فنتانیل

موارد مصرف

فنتانیل یک ضد درد مخدر است که بصورت تزریقی به عنوان داروی ضد درد هنگام عمل جراحی، القای بیهوشی و حفظ آن و پیشگیری یا تسکین درد بلافاصله پس از عمل جراحی مصرف می شود. این دارو بصورت پوستی برای تخفیف درد در افراد دارای درد ناشی از بیماری های بدخیم که تحت درمان با داروهای ضد درد مخدر هستند و یا نسبت به آنها تحمل نشان داده اند بکار می رود.

فارماکوکینتیک

در مورد پاسخ پوستی جذب مخاطی آن خوب بوده و از مخاط دهان نیز جذب می شود و در صورت بلعیدن آن نیز کماکان جذب آن از دستگاه گوارش ادامه می یابد. فنتانیل براحتی از سد خونی - مغزی عبور می کند.

80 - 89% دارو به پروتئین پلاسما پیوند می یابد. تجمع فنتانیل در بافت چربی ممکن است باعث طولانی شدن طول اثر دارو شود. متابولیسم دارو کبدی است. فنتانیل تزریقی نیمه عمر سه مرحله ای دارد و نیمه عمر دفعی آن 3.6 ساعت است. زمان شروع اثر دارو حدود 7 - 15 دقیقه بعد از تزریق عضلانی و 1 - 2 دقیقه بعد از تزریق وریدی است و طی 20 - 30 دقیقه بعد از تزریق عضلانی و 3 - 5 دقیقه بعد از تزریق وریدی به حداکثر اثر خود می رسد. طول مدت اثر دارو از راه عضلانی 1 - 2 ساعت و از راه وریدی 0.5 - 1 ساعت است. در روش پوستی نیمه عمر دارو حدو د 17 ساعت می باشد. در این روش شروع اثر دارو آهسته و طی 12 - 24 ساعت و تداوم اثر آن طولانی و تا 72 ساعت ادامه می یابد. دفع دارو عمدتاً کبدی است.

عوارض جانبی

برادیکاردی، کاهش فشار خون و ضعف تنفسی طی و بعد از عمل جراحی از عوارض شایع و مهم فنتانیل تزریقی هستند. با شکل ترانس درمان آپنه، ضعفCNS، تضعیف مرکز تنفسی، توهم، احتباس ادرار،اضطراب، اغتشاش شعور، گیجی، خواب آلودگی، عصبانیت، احساس کاذب خوشی، ضعف عوارض گوارشی، سردرد، خارش، توهم، افزایش بزاق و استفراغ از عوارض جانبی شایع هستند.

موارد منع مصرف

شکل ترانس درمال این دارو در موارد اسهال ناشی از کولیت با غشای کاذب، اسهال ناشی از مسمومیت ها و تضعیف تنفسی نباید مصرف شود.

