدود 4 - 13 ساعت مي باشد. بخش ناچيزي از دارو در گويچه هاي قرمز و اندکي نيز در کبد متابوليزه و بخشي از طريق کليه ها دفع مي شود. افزايش تعداد رتيکولوسيت ها پس از 7 - 10 روز و گويچه هاي قرمز، هماتوکريت و هموگلوبين پس از 2 - 6 هفته مشاهده مي شود. زمان لازم براي رسيدن به اوج غلظت از راه وريدي 15 دقيقه و از راه زيرجلدي5 – 24  ساعت است .ميزان هماتوکريت ممکن است 2 هفته پس از قطع مصرف دارو، شروع به کاهش نمايد.

عوارض جانبی

عوارض اين دارو عبارتنداز: افزايش فشار خون يا بدتر شدن فشار خون بالا بصورت وابسته به مقدار مصرف، افزايش ميزان پلاکت ها بصورت وابسته به مقدار مصرف که با ادامه درمان برگشت پذيراست، علائم شبه آنفلونزا و آنافيلاکسي، سردرد، عوارض ترومبوآمبوليک.

موارد منع مصرف

اين دارو در موارد آپلازي خالص گلبول هاي قرمز به دنبال اريتروپويتين يا در مبتلايان به لوسمي اريتروئيد و زيادي کنترل نشده فشار خون و حساسيت به آلبومين انساني نبايد مصرف شود. از تزريق فرآورده هائي از اين دارو که حاوي بنزيل الکل هستند، در نوزادان بايد خودداري شود.

هشدارها
  1. در صورت ابتلاي بيمار به بيماري ايسکميک عروقي، ترومبوسيتوز، سابقه تشنج، بيماري هاي بدخيم و نارسايي مزمن کبدي بايد با احتياط مصرف شود.
  2. قبل و در طول درمان با اين دارو، فشار خون،هموگلوبين و الکتروليت ها بايد دقيقاً کنترل شوند.
  3. ساير عوامل ايجاد کننده کم خوني در نارسايي مزمن کليوي مثل کمبود آهن يا فولات يا ويتامين B12 بايد تصحيح شوند.
  4. در صورتي که در هنگام مصرف دارو، درد مداوم شبه ميگرني بروز کرد، علامت افزايش شديد و ناگهاني فشار خون مي باشد.
  5. اين دارو ممکن است مقدار مورد نياز هپارين را افزايش دهد.
  6. وجود همزمان عفونت ها يا بيماري هاي التهابي ممکن است موجب تغيير پاسخ درماني به اين دارو شود.
تداخل های دارویی

در صورت مصرف همزمان اين دارو با داروهاي مهار کننده آنزيم مبدل آنژيوتانسين يا تجويز آن در افرادي که کليرانس پتاسيم آنان کاهش يافته، خطر بروز زيادي پتاسيم خون افزايش مي يابد. اين دارو با بالا بردن غلظت هموگلوبين، اثر داروهاي موثر در آنژين صدري را افزايش مي دهد.

نکات قابل توصیه
  1. در صورتي که فشار خون بيمار کنترل نگرديد، مصرف اين دارو بايد قطع شود. بروز دردهاي ناگهاني شبه ميگرن نشانه هشدار دهنده است که بيانگر شروع بحران هاي هايپرتنسيو است.
  2. در طول مدت مصرف اين دارو، در صورت نياز بايد مکمل آهن مصرف شود.
  3. در صورتي که تزريق وريدي اين دارو با سرعت کم (حداقل در عرض 5 دقيقه) انجام شود، احتمال بروز علائم شبه انفلوآنزا کاهش مي يابد.
  4. مقدار دارو در تزريق زيرجلدي معمولاً %20 - 30 کمتر از مقدار تزريق وريدي دارو است و اين نکته بايد هنگام تغييرات مصرف دارو در نظر گرفته شود. حداکثر حجم مجاز اين دارو که مي توان بصورت زيرجلدي در يک ناحيه تزريق نمود، 1 ميلي ليتراست.
  5. در صورت کمبود آهن، مسموميت با آلومينيوم ياعفونت، اثر دارو به شدت کاهش مي يابد.
  6. در صورت فراموش شدن يک نوبت مصرف دارو، به محض يادآوري آن نوبت بايد مصرف شود، مگر اينکه تا زمان مصرف نوبت بعدي فاصله زماني زيادي نباشد. از دو برابر کردن مقدار مصرف بايد خودداري نمود.
مقدار مصرف

اريتروپويتين به دو شکل اپوئتين آلفا وبتا موجود است. هر چند اثر بخشي باليني اين دو شکل يکسان است، اما مقدار مصرف آنها متفاوت است.

