ترتینوئین

موارد مصرف

ترتینوئین برای درمان موضعی آکنه ولگاریس به کار می رود. به علاوه از این دارو گهگاه در درمان اختلالات کراتین سازی (پسوریازیس، ایکتیوز لایه ای و کراتوز فولیکولی) و زگیل های صاف نیز استفاده می شود. ترتینوئین ممکن است همراه با آنتی بیوتیک های سیستمیک برای درمان تمام درجات آکنه از جمله آکنه کونگلوباتای شدید (درجه 17) مصرف شود، لیکن به تنهائی بر آن موثر نمی باشد. همچنین برای درمان کمکی افزایش پیگمانتاسیون، زبری و چین و چروک نرم پوست صورت ناشی از نور (photoaging) مصرف می شود. این دارو قادر به بهبود روندهای بافتی پیری پوست ناشی از نور می باشد، لیکن قادر به ترمیم کامل صدمات ناشی از نور یا حذف تمام چین و چروک های پوست نمی باشد.

مکانیسم اثر

ترتینوئین یک هورمون و آنالوگ ویتامین A است که احتمالاً با تغییر بیان ژنی باعث تغییر در ساخت پروتئین مربوط می گردد. دارو با عبور از غشاء سلولی به گیرنده های اختصاصی خود در سیتوپلاسم متصل شده و متعاقباً کمپلکس دارو – گیرنده با ورود به هسته سلولی به DNA متصل می شود. بسته به نوع بافت، یا یک روند رونویسی (افزایش mRNA و در نتیجه افزایش ساخت پروتئین) شروع می شود و یا اینکه ترانسپراسیون بروز می نماید. چنانچه کمپلکس هورمون - گیرنده سیتوپلاسمی ترتینوئین قادر به فعال نمودن عوامل رونویسی ژنی یا عامل پاسخ ده هورمونی نباشد، ترانسپراسیون بروز می نماید. چنانچه بیان ژنی تضعیف گردد، پروتئین مربوط ساخته نمی شود. به نظر می رسد که ترانسپراسیون در تضعیف پدیده پیر پوستی ناشی از نور و کاهش پیگمانتاسیون پوست نقش داشته باشد.

 

ضد آکنه و کراتولیتیک:

احتمالاً با تحریک روندهای رونویسی، باعث افزایش میتوز سلولی اپیدرم و سرعت ساخت و تجزیه آن می شود. افزایش نفوذپذیری پوست باعث از دست رفتن آب آن و سستی لایه شاخی شده و با کاهش چسبندگی به سادگی قابل کندن است. این عمل، برداشت کومدون موجود را تسهیل نموده و احتمالاً ساخت کومدون جدید را نیز مهار می نماید. ترتینوئین از ساخت کراتین نیز ممانعت به عمل می آورد.

اثر تخفیف دهندگی پیری پوست ناشی از نور، پیش درمانی پوست با ترتینوئین، اثر تحریکی نور بر عامل رونویسی ژنی بنام AP-1 را مهار می نماید. این اثر ترانسپراسیون تولید آنزیم های متالوپروتئیناز را که توسط نور القا شده اند، متوقف می نماید که در نتیجه سلول های بالقوه صدمه دیده پوست در نتیجه نور UV را برداشت می نماید.

ترتینوئین نور UV را جذب نکرده و به عنوان محافظت کننده پوست در مقابل نور محسوب نمی شود. بعلاوه بنظر می رسد که این دارو رشد و افتراق انواع سلول های اپیتلیال و مواد شبه گلیکوز آمینوگلیکان در استراتوم کورنئوم را افزایش می دهد. ترتینوئین همچنین دارای فعالیت التیام بخش زخم ها، رشد مو و تا حدودی اثرات ضد توموری می باشد که نیازمند بررسی بیشتر است. این اثرات احتمالاً ناشی از افزایش سرعت ساخت و تجزیه سلول، آنژی وژنزیس، ساخت پروتئین و افزایش افتراق سلولی است.