هشدارها
  1. در صورت وجود عیب کار کبد، و بیماری ریوی و نقص سیستم تنفسی و در بیماران سالخورده یا بسیار جوان، باید با احتیاط فراوان تجویز شود.
  2. داروهای ضد درد مخدر باعث تشدید ضعف تنفسی می شوند.
  3. هنگام تجویز شکل تزریقی دارو باید امکانات لازم برای کنترل علائم مسمومیت احتمالی با دارو از جمله آنتاگونیست های مواد مخدر در دسترس باشد.
  4. تزریق وریدی دارو بهتر است بصورت آهسته و طی حداقل 1 - 2 دقیقه صورت گیرد.
  5. اگر چه مصرف همزمان بنزودیازپین ها با شکل تزریقی دارو ممکن است باعث بهبود بیهوشی گردد، احتمال افزایش ضعف تنفسی و یا کاهش فشار خون باید در نظرگرفته شود.
  6. مصرف متناوب دارو ممکن است باعث ایجاد تحمل، به اثرات دارو وابستگی و اعتیاد به دارو شود.
  7. شکل ترانس درمال این دارو در موارد حملات حاد آسم یا سایر مشکلات مزمن تنفسی و در بیماری های شدید التهابی روده باید با احتیاط فراوان تجویز شود.
تداخل های دارویی
  • مصرف همزمان فنتانیل با بنزودیازپین ها، داروهای تضعیف کننده CNS و داروهای مهارکننده آنزیم های کبدی مانند کتوکونازول و ایتراکونازول، و اریترومایسین ممکن است باعث افزایش اثرات دارو شوند.
  • از طرف دیگر القاکننده های آنزیمی مانند ریفامپین، کاربامازپین و فنی توئین ممکن است با افزایش متابولیسم، اثر دارو را کاهش دهند.
  • نالتروکسون ممکن است از اثرات فنتانیل جلوگیری کند.
  • گاهی از داروهای ضد درد مخدر دیگر که کوتاه اثر و سریع الاثر هستند در ابتدای درمان ممکن است استفاده شود ولی باید توجه داشت عوارض اوپیوئید ممکن است بصورت تشدید یافته بروز کند.
نکات قابل توصیه
  1. تا 24 ساعت پس از مصرف این دارو، در صورت بروز سرگیجه، خواب آلودگی، منگی یا تاری دید باید احتیاط نمود.
  2. تا 24 ساعت پس از مصرف این دارو، از مصرف سایر فرآورده های حاوی الکل یا داروهای مضعف CNS باید خودداری نمود، مگر اینکه اختصاصاً توسط پزشک تجویزشود.
  3. استفاده از روش ترانس درمال مستلزم رعایت نکات خاصی است که توسط پزشک یا داروساز به بیمار باید آموزش داده شود.
  4. کادر درمانی در صورت تجویز شکل ترانس درمال به بیمار باید مراقب باشند که پوست آنها به دارو آغشته نشود، زیرا این دارو بسیار قوی بوده و سریع از پوست جذب می شود.
مقدار مصرف

تزریقی

بزرگسالان:

به عنوان داروی کمکی در بیهوشی عمومی برای اعمال جراحی کوچک  2 mcg/kg تزریق می شود. برای اعمال جراحی بزرگ، بعنوان مقدار متوسط 2 - 20 mcg/kg و بعنوان مقدار مصرف زیاد (اعمال جراحی قلب باز، جراحی نورولوژیک، یا ارتوپدیک) ، 20 - 50 mcg/kg  تزریق وریدی می شود. به عنوان داروی کمکی در بیحسی موضعی، 50 - 10 میکروگرم تزریق عضلانی یا وریدی می شود. به منظور ایجاد اثر فوری و پیوسته طی یک عمل جراحی طولانی، انفوزیون مداوم وریدی همزمان با تزریق یک مقدار حمله ای اولیه یا پس از آن توصیه می شود. پیش از عمل جراحی 50 - 100 میکروگرم 30 - 60 دقیقه پیش از عمل و پس از عمل جراحی نیز 50 - 100 میکروگرم (که در صورت نیاز طی1 - 2 ساعت تکرار می شود)، تزریق عضلانی می شود.

کودکان:

به عنوان یک عامل اصلی در جراحی بزرگ به منظور ایجاد بیهوشی، در کودکان 2 - 12 سال 2 - 3 mcg/kg  تزریق وریدی می شود.

 

ترانس درمال

برای بیمارانی که نسبت به مرفین دچار حالت تحمل نشده اند یک ورقه با مقدار  25 mcg/hr روی سطح پوست در ابتدا تجویز می شود و سپس برحسب نیاز و تحمل بیمار می توان مقدار trans را تغییر داد.

برای بیمارانی که نسبت به مرفین تحمل دارند، در صورتی که مقدار مصرف روزانه مرفین آنها 45 - 134 میلی گرم مرفین خوراکی باشد یک ورقه 25 mcg/hr و در صورتی که میزان مرفین مصرفی آنها روزانه 135 -224 میلی گرم باشد یک ورقه 50 mcg/hr  در ابتدا تجویز می شود. به همین ترتیب در صورت بالا بودن میزان مصرف مرفین، از تعداد بیشتر ورقه می توان استفاده کرد. سپس برحسب تحمل و نیاز بیمار می توان مقدار مصرف را تنظیم کرد.

فرم های دارویی

Patch: 25, 50 mcg/hr

Injection: 0.1 mg/2 ml, 0.5 mg/10 ml (as Citrate)