الف - اپوئتين آلفا

کم خوني ناشي از نارسايي مزمن کليوي در بيماران تحت همودياليز

بزرگسالان:

از راه تزريق زيرجلدي يا تزريق داخل وريدي در ابتدا 50 units/kg  سه بار در هفته مصرف مي شود که بر اساس پاسخ ايجاد شده هر 4 هفته25 units/kg  به مقدار قبلي افزوده مي شود. اگر ميزان افزايش هموگلوبين از حد2 g/100 ml  در ماه تجاوز کرد، بايد دفعات تجويز دارو به 2 بار در هفته کاهش يابد. حداکثر  مقدار مصرف 600 units/kg  درهفته و در 3 مقدار منقسم مي باشد. مقدار تجويز نگهدارنده (وقتي غلظت هموگلوبين به 10 - 12 g/100 ml رسید) 100 - 300 units/kg در هفته است که در 2 - 3 مقدار منقسم مصرف مي شود.

کودکان (فقط از راه تزريق داخل وريدي):

مقدار مصرف اوليه مشابه بزرگسالان است، ولي مقدار مصرف نگهدارنده (وقتي غلظت هموگلوبين به9.5 - 11 g/100 ml  رسيد) در کودکان با وزن کمتر از 10 کيلوگرم، 75 - 150 units/kg، سه بار در هفته، کودکان با وزن بين 10 - 30 کيلوگرم، 60 - 150 units/kg، سه بار در هفته، و کودکان با وزن بيش از 30 کيلوگرم، 30 - 100 units/kg، سه بار در هفته مي باشد.

 

توجه: تزريق زيرجلدي اين دارو در بيماراني که مبتلا به نارسايي مزمن کليوي هستند، ممنوع است. کم خوني ناشي از نارسايي مزمن کليوي در بيماران بزرگسال تحت دياليز صفاقي، از راه تزريق داخل وريدي)طي 1 - 5 دقيقه) در ابتدا 50 units/kg دو بار در هفته مصرف مي شود. مقدار مصرف نگهدارنده (وقتي غلظت هموگلوبين بهg/100 ml  10 - 12 رسید)25 - 50 units/kg، 2 بار در هفته می باشد.

کم خوني علامتي شديد با منشا کليوي در بيماران بزرگسالي که مبتلا به نارسائي کليوي بوده ولي هنوز تحت دياليز قرار نگرفته اند: از راه تزريق داخل وريدي (در طي 1 - 5 دقيقه) در ابتدا  50 units/kg و سه بار در هفته مصرف مي شود که بر اساس پاسخ ايجاد شده هر 4 هفته  25 units/kg به مقدار قبلي افزوده مي شود. مقدار مصرف نگهدارنده (وقتي غلظت هموگلوبين به 10 - 12 g/100 ml رسید) 17 - 33 units/kg سه بار در هفته بوده و حد اکثر مقدار مصرف   200 units/kg سه بار در هفته مي باشد.

