ایوهگزول

موارد مصرف

ایوهگزول از راه داخل نخاعی برای میلوگرافی ناحیه سینه، گردن، کمر و تمامی ستون فقرات (استاندارد یا توموگرافی کامپیوتری)، از راه داخل عروقی برای آنژیوکاردیوگرافی، آنژیوگرافی، آئورتوگرافی، ارتریوگرافی، ونوگرافی، اوروگرافی دفعی، توموگرافی کامپیوتری مغز و بدن، هرنیوگرافی، از راه داخل مجرا برای پانکراتوگرافی برگشتی، کولانژیوپانکراتوگرافی برگشتی، و از راه داخل مایع سینوویال برای آرتروگرافی مفصل، از راه خوراکی، برای توموگرافی کامپیوتری شکم و رادیوگرافی دستگاه گوارش مصرف می شود.

مکانیسم اثر

ایوهگزول یک ترکیب غیریونیزه آلی ید می باشد. ترکیبات آلی ید در هنگام عبور از مجرای مختلف بدن با جذب اشعه X باعث تشخیص ساختار بافت مورد نظر می شوند. شدت جذب اشعه به غلظت ید بستگی دارد.

فارماکوکینتیک

وقتی داخل نخاعی تزریق می شود، به سرعت در قسمت های مختلف مغز توزیع می شود که در بیماران نرمال ظرف چند ساعت به داخل خون می رود و حذف می شود و نیمه عمر دارو از این راه 3.4 ساعت است. در داخل عروق به سرعت در مایعات خارج سلولی توزیع می شود، اما در جائی رسوب نمی کند. ضمناً از این طریق از سد خونی - مغزی عبور نمی کند، گرچه در تومورهای مغزی به دلیل از بین رفتن سد خونی- مغزی در محل تومور توزیع می گردد و نیمه عمر دارو تقریباً 2 ساعت (در صورت سلامت کلیه) می باشد. در روش تزریقی دفع کلیوی بوده و در راه خوراکی یا داخل مجرا دفع عمدتاً از طریق مدفوع صورت می گیرد.

عوارض جانبی

عوارض جانبی معمولاً به غلظت دارو، ویسکوزیته، میزان و سرعت تجویز بستگی دارد. معمولاً عوارض ایوهگزول مانند بقیه ترکیبات حاجب یددارغیر یونیزه کمتر از انواع یونیزه آن است. احتمال بروز ترمبوآمبولی منجر به انفارکتوس میوکارد وجود دارد. در افراد مبتلا به دهیدراتاسیون، سردرد دامنه دار ممکن است پس از تزریق داخل نخاعی بروز نماید.

عوارض جانبی شایع شامل واکنش های آلرژیک کاذب، سردرد، برونکو اسپاسم، ادم ریوی، افت شدید فشار خون، کمر درد، سختی گردن، تهوع، اسهال و سرگیجه می باشد. در تزریق داخل نخاعی، التهاب غیرعفونی مننژ، گیجی، درد عصب سیاتیک، درد در ناحیه پشت و درد و تورم مفصل مشاهده می شود.

موارد منع مصرف

در صورت وجود حساسیت به ترکیبات حاوی ید، سابقه آسم یا آلرژی، دهیدراتاسیون این دارو را نباید از هیچکدام از راه های مصرف تجویز نمود.

همچنین برای هر یک از راه ها موارد منع مصرف بطور اختصاصی در زیر ذکر شده است: فئوکروموسیتوم (از راه داخل عروقی)، هوموسیستینوری (برای آرتریوگرافی مغز)، بیماری برگر، ایسکمی شدید (برای آرتریوگرافی محیطی)، انوری، دیابت قندی (برای اوروگرافی دفعی)،عفونت مجاور مفصل مورد نظر (برای پرتونگاری از مفصل).

