کمبود ید در بارداری

ید یکی از ریزمغذی های ضروری است که بدن برای ساختن هورمون های تیروئید به آن نیاز دارد. تیروئید غده ای است با ساختمانی شبیه پروانه که در قسمت جلوی گردن قرار گرفته و مسئول ساختن هورمون های تیروئید است. این غده از دولوب تشکیل شده که در دو طرف نای قرار گرفته اند، این دولوب توسط پلی به نام استیموس با یکدیگر ارتباط دارند. هورمونهای تیروئید پس از لخته شدن از طریق جریان خون در سراسر بدن حرکت کرده و بسیاری از فعل و انفعالات شیمیایی قسمتهای مختلف بدن را کنترل می نمایند. این هورمون ها برای تکامل و عملکرد طبیعی بدن، مغز و دستگاه عصبی، حفظ گرمای بدن و تولید انرژی ضروری هستند.

وقتی ید به اندازه کافی به بدن نرسد، نمی تواند به اندازه کافی هورمون بسازد. این کمبود پی آمدهای مهمی دارد که مجموعه آنها را اختلالات ناشی از فقر ید می نامند. این پی آمدها عبارتنداز:

گواتر

اصطلاح گواتر به معنای بزرگتر بودن تیروئید از اندازه عادی آن است. در افرادی که دچار کمبود ید هستند، غده تیروئید باید بیشتر از معمول فعالیت کند تا بتواند هورمون های مورد نیاز بدن را تولید کند. افزایش فعالیت غده تیروئید موجب بزرگتر شدن اندازه آن می شود که همان گواتر است. هیپوفیز غده کنترل کننده کوچکی است که در مغز قرار دارد و اندازه هورمون تیروئید را در خون ثابت نگه می دارد و این کنترل را به وسیله هورمونی که خود می سازد و هورمون تحریک کننده تیروئید (TSH) نام دارد انجام می دهد. این هورمون در مواقع نیاز تیروئید را وادار می کند تا هورمون بیشتری بسازد این افزایش تحریک یک تطابقی عادی است ولی اگر این تحریک به علت ادامه فقر ید به حالت مزمن درآید موجب پیدایش گواتر می شود. در حقیقت گواتر نشانه ای از کوشش جبرانی بدن برای مبارزه با فقر ید است. علل دیگری نیز باعث گواتر می شوند، اما در مناطقی که فقر ید وجود دارد، پیدایش گواتر بیشتر به علت افزایش هورمون تحریک کننده تیروئید یا TSH است.

هیپوتیروئیدیسم

هیپوتیروئیدیسم به مواردی اطلاق می شود که بدن هورمون تیروئید را به اندازه کافی دریافت نمی کند. هیپوتیروئیدیسم با پایین بودن میزان هورمون تیروئید در خون مشخص می شود. هیپوتیروئیدیسم باعث تنبلی، خشکی پوست، عدم تحمل سرما و یبوست، اضافه وزن و چاقی می گردد. در اوایل کودکی برای رشد و تکامل مغز و دستگاه عصبی، بدن به هورمون های تیروئید نیاز شدید دارد، کمبود این هورمون ها باعث عقب افتادگی ذهنی و تأخیر رشد کودک می شود. عقب ماندگی ذهنی گاهی خیلی شدید بوده و در پاره ای موارد نیز به اندازه ای خفیف است که بدون انجام تستهای اختصاصی قابل تشخیص نیست. هیپوتیروئیدیسم نوزادان مسئله ای بسیار جدی است زیرا عقب ماندگی ذهنی ایجاد شده قابل درمان نبوده و در همه عمر پایدار می ماند.

کرتینیسم

این اصطلاح به عوارض خیلی شدید هیپوتیروئیدیسمی اطلاق می شود که در دوره جنینی یا نوزادی اتفاق می افتد. کرتن ها مبتلا به عقب افتادگی عقلی غیر قابل برگشت هستند و علاوه بر آن علائم دیگر نیز نظیر تأخیر در رشد دستگاه عضلانی و کری و لالی در آنها دیده می شود. بعضی کرتن ها گواتر و هیپوتیروئیدیسم واضح نیز دارند.

در مواردی عقب ماندگی هوشی یا تکامل ناشی از کمبود ید چندان شدید نیست که برای طبقه بندی در کرتینیسم کافی باشد. در این موارد اصطلاح ساب کرتن Subcretin را به کار گرفته اند. اصطلاح بهتر، تأخیر تکاملی ناشی از کمبود ید است.

آنچه در این مقاله می خوانید:
کمبود ید در بارداری

مادرانی که در دوران بارداری به اندازه کافی ید مصرف نمی کنند ممکن است دچار اختلالاتی از قبیل سقط جنین، تولد جنین مرده، ناهنجاری مادرزادی جنین، افزایش مرگ و میر نوزادان، عقب افتادگی ذهنی، ناشنوایی، نابینایی و لالی جنین شوند. همچنین کمبود ید در دوران بارداری موجب تولد نوزادانی با صورت غیر طبیعی یا کرتینیسم می شود. کمبود ید در این دوران موجب فلج سه عضوی یا چهار عضوی، ناشنوایی، اختلالات بینایی، اختلال در راه رفتن بصورت کشیدن پا بر روی زمین، کوتاهی قد و کم کاری غده تیروئید شود.

منابع غذایی ید

غذاهای دریایی مانند میگو، ماهی ها، خصوصاً ماهی های آب شور تقریباً بین 300 تا 3 هزار میکروگرم به ازای هر کیلوگرم بافت گوشتی خود ید دارند. همچنین مصرف مکمل یاری هفتگی ید می تواند در تأمین ید مورد نیاز مؤثر باشد.

برخی مواد دیگر مانند سلنیوم در تشکیل متابولیسم ید نقش مهمی دارند. همچنین آب تازه هم می تواند منبع مناسبی برای تأمین ید مورد نیاز بدن باشد. برای مثال در هر کیلوگرم آب، بین 20 تا 40 میکروگرم ید وجود دارد. بنابراین برای تأمین ید مورد نیاز بدن، می توان از منابع مختلف استفاده کرد. و بسته به منطقه زندگی میزان ید موجود در مواد غذایی مختلف متفاوت است.

بنابراین توصیه می شود زنان باردار در طول روز یک قاشق غذاخوری نمک که حدود 400 میکروگرم ید دارد مصرف کنند. البته زنان باردار نباید در مصرف نمک افراط کنند، چرا که ممکن است دچار فشار خون شوند و یا فشار خون آنها تشدید شود. همچنین مقدار مصرف نمک صرفاً از نمک تصفیه شده ید دار باشد.

نکته

یک سری مواد غذایی به نام گواتروژن ها وجود دارند که مانع جذب ید موجود در مواد غذایی می شوند. این مواد غذایی شامل بادام زمنیی، سیب زمینی شیرین، تربچه، و خانواده کلم هاست. با این وجود حرارت خاصیت گواتروژنی این مواد غذایی را کاهش می دهد.