هپارین

موارد مصرف

هپارین در پیشگیری و درمان ترومبوز وریدهای عمقی و ترومبوآمبولی ریوی، جلوگیری از انعقاد خون در گردش خون خارج بدن طی جراحی قلب وروش های دیالیز، به عنوان داروی کمکی در درمان آنژین ناپایدار، آمبولی شریانی محیطی و کاهش خطر بروز ترومبوز مغزی و مرگ در بیمارانی که دچار حمله پیشرونده شدید و ناگهانی می شوند، مصرف می شود.

این دارو همچنین به عنوان پیشگیری در اعمال جراحی ارتوپدی و جراحی عمومی بکار می رود.

مکانیسم اثر

هپارین، بصورت غیرمستقیم در جایگاه های متعدد در هر دو راه داخلی و خارجی انعقاد خون اثر کرده و مهار کننده آنتی ترومبین III (کوفاکتور هپارین) را بر چندین فاکتور انعقادی فعال شده، از جمله ترومبین (فاکتور IIa) و فاکتورهای IXa، Xa، XIa، XIIa تشدید می کند. مهار فاکتور فعال شده Xa با تولید ترومبین تداخل کرده و در نتیجه اعمال مختلف ترومبین را در انعقاد خون مهار می کند. هپارین همچنین تشکیل کمپلکس آنتی ترومبین III ترومبین را تسریع می نماید و با این عمل، ترومبین را غیرفعال کرده و مانع تبدیل فیبرینوژن به فیبرین می گردد. هپارین از طریق مهار فعال شدن فاکتورهای تثبیت کننده فیبرین توسط ترومبین، از تشکیل لخته فیبرینی پایدار جلوگیری می کند.

فارماکوکینتیک

پیوند هپارین به پروتئین بسیار زیاد است. متابولیسم دارو کبدی است. نیمه عمر هپارین بطور متوسط 1.5 ساعت است. در صورت تزریق مستقیم وریدی، شروع اثر دارو فوری است. در تزریق زیرجلدی، شروع اثر معمولاً بصورت متابولیت و از طریق کلیه دفع می شود.

عوارض جانبی

خونریزی، نکروز پوست، کمی پلاکت خون، هیپرکالمی، واکنش های حساسیتی (از جمله کهیر، آنژیودام و آنافیلاکسی)، پوکی استخوان پس از مصرف طولانی این دارو گزارش شده است.

موارد منع مصرف

این دارو در بیماران مبتلا به هموفیلی و سایر اختلالات خونی، کمی پلاکت خون، اولسرپیتیک، خونریزی اخیر مغزی، زیادی شدید فشار خون، بیماری شدید کبد، آنوریسم، نارسایی کلیه، پس از صدمات شدید یا جراحی اخیر بر روی چشم یا سیستم عصبی، اندوکاردیت حاد باکتریائی، بی حسی اسپاینال یا اپی دورال با مقدار مصرف های درمانی هپارین و حساسیت به هپارین، موارد تهدید به سقط و خونریزی عروق مغزی نباید مصرف شود.

هشدارها
  1. این دارو در موارد زیر باید با احتیاط مصرف شود: بیحسی منطقه ای یا انسداد اعصاب ناحیه کمر، دیسکرازی خونی بخصوص کمی پلاکت های خون، زایمان اخیر، یا در مواردی که نیاز به عمل جراحی اعصاب یا چشم وجود دارد، پریکاردیت یا نشت مایع به پریکارد،عیب شدید کار کلیه، جراحی عمده یا زخم هایی که سبب بوجود آمدن سطوح باز و وسیع می شوند، صدمه شدید به ویژه به دستگاه عصبی مرکزی، سوراخ شدگی نخاع، زخم یا سایر ضایعات فعال گوارشی، ادراری، تنفسی، و اسکولیت شدید و عیب شدید کار کبد.
  2. توصیه می شود در بیمارانی که هپارین مصرف می کنند از تزریق عضلانی سایر داروها، به دلیل احتمال بروز هماتوم و خونریزی در اطراف محل تزریق خودداری شود.
  3. خونریزی از لثه ممکن است نشانه مصرف بیش از حد هپارین باشد. درمان با هپارین خطر بروز خونریزی موضعی طی جراحی های دهان و پس از آن را افزایش می دهد.
  4. از آنجا که هپارین از بافت های حیوانی تهیه می شود، توصیه می شود در بیمارانی که سابقه حساسیت یا آسم دارند، ابتدا مقدار آزمایشی 1000 واحد قبل از شروع درمان تزریق شود.
  5. در صورت استفاده از برنامه درمانی با مقادیر کامل هپارین، مقدار مصرف دارو باید با توجه به نتایج آزمون های انعقاد خون برای هر فرد تنظیم شود.
  6. مهار ترشح آلدوسترون توسط هپارین می تواند باعث هیپرکالمی شود. بیماران مبتلا به دیابت ملیتوس، نارسائی مزمن کلیه، اسیدوز، پتاسیم خون بالا، یا بیمارانی که داروهای نگهدارنده پتاسیم مصرف می کنند، برای بروز عارضه هیپرکالمی مستعدتر هستند. توصیه می شود در چنین بیمارانی سطح پتاسیم خون قبل از شروع هپارین کنترل شده و در حین مصرف هپارین تحت نظر قرار گیرد بویژه اگر تجویز هپارین قرار است بیش از 7 روز ادامه پیدا کند.
تداخل های دارویی

