متریزامید

موارد مصرف

این دارو با تزریق داخل فضای زیرعنکبوتیه برای انجام میلوگرافی ناحیه کمر، سینه، گردن یا تمام ستون فقرات مصرف می شود. تزریق مستقیم آن با استفاده از روش های رادیولوژی استاندارد برای نمایان ساختن سیسترن قاعدهای مغز استفاده می شود. موارد مصرف دیگر این دارو عبارتند از سیسترنوگرافی از فضاهای زیرعنکبوتیه با روش توموگرافی کامپیوتری، مشخص کردن بطن های مغز با روش رادیولوژی استاندارد، تزریق داخل عروقی برای آنژیوکاردیوگرافی در کودکان و آرتریوگرافی شریان های محیطی بزرگسالان، آرتریوگرافی سر و گردن.

مکانیسم اثر

ترکیبات آلی ید درهنگام عبور از مجاری مختلف بدن با جذب اشعه X باعث تشخیص ساختار بافت مورد نظر می شوند. شدت جذب اشعه به غلظت ید بستگی دارد. از اثرات دیگر این دارو مهار رقابتی جایگاه گلوکز در هگزوکیناز مغزی است.

فارماکوکینتیک

بعد از تزریق در فضای زیر عنکبوتیه، انتشار متریزامید در مایع مغزی - نخاعی موجب نمایان سازی فضاهای زیرعنکبوتیه در مغز و کانال نخاعی می شود. بعد از تزریق داخل عروقی این دارو قادر به آشکارسازی ساختارهای داخلی عروق در جهت جریان خون می شود. دفع دارو عمدتاً کلیوی بوده و مقدار کمی (5%) از راه صفرا و مدفوع دفع می شود.

عوارض جانبی

عوارض جانبی معمولاً به غلظت دارو، ویسکوزیته، میزان و سرعت تجویز بستگی دارد. عوارض جانبی این دارو معمولاً محدود و کوتاه مدت است. در افراد صرعی احتمال بروز تشنجات صرعی ناشی از تزریق دارو مشاهده شده است. یکی از عوارض این دارو از دست رفتن آب بدن بیمار به خصوص خردسالان و یا سالخوردگان است که نسبت به این عارضه حساس ترمی باشند. از عوارض شایع این دارو در تزریق داخل نخاعی سردرد، تهوع و استفراغ می باشد.

موارد منع مصرف

در صورت وجود حساسیت به ید و ترکیبات حاوی ید، دهیدراتاسیون، بیماری های کلیوی یا کبدی و نارسائی شدید کلیوی این دارو را نباید از هیچکدام از راه های مصرف تجویز نمود. همچنین در صورت فئوکروموسیتوم تجویز داخل عروقی و در صورت عدم تشکیل ادرار مصرف برای اوروگرافی دفعی ممنوع است.