هشدارها
  1. این دارو به علت خاصیت مدر اسموتیک، موجب ایجاد یا تشدید دهیدراتاسیون و افزایش احتمال نارسایی حاد کلیوی می شود. در اطفالی که کم ادراری، زیادی ادرار و یا دیابت دارند، این مشکل بیشتر دیده می شود. به منظور جلوگیری از دهیدراتاسیون، باید قبل از آزمایش به مقدار کافی مایعات به بیمار داده شود. احتمال بروز نارسایی کلیوی در بیماران سالخورده بیشتر است.
  2. این دارو در بیماران مبتلا به فئوکروموسیتوم ممکن است باعث تشدید حمله فشار خون گردد.
  3. به دلیل حساسیت متقاطع، بیماران حساس به مواد حاجب رادیواکتیو ید دار ممکن است نسبت به این دارو نیز حساسیت نشان بدهند.
تداخل های دارویی
  • مصرف همزمان این دارو با داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای و یا مهار کننده منوآمین اکسیداز باعث اثر آنها می شود.
  • تجویز داخل نخاعی این دارو برای بیماری که فنوتیازین مصرف می کند، ممکن است باعث بروز حملات تشنجی گردد.
  • مصرف همزمان با آنتاگونیست های بتا باعث بروز واکنش های آنافیلاکتوئید می گردد.
  • مصرف همزمان این دارو با داروهای خوراکی پرتونگاری کیسه صفرا احتمال سمیت کلیوی را افزایش می دهد.
  • مصرف همزمان این دارو با داروهای ضد فشار خون بالا، باعث افت شدید فشار خون می شود.
  • تجویز اینترلوکین 2 با این دارو، احتمال بروز عوارض تاخیری مواد حاجب داخل وریدی را افزایش می دهد.
نکات قابل توصیه
  1. در افراد دارای حساسیت به پنی سیلین یا سابقه آلرژی و بیماری آسم یا نارسایی کلیوی، این دارو باید با احتیاط مصرف شود.
  2. دو ساعت قبل از آزمایش بیمار باید از خوردن خودداری کند، فقط می توان در صورت لزوم از مایعات استفاده کرد..
  3. پس از مصرف این دارو احتمال بروز تداخل در آزمایش تیروئید وجود دارد.
  4. سعی شود که پس از مصرف دارو از تحرک زیاد بیمار جلوگیری شود.
  5. مصرف این دارو در موارد زیر باید با احتیاط انجام شود: برای تزریق دارو در فضای زیرعنکبوتیه (در صورت اعتیاد به الکل، خونریزی زیر عنکبوتیه، ابتلا به بیماری صرع، هیپرتیروئیدیسم، مولتیپل اسکلروز، عفونت و کم خونی داسی شکل)، برای آنژیوکاردیوگرافی (در صورت آنژین ناپایدار، نارسایی قلبی، افزایش فشار خون ریوی)، برای آرتریوگرافی مغزی (در صورت آتریواسکلروز، جبران قلبی، آمبولیسم مغزی، پرفشاری شدید خون، میگرن، افراد مسن، ترومبوز جدید)
  6. قطع موقتی شیردهی (حداقل 24 ساعت) بعد از تجویز دارو توصیه می شود.
مقدار مصرف

تزریقی

برای میلوگرافی بسته به ناحیه تزریق در حدود 6 - 17ml از محلول دارو حاوی 240 - 300mg/ml ید مصرف می شود.

برای آنژیوکاردیوگرافی 20 - 75 ml از محلول دارو حاوی 350mg/ml ید به طور یکجا تزریق می گردد.

برای رادیوگرافی بطن ها 30 - 60ml از محلول دارو حاوی 350mg/ml ید به طور یکجا تزریق می گردد.

برای آرتریوگرافی انتخابی عروق کرونر 3 - 14ml از محلول دارو حاوی 350mg/ml به داخل هر شریان تزریق می شود.

برای آنژیوگرافی 4 - 45ml از محلول دارو حاوی 140mg/ml (بسته به عضو مورد نظر) مصرف می شود.

برای آنژیوگرافی شریان های محیطی 10 - 90ml (بسته به شریان مورد نظر) از محلول دارو حاوی 350mg/ml ید تزریق می گردد.

برای ونوگرافی محیطی 20 - 150ml از محلول دارو حاوی 240mg/ml ید تزریق می گردد.

برای آئورتوگرافی 50 - 80ml (شریان آئورت)، 30 - 60ml (شاخه های انشعابی) و 5 - 15ml (شریان های کلیوی) از محلول 300 - 350mg/ml ید به طور یکجا تزریق می گردد.

برای آرتریوگرافی مغزی 6 - 12ml از محلول 300mg/ml ید د اخل ورید موردنظر تزریق می گردد.

برای اوروگرافی دفعی معادل 200 - 350mg/kg وزن بدن از محلول دارو حاوی 300 - 350mg/ml ید استفاده می شود.

برای هرنیوگرافی 50ml از محلول 240mg/ml داخل وریدی تزریق می گردد.

برای CT مغز 120 - 250ml از محلول دارو حاوی 240mg/ml ید و برای CT بدن 50 - 200ml از محلول دارو حاوی 300mg/ml ید مصرف می شود.

 

داخل مجرا

برای پانکراتوگرافی و کولانژیوگرافی برگشتی 10 - 50ml از محلول دارو حاوی 240mg/ml استفاده می گردد.

 

داخل مایع سینوویال

برای پرتونگاری از مفصل 0.5 - 15ml (بسته به مفصل مورد نظر) از محلول دارو حاوی 240mg/ml ید مصرف می شود.

 

در کودکان

میزان دارو براساس سن کودک و یا نظر پزشک تعیین می گردد.

فرم های دارویی

Injection: (10, 20, 50, 100, 200 ml) 240 mgl/ml

Injection: (10, 20, 50, 100, 200 ml) 300 mgl/ml

Injection: (10, 20, 50, 100, 200 ml) 350 mgl/ml