توصیه های تغذیه ای برای دیابت در بارداری

ابتلا به دیابت در طی دوره بارداری به دیابت بارداری معروف است. دیابت بارداری در 7 درصد از تمام حاملگی ها اتفاق می افتد. شیوع دیابت در بارداری در نیمه دوم بارداری معمولاً بالا می رود و با بدنیا آمدن نوزاد برطرف می شود. اگر دیابت بارداری درمان نشود عوارضی را بوجود خواهد آورد.

در اوایل بارداری، دیابت مادر (دیابتی باردار) می تواند منجر به نقص های مادرزادی و افزایش خطر سقط جنین گردد. قند خون و کتونها که در خون مادر به غلظت بیش از حد طبیعی وجود دارند، از جفت می گذرند و وارد بدن جنین می شوند و احتمال تولد نوزاد با نقایص مادرزادی را افزایش می دهند. بنابراین کنترل درست قند خون پیش از دوران بارداری بسیار مهم است. در طول 6 هفته اول بارداری، اندام های جنین شکل می گیرند. قند خون بالا در طول این هفته ها بر رشد اندامهای جنین اثر می گذارد و می تواند سبب ایجاد نقایص مادرزادی شود.

به دلیل افزایش میزان قند خون جنین، لوزالمعده جنین، انسولین بیشتری می سازد، ولی بعد از تولد نوزاد، توقف ترشح انسولین در بدن او مشکل است. بنابراین ممکن است سطح قند خون نوزاد پایین بیفتد.

تشخیص

سازمان جهانی بهداشت و کار گروه مطالعات بارداری و انجمن بین المللی دیابت، در سال 2013 تست یک مرحله ای (GTT دو ساعته با 75 گرم گلوکز) را رسماً برای غربالگری و تشخیص دیابت بارداری توصیه نمود.

ابتدای بارداری

برای تمام خانمهای باردار، در اولین ویزیت بارداری، آزمایش قند خون ناشتا (FBS) در خواست شود.

تفسیر به صورت زیر است:

قند خون ناشتا کمتر یا مساوی 92: نرمال

قند ناشتا 93 تا 125: پره دیابتیک –در این افراد ورزش و اصلاح رژیم غذایی توصیه می شود.

قند ناشتا بیشتر یا مساوی 126: دیابت – در این صورت آزمایش تکرار می شود و اگر در آزمایش دوم نیز عدد بیشتر یا مساوی 126 بود، فرد دیابتیک می باشد و نیاز به درمان دارد.

هفته 24 تا 28 بارداری

با انجام آزمایش اول، افراد دیابتیک مشخص شده اند.

حالا برای غربالگری، در این زمان از بارداری (هفته 24 تا 28)، برای تمام خانمهای بارداری (طبیعی و پره دیابتیک)

تست تحمل گلوکز خوارکی 2 ساعته با 75 گرم گلوکز (OGTT) درخواست می شود، تفسیر آن به این صورت است.

قند خون ناشتا (FBS) بیشتر یا مساوی 92 میلی گرم در دسی لیتر: غیر طبیعی

قند خون یک ساعته بیشتر یا مساوی 180 میلی گرم در دسی لیتر: غیر طبیعی

قند خون دو ساعته بیشتر یا مساوی 153 میلی گرم در دسی لیتر: غیر طبیعی

برای تشخیص دیابت بارداری، حداقل یکی از موارد بالا باید مختل باشد، که در این صورت، مشاهده غدد توصیه می شود.

عوامل خطر

عوامل زیر خطر ابتلا به دیابت بارداری را در طی دوره بارداری افزایش می دهند:

  • نژادهای خاص
  • وجود قند در ادرار
  • سابقه خانوادگی ابتلا به دیابت
  • سابقه تولد نوزاد مرده در گذشته
  • اختلال تحمل گلوکز و اختلال در گلوکز ناشتا
  • سابقه تولد نوزاد بیش از 4 کیلوگرم در گذشته
  • سابقه ابتلا به دیابت بارداری در بارداری های گذشته
  • داشتن اضافه وزن قبل از بارداری (20% و یا بیشتر از وزن ایده ال)

اما وجود دیابت بارداری، در سه ماهه سوم، می تواند منجر به تغذیه بیش از حد (رسیدن بیش از حد گلوکز به جنین) و رشد زیاد از حد جنین شود. این جنین ها غالباً رشد شانه و سرشانه شان بطور معمول بزرگ است و این زمینه ای برای زایمان سخت و گیر کردن شانه های جنین است.

به علاوه وقتی گلوکز فراوان در دسترس جنین داخل رحم باشد، جنین مجبور است تولید انسولین خود را افزایش دهد. در نتیجه پس از زایمان، سطوح بالای انسولین را داریم. اما دیگر آن منبع غنی گلوکز (مادر) را نداریم اتفاقی که ممکن است بیفتد، افت شدید قند خون در نوزاد تازه تولد شده می باشد. به همین دلیل، شروع تغذیه در این نوزادان اهمیت ویژه ای دارد. ضمن اینکه چکاپ های مکرر قند خون برای این نوزادان انجام می شود.