هشدارها
  1. به علت اثر اسموتیک این داروها در دفع و از دست رفتن آب بدن از طریق ادرار، شیرخواران، خردسالان یا بیماران سالخورده، به خصوص در صورت ابتلای به پرادراری، کم ادراری، دیابت یا کاهش قبلی آب بدن ممکن است بدتر شود.
  2. به دلیل حساسیت متقاطع، بیماران حساس به مواد حاجب رادیواکتیو یددار ممکن است نسبت به این دارو نیز حساسیت نشان دهند.
  3. تزریق در زیر فضای عنکبوتیه باید آهسته (طی 1 – 2 دقیقه) انجام شود. تکرار تزریق نیز باید بافاصله بیش از 48 ساعت و ترجیحاً 5 - 7 روز بعد انجام شود.
تداخل های دارویی
  • مصرف همزمان این دارو بصورت تزریق داخل نخاعی با داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای، داروهای محرک سیستم عصبی مرکزی، داروهای کاهنده اشتها، کافئین، داروهای مقلد سمپاتیک و گزانتین ها، مهارکننده های منوآمین اکسیداز ممکن است باعث افزایش حملات صرعی گردند.
  • مصرف همزمان گلوکوکورتیکوئیدها با این دارو در تزریق زیرعنکبوتیه ممکن است منجر به بروز التهاب شود، اگرچه تجویز این دو دارو گاهی اوقات با فاصله مناسب صورت می گیرد.
  • مصرف همزمان با آنتاگونیست های بتا باعث بروز واکنش های آنافیلاکتوئید می گردد.
  • مصرف این دارو با داروهای خوراکی پرتونگاری کیسه صفرا احتمال سمیت کلیوی را افزایش می دهد.
  • مصرف همزمان این دارو با داروهای ضد فشار خون بالا، باعث افت شدید فشار خون می شود.
  • تجویز اینترلوکین 2 با این دارو، احتمال بروز عوارض تاخیری مواد حاجب داخل وریدی را افزایش می دهد.
نکات قابل توصیه
  1. برای بیماران دارای سابقه صرع یا حساسیت به پنی سیلین، مبتلا به آلرژی یا آسم، دیابت، بیماری های پیشرفته عروقی، بیماری های عفونی، الکلیسم مزمن، خونریزی زیر عنکبوتیه، سابقه صرع، هیپرتیروئیدیسم، مولتیپل اسکلروز، کم خونی داسی شکل و نارسائی کلیوی باید با احتیاط مصرف شود.
  2. در طول مدت تزریق و چند ساعت بعد از آن باید از حرکت بیمار جلوگیری کرد.
  3. بیمار باید از تحرک و بلعیدن طی تزریق برای آرتریوگرافی سر و گردن خودداری کند.
  4. محلولهای تزریقی یکبار مصرف است و بنابراین باقیمانده آن باید دور ریخته شود.
  5. پس از مصرف این دارو، احتمال بروز تداخل در آزمایشات تشخیصی تیروئید، تعیین زمان پروترومبین و ترومبوپلاستین، تجزیه بیوشیمیائی ادرار، شمارش گلبولهای خونی و الکتروانسفالوگرافی وجود دارد.
  6. به منظور جلوگیری از دهیدراتاسیون، باید قبل ازآزمایش به مقدار کافی مایعات به بیمار داده شود. احتمال بروز نارسایی کلیوی در بیماران سالخورده بیشتر است.
مقدار مصرف

3.75g متریزامید حاوی 1.81mg ید می باشد و برای رقیق کردن آن از محلول های 0.005 درصد بیکربنات سدیم استفاده می گردد. برای میلوگرافی به ترتیب در ناحیه کمر 10 - 15ml از محلول حاوی 170 - 190mg/ml ید، در ناحیه سینه 12ml از محلول حاوی 220mg/ml ید، در ناحیه گردن (از طریق تزریق در کمر) 10ml از محلول حاوی 250 - 300mg/ml ید و در ناحیه گردن (از طریق تزریق جانبی در گردن) 10ml از محلول حاوی 220mg/ml ید و در تمام ستون فقرات (از طریق تزریق در کمر) 10ml از محلول حاوی 250 - 280mg/ml ید تزریق می گردد. در سیسترنوگرافی کامپیوتری (تزریق در ناحیه کمر) 4 - 6ml از محلول حاوی 170 - 190mg/ml تجویز می شود.

در آرتریوگرافی شریان های محیطی 25 - 65ml در شریان فمورال، و برای دیژیتال آرتریوگرافی در ناحیه سر و گردن 30 - 60ml از محلول حاوی 370mg/ml تزریق می شود (در مورد آخر می توان در سه بار تزریق و حداکثر تا 120ml تزریق کرد). حد اکثر مقدار ید تزریقی در مورد داخل نخاعی 3g و در مورد تزریق داخل عروقی 87.5g است. در کودکان در میلوگرافی ناحیه کمر یا سینه و سر و گردن با توجه به سن بیمار از 2 ماهگی تا 18 سال از مقادیر 2 - 10ml تزریق می گردد. میزان ید آن نیز در حدود 170 - 230mg/ml تنظیم می گردد. در سیسترنوگرافی از طریق تزریق مستقیم، در کودکان با سن تا دو ماه مقدار 2 - 3ml از محلول حاوی 170 - 220mg/ml ید و در بیماران با سن 8 - 18 سال 2 - 5ml از همین محلول مصرف می گردد. برای ونتریکولوگرافی و موارد دیگر مقدار مصرف بسته به سن بیمار جداگانه تعیین می گردد.

فرم های دارویی

Injection: 3.75 g/20 ml