تغذیه مادر در دوران شیردهی

مصرف مواد مغذی به مقدار لازم و کافی در دوران شیردهی، مادر را در تداوم شیردهی موفقیت آمیز خود کمک می کند. تغذیه مناسب مادر در این دوران برای حفظ بنیه، سلامت و اعتماد به نفس مادر و همچنین تأمین نیازهای نوزاد ضروری می باشد. توجه به تغذیه دوران شیردهی از جهت حفظ و نگهداری ذخایر بدن مادر نیز اهیمت زیادی دارد.

آنچه در این مقاله می خوانید:
اهمیت تغذیه مادر در دوران شیردهی
  • فواید بیشماری نصیب شیرخوار می شود از جمله افزایش سطح ایمنی بدن او در برابر ابتلا به انواع غفونتهای حاد تنفسی و اسهال، بعلاوه تأمین املاح و ویتامین ها به مقدار لازم و کافی برای شیر خوار
  • شیردهی سبب مصرف کالری در بدن مادر شده و به بازگشت او به وزن قبل از دوران بارداری کمک می کند.

حجم شیر مادر رابطه مستقیمی با تکرار شیردهی دارد. تغذیه مکرر نوزاد با شیر مادر سبب می شود شیر بیشتری تولید شود. با شروع مصرف غذاهای کمکی و کاهش خواه یا ناخواه دفعات شیردهی، حجم شیر تولید شده نیز کاهش می یابد. و طبعاً نیاز مادر به مواد مغذی نیز کاهش می یابد.

خستگی مادر شایع ترین علت کاهش تولید شیر بخصوص در 4 تا 6 ماه اول شیردهی می باشد. مادر شیرده را بایستی تشویق کرد تا در طول روز به اندازه کافی استراحت کند. حجم کارهای خود را کاهش دهد و از اطرافیان در کارهای خود کمک بگیرد. حمایت همسر در این زمینه از اهمیت زیادی برخوردار است.

هرم غذایی و سهم های توصیه شده در هر گروه غذایی در دوران شیردهی مشابه دوران بارداری می باشد.

  • نیاز مادر به کالری حدود 500 کیلو کالری بیش از دوران قبل از بارداری است. برای تأمین این مقدار کالری علاوه بر مواد غذایی مقوی، که لازم است در این دوران مصرف شود. از چربی های ذخیره شده در بدن مادر در دوران بارداری نیز استفاده می شود. دریافت کالری ناکافی از غذاها سبب کاهش تولید شیر می شود.
  • مادران شیرده جهت پیشگیری از کم آبی بدن بایستی به اندازه کافی مایعات بنوشند. (حدود 8 – 10 لیوان در روز). مصرف نوشابه های کافئین دار اعم از چای، قهوه، کوکاکولا و ... باید کاهش یابد زیرا مصرف این مواد ممکن است سبب تحریک پذیری، بی اشتهایی و کم خوابی شیر خوار شود.
  • از نظر ویتامین ها، غذای مادر شیرده بایستی حاوی مقادیر کافی مواد مغذی باشد و میزان ویتامین های شیر مادر عمدتاً انعکاسی از مقدار ویتامین مصرفی مادر است. انواع ویتامین ها در میوه ها و سبزی ها به وفور وجود دارند.
  • برخی از املاح معدنی مانند کلسیم، فسفر، آهن و روی بدون توجه به برنامه غذایی روزانه مادر، از ذخایر بدن او در شیر وارد می شوند. اما مقدار برخی املاح مانند ید در شیر مادر ارتباط مستقیمی با تغذیه او دارد. توصیه می شود که مادران شیرده مانند دوران بارداری از نمک یددار تصفیه شده به مقدار کافی استفاده کنند و با نگهداری نمک یددار در ظروف دربسته و دور از نور، ید موجود در نمک را حفظ کنند همچنین توصیه می شود جهت پایدار ماندن ید در غذاها نمک در انتهای پخت به غذا اضافه شود. در هر حال تغذیه مناسب مادر شیرده جهت تأمین انواع املاح مخصوصاً کلسیم، آهن و ید برای سلامتی مادر و شیر خوار ضرروی است.
  • از نظر مکمل ها لازم است مصرف قرص سولفات فرو پس از زایمان ادامه یابد.
  • مصرف غذاهای پر ادویه و چاشنی و یا سیر و مواد مشابه ممکن است روی طعم شیر اثر بگذارد و تغییر ناگهانی طعم شیر سبب عدم تمایل شیر خوار به شیر خوردن شود. بهتر است با توجه به تأثیر برخی مواد غذایی بر طعم شیر، مادران از مصرف این مواد خودداری کرده و یا مصرف آن را محدود کنند.
  • در برخی از مادران دیده شده پس از فعالیت بدنی شدید و ورزش به علت ورود اسید لاکتیک به شیر، طعم تلخ در شیر ایجاد شود و شیر خوار از خوردن شیر امتناع می کند. در این مواقع لازم است مادر قبل از شیر دادن، سینه خود را بشوید و مقدار کمی از شیر خود را قبل از تغذیه شیر خوار بدوشد و دور بریزد.
  • کاهش وزن بعد از زایمان بایستی تدریجی صورت گیرد تا بر مقدار شیر مادر تأثیر نگذارد لازم به ذکر است که شیردهی خود سبب کاهش وزن تدریجی مادر می شود، به شرط اینکه بیشتر متکی بر افزایش تحرک و انجام فعالیت های بدنی باشد تا کم خوردن، وزن گیری مناسب شیر خوار در طول دوران شیرخوارگی بخصوص 6 ماه اول نشان دهنده کافی بودن مقدار شیر مادر می باشد و مادر با اطمینان از کافی بودن شیر خود می تواند کمتر از 450 گرم در هفته کاهش وزن داشته باشد.
  • مادر شیرده حتی اگر مبتلا به سوتغذیه باشد می تواند شیر تولید کند اما باید توجه داشت که در چنین شرایطی ذخایر بدن مادر برای تولید شیر مصرف می شود و در نتیجه مادر بدلیل تخلیه ذخایر بدنی و احساس ضعف، خستگی و بی حوصلگی، توان مراقبت از کودک را نخواهد داشت. بنابراین تغذیه مناسب مادر در دوره شیردهی برای پیشگیری از سوء تغذیه او که هم سلامت مادر را به خطر می اندازد و هم در مراقبت از کودک اختلال ایجاد می کند حائز اهمیت است.
  • پس از اتمام شیردهی، نیازهای تغذیه ای مادر به وضعیت عادی برمی گردد. در صورت عدم تغذیه صحیح و کافی در دوران شیردهی، مادر بیشتر از شیرخوار متضرر می شود و با عوارضی مانند پوکی استخوان، مشکلات دندانی و کم خونی مواجه خواهد شد.