چند توصیه برای پیشگیری از مشکلات شایع دوران بارداری

بارداری یکی از بزرگترین چالش ها برای کل سیستم بدن است. با شروع بارداری تغییرات جدی در تمام اندامهای بدن آغاز می شود. هورمونها، سیستم گردش خون، فعالیت قلب، مغز، کلیه ها، کبد و بطور کلی تمام بدن تحت تأثیر بارداری قرار می گیرد. البته بدیهی است که خیلی از این تغییرات باعث ناراحتی مادر می شوند و کیفیت زندگی را گاهی بطور جدی تحت تأثیر قرار می دهند در این مقاله به شایع ترین مشکلات دوران بارداری و ارائه توصیه های لازم از این مشکلات می پردازیم.

یبوست دوران بارداری

یبوست یکی از شایع ترین مشکلات دوران بارداری است که به دلیل تغییرات هورمونی ایجاد می شود. برای کمک به حرکات روده توصیه های زیر مفید می باشد.

  • در وعده صبحانه نان و عسل پیشنهاد می شود.
  • حتی الامکان از ملین های دارویی استفاده شود.
  • نانهای سبوس دار مانند سنگک توصیه می شود.
  • مصرف سالاد در برنامه غذایی روزانه گنجانده شود.
  • آلوی تازه یا بصورت برگه یا آب آلو توصیه می شود.
  • بهتر است روزانه ورزشهای سبکی مانند پیاده روی انجام شود.
  • همراه سالاد از روغن زیتون یا سایر روغنهای مایع استفاده شود.
  • در طول روز به مقدار زیاد از مایعات همچون آب، آبمیوه و سوپ استفاده شود.
  • از غذاهای پرفیبر مانند حبوبات، غلات، سبزی های خام (سبزی خوردن) و پخته، میوه های تازه و سالاد و به همراه آنها مایعات فراوان مصرف شود.

در صورت بروز یبوست های شدید که به مجموعه اقدامات فوق پاسخ ندهد لازم است با مشورت پزشک از ملین های ملایم دارویی مانند هیدروکسید منیزیوم استفاده شود.

کرامپ های دوران بارداری

منظور از کرامپ همان گرفتگی ناگهانی عضلات است که بیشتر در شب اتفاق می افتد. دلیل واقعی این مشکل هنوز مشخص نیست اما نظرهای متفاوتی برای گرفتگی و کرامپ دوران بارداری وجود دارد.

برای کاهش گرفتگی عضلات در دوران بارداری لازم است روزانه 30 دقیقه نرمش ها و کشش های خانگی انجام گیرد. مخصوصاً نرمش هایی که عضلات دست و پاها را به کار بگیرند.

تهوع صبحگاهی

این مشکل معمولاً از هفته هشتم بارداری شروع شده و حداکثر تا هفته سیزدهم برطرف می شود. در این حالت خانم باردار زمان برخواستن از خواب احساس تهوع پیدا می کند.

توصیه های لازم که جهت مقابله با این حالت می شود شامل موارد زیر است:

  • به مدت طولانی گرسنه نمانند.
  • هر زمان احساس خستگی کردند، استراحت کنند.
  • از مایعات بین وعده های غذایی استفاده شود و نه همراه غذا
  • غذا را به آرامی صرف کنند و بعد از صرف غذا استراحت نمایند.
  • در طول روز بجای 3 وعده غذا 4 – 5 وعده غذا در حجم کم میل کنند.
  • از قرار گرفتن در معرض بوی آزار دهنده و تند برخی غذاها اجتناب کنند.
  • صبحها قبل از برخواستن از رختخواب یک تکه نان یا بیسکوئیت میل کنند.
  • در زمان طبخ غذا، پنجره آشپزخانه را باز نگهدارند تا بوی شدید و تند آزار دهنده نباشد.
  • از مصرف غذاهای چرب، سرخ کرده و پرادویه یا هر غذایی که معده را تحریک می کند پرهیز کنند.
  • در زمان بروز ناراحتی معده همزمان با تهوع نیز می توان از یک تکه نان یا بیسکوئیت برای بهبود این حالت استفاده کرد.
  • از آنجایی که غذاها و مایعات سرد بیش از نوع گرم آنها قابل تحمل می باشند، ترجیحاً مایعات و غذاها را سرد میل کنند.
  • در صورتی که حالت تهوع شدید مانع از غذا خوردن و در نتیجه کاهش وزن شده است با پزشک مشورت کنند.
پیکا (Pica)

منظور از پیکا خوردن مواد نامناسبی است که هیچ گونه ارزش تغذیه ای ندارند. این مواد نامناسب اغلب شامل خاک یا نشاسته است. اما خوردن مواد دیگری از قبیل یخ، کبریت سوخته، مو، سنگ، زغال، خاکستر سیگار، مهر نماز، نفتالین و غیره نیز در بعضی از خانمهای باردار دیده شده است. خوردن این مواد نامناسب می تواند سبب کاهش مصرف غذاهای مغذی گردد و بعضی از این مواد نیز ممکن است در جذب مواد معدنی، از قبیل آهن اختلال ایجاد کنند. از طرف دیگر کمبود یک ماده مغذی ضروری در بدن از قبیل کلسیم یا آهن می تواند علت خوردن این مواد نامناسب باشد.