کم خوني در بيماران بزرگسالي که داروهاي شيمي درماني دريافت مي کنند، از راه تزريق زيرجلدي (حداکثر 1 ميلي ليتر تزريق در موضع تزريق) ابتدا 150 units/kg و 3 بار در هفته مصرف مي شود و در صورتي که پاسخ کافي ايجاد نشد (از نظر ميزان هموگلوبين يا تعداد لکوسيت ها) بعد از 4 هفته تا300 units/kg  و3  بار در هفته افزايش مي يابد. در صورتي که با اين مقدار مصرف بالا پاسخ مناسب پس از چهار هفته بدست نيايد، بايستي مصرف دارو قطع شود. اگر ميزان افزايش هموگلوبين از حد2 g/100 ml  در ماه تجاوز کرد، بايد مقدار تجويز دارو %25 - 50 کاهش يابد. در صورتي که ميزان هموگلوبين از 14 g/100 ml بيشتر شد، مصرف دارو بايد قطع شود، تا زماني که مجدداً ميزان هموگلوبين به حد12 g/100 ml  برسد که از اين به بعد تجويز دارو به ميزان %25 مقدار قبلي مجدداً آغاز مي شود. تا يک ماه پس از اتمام شيمي درماني، بايد تجويز اپوئتين ادامه يابد. قبل از جراحي هاي بزرگ که نياز به خون زيادي دارند، از راه تزريق داخل وريدي (در طي 1 - 5 دقيقه) به ميزان600 units/kg ، دو بار در هفته و بمدت 3 هفته تجويز مي شود.

 

ب - اپوئتين بتا

کم خوني ناشي از نارسايي مزمن کليوي در بيماران دياليزي و کم خوني علامتي با منشاء کليوي در بزرگسالان و کودکاني که هنوز تحت همودياليز نيستند از راه تزريق زيرجلدي در ابتدا 60 units/kg هر هفته1 - 7) مقدار منقسم) بمدت 4 هفته مصرف مي شود که براساس پاسخ ايجاد شده هر ماه 60 units/kg به مقدار قبلي افزوده مي شود. در مورد مصرف نگهدارنده (وقتي غلظت هموگلوبين به10 - 12 g/100 ml رسيد) در ابتدا بايد مقدار مصرف قبلي دارو را به نصف کاهش داد و سپس براساس پاسخ ايجاد شده در فواصل  1 - 2هفته اي مقدار دارو را تنظيم کرد. بيشينه مقدار مصرف 720 units/kg  در هفته است.

از راه تزريق وريدي (در طي 2 دقيقه) در ابتدا 40 units/kg، سه بار در هفته و بمدت 4 هفته مصرف مي شود و در صورتي که افزايش در ميزان اوليه هموگلوبين کمتر از 1 g/100 ml باشد، هر ماه به مقدار قبلي افزوده مي شود تا مقدار نهائي به80 units/kg  و سه بار در هفته برسد. سپس در صورت نياز، هر ماه20 units/kg  به اين مقدار مي توان افزود. در مورد مقدار مصرف نگهدارنده (وقتي ميزان هموگلوبين به10 - 12 g/100 ml رسيد)، در ابتدا بايد مقدار مصرف قبلي دارو را به نصف کاهش داد و سپس براساس پاسخ ايجاد شده در فواصل 1 - 2 هفته اي مقدار دارو را تنظيم کرد.

حداکثر مقدار مصرف دارو از راه تزريق داخل وريدي نيز720 units/kg  در هفته مي باشد. براي پيشگيري از بروز کم خوني در نوزادان نارس با وزن 0.75 - 1.5 کيلوگرم که زودتر از 24 هفتگي بدنيا آمده اند، به صورت تزريق زيرجلدي (يک مقدار مصرف واحد بدون ماده محافظ) به مقدار250 units/kg  سه بار در هفته تجويز مي شود که بهتر است مصرف اين مقدار طي 3 روز بعد از تولد آغاز و به مدت 6 هفته ادامه يابد. براي درمان کم خوني همراه با تومورهاي سفت در بزرگسالاني که تحت شيمي درماني با ترکيبات پلاتين هستند، ابتدا مقدار 450 units/kg در هفته به صورت زيرجلدي و در مقادير منقسم تزريق مي شود که در صورت عدم افزايش هموگلوبين پس از 4 هفته اين مقدار تا دو برابر افزايش مي يابد. در صورت افزايش هموگلوبين به مقدار 2 g/ml، در ماه مقدار مصرف به نصف کاهش مي يابد.

در صورتيکه مقدار هموگلوبين از14 g/ml  تجاوز کرد، درمان بايد قطع شود تا هموگلوبين به12 g/ml  کاهش يابد. آنگاه درمان با نصف مقدار قبلي ادامه داده مي شود .اين درمان بايد تا 3 هفته بعد از شيمي درماني ادامه يابد.

فرم های دارویی

Injection