گام اول در درمان دیابت بارداری تغییر روش تغذیه ای و کمک به کنترل قند خون در محدوده نرمال از طریق رژیم غذایی سالم است. اکثر زنان باردار با کنترل صحیح قند خون نوزاد سالم و بدون هیچ گونه عارضه ای به دنیا می آورند.

یکی از روشهای تنظیم مقدار قند خون در محدوده نرمال، نظارت بر مقدار مصرف کربوهیدرات در رژیم غذایی است. کربوهیدرات ها پس از هضم بصورت قند در خون (گلوکز) ظاهر می شوند. که وجود گلوکز یا قند خون برای تولید انرژی در بدن ضروری است و از سوی دیگر جنین از بدن مادر برای تغذیه و رشد این ملکول حیاتی را دریافت می کند، به همین علت حفظ مقدار قند خون در محدوده طبیعی بسیار مهم است.

کربوهیدرات های موجود در غذا

کربوهیدراتها درغذاهای زیر وجود دارند:

  • شیر و ماست
  • میوه ها و آبمیوه ها
  • برنج، غلات، حبوبات و ماکارونی
  • نان، کلوچه، بیسکوئیت، انواع رولها و نانهای ساندویچی
  • سیب زمینی، ذرت، نخودفرنگی و کدوی زمستانی

شیرینی ها و دسرها و نوشیدنی های معمولی و گازدار و آب نباتها حاوی مقادیر بسیار زیادی قند هستند.

کربوهیدرات های موجود در غذاها با واحد گرم اندازه گیری می شوند. برای این منظور ضروری است از میزان قند موجود در غذاها با مطالعه برچسب روی غذاها مطلع شده و با آموختن لیست جایگزین با استفاده از هرم غذایی می توان کربوهیدرات موجود در هر وعده را محاسبه نموده و کنترل کرد.

توصیه می شود زنان باردار برای ارزیابی رژیم غذایی خود به کارشناسان تغذیه مراجعه نمایند.

متخصص تغذیه با محاسبه مقدار انرژی مورد نیاز مقدار، کربوهیدرات لازم را برآورده نموده و آموزشهای لازم جهت مصرف صحیح کربوهیدراتها و قندهای ساده را ارائه می دهد.

مقدار توصیه شده روزانه از گروه های غذایی

ضروری است غذای روزانه زن باردار به 3 وعده اصلی و دو تا 3 میان وعده تقسیم شود. چنانچه در یک وعده غذایی مقدار زیادی غذا مصرف شود  مقدار قند خون به میزان زیادی بالا خواهد رفت و از سوی دیگر نباید هیچ یک از وعده های غذایی یا میان وعده ها فراموش یا حذف شود. در دوره بارداری، نیازهای تغذیه زن باردار افزایش می یابد و از سوی دیگر جنین نیز به تغذیه متعادلی نیاز دارد.

گروه نان و غلات

غذاهای نشاسته ای در نهایت به گلوکز تبدیل می شوند بنابراین نباید در خوردن چنین غذاهایی زیاده روی نموده اما نشاسته باید در هر وعده غذایی وجود داشته باشد. برای این منظور روزانه با توجه به BMI بدن  7 – 11 واحد از این گروه برای زنان باردار توصیه می شود.

گروه میوه و سبزیجات

میوه ها و سبزی ها غذاهای سالمی هستند و روزانه 3 – 4 واحد میوه و 3 – 5 واحد سبزیجات برای زنان باردار توصیه می شود. توصیه می شود از میوه های کنسرو شده در شربت و آبمیوه ها استفاده نشود. زیرا حاوی مقادیر زیادی قند می باشند.

گروه شیر و لبنیات

شیر غذای سالم است و منبع مهم کلسیم محسوب می شود. شیر فرم مایعی از کربوهیدرات می باشد و نوشیدن مقدار زیاد آن در یک وعده سبب افزایش مقدار قند خون می شود. بنابراین توصیه می شود زنان باردار با توجه به BMI بدنی روزانه 3 – 4 لیوان از گروه شیر و لبنیات مصرف نمایند.

گروه گوشت، مغزها و حبوبات

میزان توصیه شده روزانه از این گروه برای زنان باردار 3 واحد می باشد.

قندهای ساده

کیک ها، بیسکوئیت ها و شیرینی جات حاوی مقادیر بسیار زیادی کربوهیدرات می باشند. این غذاها معمولاً دارای مقادیر زیادی چربی نیز هستند و از نظر ارزش تغذیه ای نیز پایین هستند. همچنین از خوردن نوشیدنی ها و غذاهای حاوی شکر نیز باید پرهیز نمایند.

نکته

محصولاتی که حاوی شکرهای الکلی هستند معمولاً با نام بدون شکر Sugar – Free عرضه می شوند. اما این محصولات همچنان حاوی مقادیر زیادی کربوهیدرات هستند بر روی برچسب این محصولات باید کربوهیدرات کل بررسی گردد.

این نوع شکرها عبارتنداز: مانیتول، سوربیتول، زایلیتول، ایزومالت، هیدرولیزات نشاسته ای هیدروژنه.

اما برخی از محصولات با برچسب بدون شکر واقعاً حاوی شکر نیستند و برروی قند خون تأثیری ندارند مانند سوداهای ژلی و ژله های رژیمی