در صورت ایجاد پیکا لازم است مادر باردار به پزشک مراجعه کند.

سوزش سر دل

این وضعیت به خصوص در سه ماهه آخر بارداری شایع است که عمدتاً بعلت افزایش حجم و رشد جنین و فشار آن به معده و دستگاه گوارش مادر ایجاد می شود.

برای بهبود این وضعیت نکات ذیل توصیه می شود.

  • غذا به خوبی جویده و به آرامی میل شود.
  • بعد از صرف غذا کمی پیاده روی توصیه می شود.
  • بعد از صرف غذا یا مایعات از دراز کشیدن پرهیز شود.
  • بجای 3 وعده غذای عمده، 4 – 5 وعده غذای سبک میل شود.
  • بجای استفاده از مواد غذایی سرخ کرده، از غذاهای آب پز و بخارپز استفاده شود.
  • بجای مصرف شکلات، قهوه، چای و سایر نوشیدنی های حاوی کافئین، آب نوشیده شود.
  • از غذاهای چرب و ادویه دار بخصوص ادویه تند کمتر استفاده شود. هر چه یک غذا ادویه کمتر و طعم ملایمتری داشته باشد اسید معده کمتر ترشح می شود.
  • از مصرف سرکه همراه سالاد پرهیز شده و از غذاهایی که زیادی اسید معده را جذب می کنند مانند شیر، تخم مرغ یا غذاهای نشاسته ای استفاده شود در صورتیکه با رعایت همه اصول فوق، سوزش سر دل همچنان ادامه داشت مراجعه به پزشک توصیه می شود.
ادم (ورم دوران بارداری)

در اکثر خانمهای باردار، ورم مختصری در ساق و قوزک پا مشاهده می شود. این حالت در نتیجه فشار رحم و محتویات آن روی وریدهای لگنی و مختل شدن بازگشت خون وریدی از پاها می باشد.

باید توجه داشت نباید از هیچ نوع دارویی برای رفع این مشکل استفاده کرد (مگر با تشخیص و تجویز پزشک)

توصیه تغذیه ای در این موارد شامل محدود کردن مصرف نمک و اغذیه شور می باشد. برای پیشگیری از بروز ادم باید از افزودن نمک اضافی به غذاها و یا استفاده از مواد خوراکی نمک دار از جمله چیپس، آجیل، ماهی شور، بیسکوئیت های شور، خیار شور و ترشیجات خودداری کرد.

افزودن نمک در حد متعارف به غذاها از جمله برنج در زمان طبخ آن لازم است و قطع کامل مصرف نمک توصیه نمی شود. مصرف نمک بایستی کمتر از 6 گرم در روز باشد مگر اینکه در صورت وجود بیماری های قلبی و فشار خون بالا که محدودیت شدید مصرف نمک در رژیم غذایی با توصیه پزشک یا مشاور تغذیه اعمال می گردد.

همچنین در صورت بروز ورم توصیه می شود مادر باردار 4 – 5 بار در روز به پهلوی چپ دراز بکشد دراز کشیدن به پهلوی چپ در همه زنان باردار باعث خون رسانی بهتر به اعضای لگنی از جمله رحم و جنین و هم چنین تخلیه بهتر خون وریدی از پاها شود. این کار از پیشرفت ادم نیز جلوگیری می کند.

توصیه دیگر این که مادر باردار بهتر است به مدت طولانی از ایستادن و یا نشستن روی صندلی با پاهای آویزان خودداری کند دراز کشیدن متناوب در طول روز در حالی که پاها در سطحی بالاتر از بدن قرار گیرد (مثلاً با گذاشتن بالش زیر پاها) به بارگشت خون وریدی از پاها کمک می کند.

لازم به ذکر است که در صورت بروز ورم دست و صورت بایستی مادر باردار جهت کنترل فشار خون بطور مداوم تحت نظر قرار بگیرد و جهت بررسی بیماری هایی همچون مسمومیت حاملگی به پزشک ارجاع داده شود.