مصرف همزمان هپارین با اسید والپروئیک به علت مهار عملکرد پلاکت ها ممکن است موجب خونریزی شود. متی مازول و پروپیل تیواوراسیل باعث کاهش پروترومبین خون می شوند. لذا مصرف همزمان این داروها با هپارین ممکن است باعث افزایش اثر ضد انعقادی شود. مصرف همزمان داروهای ضد انعقاد و ترومبولیتیک، مانند وارفارین، استرپتوکیناز و اوروکنیاز و همچنین دکستران خطر خونریزی را افزایش می دهد. مصرف همزمان هپارین با پروبنسید اثر ضد انعقادی دارو را افزایش و طولانی می کند.

داروهائی که عملکرد پلاکت ها را تحت تاثیر قرار می دهند (مانند آسپرین، NSAIDs، دی پیریدامول، تیکلوپیدین، کلوپیدوگرل) در صورتی که بصورت همزمان با هپارین بکار روند، احتمال خونریزی را افزایش می دهند.

نکات قابل توصیه
  1. برای بدست آوردن حداکثر اثربخشی دارو و کاهش امکان خونریزی، دستورات مربوط به مصرف دارو باید کاملاً رعایت شود.
  2. در طول درمان با هپارین، از مصرف اسید استیل سالیسیلیک یا داروهای حاوی آن، ایبوپروفن و سایر داروهائی که بر روی پلاکت ها موثرند، باید خودداری شود.
  3. پزشک و دندانپزشک باید از مصرف این دارو آگاه شوند.
  4. به منظور بررسی پیشرفت درمان، ملاقات با پزشک و انجام آزمون های انعقاد خون بطور منظم ضروری است.
مقدار مصرف

درمان ترومبوز عمیق وریدی، آمبولی وریدی :

ازطریق داخل وریدی مقدار مصرف اولیه 5000 واحدی10,000) واحد در آمبولی ریوی شدید) به دنبال انفویوزیون مداوم15 - 25 unit/kg/hour تجویز می شود. در صورتی که تزریق از طریق زیرجلدی صورت گیرد،15,000  واحد هر 12 ساعت مورد استفاده قرارمی گیرد. (کنترل روزانه آزمون های انعقادی و تنظیم مقدار مصرف بر این اساس توصیه می شود)

 بالغین جوان یا بچه ها:

مقدار مصرف اولیه پائین تری نسبت به بزرگسالان استفاده می شود و سپسunit/kg/hour  15 – 25 از طریق انفوزیون داخل وریدی یا 250 unit/kg  هر 12 ساعت از طریق زیرجلدی مصرف می شود.

آنژین ناپایدار و بستگی حاد شریان های محیطی:

مقدار مصرف اولیه 5000 واحدی (10,000 واحد در موارد شدید) بصورت تزریق داخل وریدی و سپس انفوزیون مداوم 15-25 unit/kg/hour.

 پیشگیری در جراحی های عمومی:

5000 واحد 2 ساعت قبل از جراحی بصورت تزریق زیرجلدی سپس هر8 - 12  ساعت برای 7 روز تا وقتی که بیمار توانائی حرکت پیدا کند (کنترل آزمون های انعقادی لازم نیست). در طی زمان حاملگی (همراه با کنترل آزمون های انعقادی) 5000 – 10,000 واحد هر  12ساعت

(هشدار: این مقدار مصرف به منظور ممانعت از ترومبوز ناشی از دریچه مصنوعی قلب نبوده و برای این مورد باید از یک متخصص کمک گرفت).

آنفارکتوس میوکارد:

برای جلوگیری از بستگی مجدد عروق کرونر پس از ترومبوز، هپارین با رژیم درمانی مختلفی تجویز می شود. پرتوکل های منطقه ای باید مد نظر قرار گیرد.

برای جلوگیری از ترومبوز mural هپارین با مقدار 12,500واحد هر 12 ساعت به مدت 10 روز از طریق تزریق زیرجلدی موثر می باشد.

فرم های دارویی

Injection: 5000 u/ml, 10,000 u/ ml