تاکرولیموس

موارد مصرف

این فرآورده برای جلوگیری از رد پیوند در بیماران دریافت کننده پیوند آلوژنیک کبد و کلیه بکار می رود.

مکانیسم اثر

تاکرولیموس (FK506) یک کاهنده سیستم ایمنی ماکرولیدی است که توسط Streptomyces tsukubanesis تولید می شود. این دارو با اتصال به پروتئین داخل سلولی (FKBP - 12) موجب تشکیل کمپلکس تاکرولیموس -  FKBP - 12، کلسیم، کلمودولین و کلسینورین شده و لذا فعالیت فسفاتاز کلسینورین مهار می شود. این اثر ممکن است از تولید فاکتور هسته ای لنفوسیت T فعال شده (NF - AT) جلوگیری کند. این فاکتور باعث شروع باز نویسی از ژن تولید لنفوکائین ها IL-2) و (IFN- γ می شود. نهایتاً دارو باعث مهار فعالیت لنفوسیت های T و افزایش بقای عمر بیماران دریافت کننده بافت پیوندی می گردد.

فارماکوکینتیک

جذب دارو متغیر و فراهم زیستی آن بین17 – 22% می باشد. مصرف همراه با غذا، جذب دارو را کاهش می دهد. این دارو به میزان 99% به پروتئین های پلاسما متصل می شود. نیمه عمر دارو در افراد سالم 34 ساعت و در بیماران پیوند کلیوی 18 ساعت و در بیماران پیوند کبدی 11.7 ساعت می باشد.

عوارض جانبی

افزایش فشار خون، لرزش، سردرد، بیخوابی تهوع، اسهال یا یبوست، نارسائی کلیوی، افزایش قند خون و کم خونی از عوارض جانبی عمده این دارو محسوب می شوند.

موارد منع مصرف

در صورت حساسیت مفرط به هر یک از اجزاء دارو، این دارو نباید مصرف شود.

هشدارها
  1. در بیماران مصرف کننده دارو احتمال بروز دیابت قندی وابسته به انسولین، سمیت عصبی و کلیوی وجود دارد. لذا بیمار باید از نظر غلظت گلوکز و افزایش پتاسیم خون و فعالیت های کلیوی و عوارض عصبی تحت مراقبت باشد. غلظت سرمی کراتینین، پتاسیم، قند ناشتا، فشار خون باید به طور مرتب اندازه گیری شود.
  2. به دلیل احتمال بروز عفونت و لنفوم، در صورت مصرف کاهنده های دستگاه ایمنی خصوصاً مصرف همزمان آنها، باید احتیاطات لازم به عمل آید.
  3. در طول درمان ممکن است هیپرتروفی قلبی (هیپرتروفی بطن چپ و ضخیم شدن دیواره بین بطنی) اتفاق افتد. لذا باید ملاحظات لازم در نظر گرفته شود.
  4. با مصرف این دارو احتمال واکنش های حساسیتی مانند واکنش های آنافیلاکتیک وجود دارد. لذا بعد از تزریق حداقل 30 دقیقه بیمار باید تحت نظر باشد و در صورت بروز این واکنش ها، وسایل مقابله با شوک آنافیلاکتیک در دسترس باشد.
  5. در صورت ابتلا به نارسائی کلیوی و یا کبدی، مصرف دارو باید با مقادیر کمتری شروع شود و در طی درمان متناسب با وضعیت بیمار تعدیل مقدار مصرف صورت گیرد.
  6. افزایش میزان بروز بدخیمی در بیماران مصرف کننده کاهنده های دستگاه ایمنی گزارش شده است. مراقبت های لازم برای مشاهده علائم و تعدیل مقدار مصرف باید انجام شود.
تداخل های دارویی
  • مصرف همزمان این دارو با آمینوگلیکوزیدها، آمفوتریسین B، سیس پلاتین و سیکلوسپورین احتمال سمیت کلیوی را افزایش می دهد.
  • مصرف بروموکریپتین، سایمتیدین، سیزاپراید، کلرامفنیکل، دانازول، اتینیل استرادیول، متیل پرونیزلون، متوکلوپرامید، نفازودون، امپرازول، مهارکننده های پروتئاز، آنتی بیوتیک های ماکرولید، مسددهای کانال کلسیمی، داروهای ضد قارچ آزولی و مایکوفنولیت موفتیل، سطح سرمی و احتمالا عوارض سمی تاکرولیموس را افزایش می دهد.
  • مصرف کاربامازپین، فوسفنی توئین، فنوباربیتال، فنی توئین و ریفامپین ها موجب کاهش سطح سرمی تاکرولیموس می شود.
  • تاکرولیموس می تواند تأثیر وا کسیناسیون را کاهش دهد و در طی مصرف تاکرولیموس واکسیناسیون با واکسن های زنده ممنوع است.
  • مصرف این دارو همراه غذا و آب گریپ فروت، جذب آن را کاهش می دهد.
نکات قابل توصیه
  1. در صورت بروز پرفشاری خون، باید از داروهای ضد فشار خون استفاده شود.
  2. به دلیل بروز زیادی پتاسیم خون، از مصرف مدرهای احتباس کننده های پتاسیم باید خودداری شود.
  3. فرآورده تزریقی باید در درجه حرارت 2 - 25 درجه سانتیگراد نگهداری شود و از ظروف PVC برای نگهداری محلول رقیق شده استفاده شود.
مقدار مصرف

تزریقی

بزرگسالان:

از راه انفوزیون وریدی 0.03 – 0.05 mg/kg/day تزریق می گردد. برای تزریق کردن از سرم نمکی 0.9% یا قندی 5% استفاده و دارو باید تا غلظت 0.004 – 0.02 mg/ml رقیق شود. اولین نوبت مصرف نباید در کمتر از 6 ساعت بعد از پیوند مصرف شود. به محض تحمل مصرف خوراکی، انفوزیون قطع و تجویز خوراکی صورت گیرد.

 

کودکان:

مقدار مصرف از راه انفوزیون وریدی 0.03 – 0.05 mg/kg/day می باشد.

 

خوراکی

بزرگسالان:

برای پیوند کبد مقدار باید 0.1 – 0.15 mg/kg/day در دو نوبت منقسم هر 12 ساعت یک بار مصرف شود (اولین نوبت 8 تا 12 ساعت بعد از قطع انفوزیون). مقدار مصرف باید بر اساس ارزیابی بالینی تعدیل شود. برای پیوند کلیه 0.2 mg/kg/day در دو نوبت (اولین نوبت مصرف در طی 24 ساعت بعد از پیوند کلیه) استفاده شود و مصرف باید تا زمان شروع فعالیت کلیه به تأخیر افتد.

 

کودکان:

مقدار مصرف 0.15 – 0.2 mg/kg/day می باشد.

فرم های دارویی

Capsules: 0.5, 1.5 mg

Injection: 5 mg/ml