فارماکوکینتیک

مقدار کمی از دارو (تا8% ) از راه پوست جذب و در ادرار و صفرا ترشح می شود. جذب دارو به دنبال استعمال آن در نواحی وسیعی از سطح بدن یا مصرف طولانی مدت در درماتوزهای گسترده مزمن (ایکتیوز) افزایش می یابد.

عوارض جانبی

تحریکات پوستی، سوزش، خارش، اریتم، خشکی و جدا شدن پوست، تغییر در رنگدانه سازی، حساسیت به نور، پوسته ریزی و احساس گرما با مصرف دارو ممکن است مشاهده شود.

موارد منع مصرف

این دارو در بارداری، اگزما، پوست برهنه یا آفتاب سوخته و سابقه شخصی یا خانوادگی اپیتلیومای جلدی نباید مصرف شود.

هشدارها
  1. از مصرف موضعی دارو در موارد آکنه شدید در نواحی وسیع باید اجتناب گردد.
  2. از مصرف دارو در نواحی حساس بدن از قبیل گردن و تجمع آن در زوایای بینی اجتناب گردد.
  3. قرمزی و کنده شدن پوست ممکن است متعاقب چند روز استعمال دارو بروز نماید که البته با گذشت زمان فروکش می نماید.
تداخل های دارویی
  • مصرف همزمان این دارو با صابون های ساینده یا طبی، پاک کننده ها، فرآورده های ضد آکنه یا فرآورده های حاوی مواد پوسته ریز مانند بنزوئیل پراکسید، رزورسینول، اسیدسالیسیلیک یا گوگرد، فرآورده های موضعی حاوی الکل، ایزوترتینوئین ممکن است سبب بروز اثر تحریک تجمعی یا خشک کنندگی شود.
  • مصرف همزمان ترتینوئین با سایر دارو های حساس کننده پوست به نور مانند ایزوترتینوئین ممکن است احتمال بروز حساسیت به نور را افزایش دهد.
نکات قابل توصیه
  1. از تماس دارو به چشم ها، دهان، بینی و غشاهای مخاطی باید اجتناب شود.
  2. این دارو نباید به طور همزمان با سایر عوامل پوسته ریز مصرف شود (می تواند بطور متناوب 12 ساعته با بنزوئیل پراکسید مصرف گردد).
  3. دارو بر روی زخم های باز و پوست آفتاب سوخته نباید استعمال شود.
  4. از مواجهه با نور ماوراء بنفش باید اجتناب گردد و در طول 6 ماهه اول درمان نیز مواجه شدن با نور خورشید نیز باید به حداقل برسد.
  5. احتمال افزایش حساسیت پوست به باد یا سرما وجود دارد.
  6. شواهد کافی برای مصرف دارو بمدت طولانی تر از48 هفته برای کاهش پیری پوست ناشی از نور درد سترس نمی باشد.
مقدار مصرف

فرمولاسیون روغن در آب:

برای درمان آکنه ولگاریس در ابتدا مقدار کافی از دارو هر شب موقع خواب روی ضایعه مالیده می شود. پس از 7 - 10 روز مصرف دارو به دو بار در روز بشرط عدم بروز خشکی پوست می توان د افزایش یافته و سپس مقدار نگهدارنده هنگام خواب شب ییکبار یا کمتر ادامه می یابد. برای درمان کراتوز فولیکولی مقدار کافی 1 - 2 بار در روز ضایعه مالیده می شود.

 

فرمولاسیون آب در روغن:

در بیماران تا سن 50 سالگی، برای درمان کمکی افزایش پیگمانتاسیون، زبری و چین و چروک نرم پوست، یک لایه نازک دارو هنگام خواب بر روی پوست قرار داده می شود.

فرم های دارویی

Lotion: 0.05%

Cream: 0.05%

Topical Gel: 0.025%, 0.05%