نقش تغذیه در فشار خون بارداری

فشار خون بارداری برای زنان باردار کمتر از 130 روی 85 میلی متر جیوه (همان 13 روی 8.5)  است و اگر این میزان به 140 روی 90 میلی متر جیوه (14 روی9) برسد یا بالاتر برود، به عنوان فشار خون بالا محسوب می شود. البته این وضع باید در دو بار اندازه گیری فشار خون جداگانه پیش بیاید تا بتوان نام فشار خون بالا روی آن گذاشت. بعضی از خانم ها ممکن است قبل از بارداری فشار خون بالا داشته باشند ولی عده ای هم به علت حاملگی دچار این مشکل می شوند. در هر دو صورت خانم های دچار فشار خون بالا باید با دقت توصیه های پزشک و متخصص تغذیه را رعایت کنند تا خطری متوجه آنها و جنینشان نشود.

در حالت عادی 5 درصد زنان قبل از بارداری فشار خون بالا دارند ولی خیلی از آنها به دلیل عدم اندازه گیری فشار خون از بالا بودن فشار خون مطلع نیستند. تشخیص این مشکل در مراحل اولیه بارداری مشکل تر هم می شود چرا که به طور کلی فشار خون در اوایل حاملگی پایین است. از طرف دیگر 5 تا 8 درصد خانم ها در طول بارداری فشارشان بالا می رود که به این حالت فشار خون بارداری می گویند. با اینکه فشار خون بالای بارداری معمولاً بعد از وضع حمل از بین می رود اما ممکن است خطر فشار خون بالای مزمن را در آینده افزایش دهد. خانم هایی که در دوران بارداری فشار خون بالایی دارند، اگر در ادرار خود پروتئین دفع کنند، دچار وضعیت خطرناکی به نام "پره اکلامپسی" می شوند. در مجموع حدود 10 درصد زنان حامله در دنیا دچار "پره اکلامپسی" می شوند.

کلمه "پره اکلامپسی" که به آن مسمومیت حاملگی هم گفته می شود، از زبان یونانی گرفته شده و به معنای درخشش و تابش ناگهانی نور است چرا که این بیماری بدون اخطار حمله می کند و باعث تشنج زن باردار می شود و آسیب های جدی به او و جنینش وارد می کند. "پره اکلامپسی" یعنی پیش از اکلامپسی. در واقع وقتی زن باردار دچار علائمی می شود که پزشک  از روی آنها احتمال می دهد که در آینده نزدیک، دچار تشنج اکلامپسی شود، می گویند این خانم دچار "پره اکلامپسی" شده است.

مشخصه پره اکلامپسی، افزایش فشار خون به مقادیر بالای 140/90 میلی متر جیوه بعد از هفته بیستم حاملگی است به شرطی که با دفع پروتئین در ادرار همراه باشد. علاوه بر فشار خون بالا، مکمن است زن باردار متوجه ورم دست و صورت، افزایش وزن ناگهانی، سردردهای مداوم، تاری دید، سرگیجه و درد شکمی شود.

با وجود تحقیقات فراوان هنوز پاسخ مشخصی درباره علت این بیماری وجود ندارد ولی علل احتمالی عبارتنداز: کاهش جریان خون رحم، آسیب به عروق خونی، اختلال در سیستم ایمنی، رژیم غذایی کم محتوا و کمبود منیزیوم یا کلسیم.

بزرگترین عامل مستعد کننده این بیماری حامله شدن است. در صورتیکه زن باردار یکی از شرایط زیر را داشته باشد امکان وقوع این بیماری بیشتر است.

  • بارداری اول
  • حاملگی چند قلویی
  • سابقه خانوادگی ابتلا به فشار خون بالا
  • سن بارداری بیشتر از 35و یا کمتر از 20 سال
  • سابقه ابتلا به فشار خون بالا در بارداری های قبلی
  • ابتلا به بیماری های فشار خون بالا، دیابت، بیماری کلیوی، آرتریت روماتوئید، لوپوس قبل از بارداری
عوارض پره اکلامپسی

اغلب زنان با فشار خون بالا در دوران بارداری، کودکان سالمی به دنیا می آورند. اما در برخی موارد  ممکن است مشکل جدی تر شود و خطراتی برای مادر و جنین به بار آورد.

یکی از عوارض پره اکلامپسی، نارسایی کبد و مشکلات انعقاد خون است که موجب خونریزی شدید شده و خطر مرگ مادر و جنین را افزایش می دهد.

دومین عارضه جدی پره اکلامپسی، اکلامسی است. در حالتی که علایم پره اکلامپسی خارج از کنترل باشد، تشنج نیز به آن افزوده می شود که در این صورت، "اکلامپسی" نامیده می شود. اکلامپسی می تواند به ارگانهای حیاتی مثل مغز، کبد و کلیه ها آسیب جدی وارد کند و اگر درمان نشود، موجب کما و مرگ مغزی مادر و جنین خواهد شد.

درمان

تنها درمان پره اکلامپسی وضع حمل است. بعد از زایمان طی چند روز فشار خون به حالت طبیعی برمی گردد. بنابراین وضع حمل برای مادری که در معرض تشنج است، مسلماً سودمند خواهد بود.

پیشگیری

هیچ راهی برای پیشگیری از وقوع پره اکلامپسی وجود ندارد. پیشگیری از عوارض پره اکلامپسی با مراقبت های منظم دوران بارداری امکان پذیر است. بنابراین:

  • مرتب ورزش نماید.
  • استرس را کاهش دهد.
  • استراحت کافی داشته باشد.
  • مراقبتهای دوران بارداری را به طور دقیق ادامه دهد.
  • داروهای کاهنده فشار خون را طبق تجویز پزشک مصرف نماید.

فعالیت جسمانی منظم (حداقل 30 تا 60 دقیقه در بیشتر روزهای هفته) می تواند بعد از مدت کوتاهی فشار خون را کاهش دهد.

رژیم غذایی سالم

یک رژیم غذایی غنی از غلات کامل، میوه، سبزیجات و لبنیات کم چرب و همچنین مصرف کم چربی و نمک و عدم استفاده از چربی های اشباع و کلسترول می تواند فشار خون را تا سطح 14 میلی متر جیوه کاهش دهد. این برنامه غذایی بنام اهداف غذایی برای توقف پرفشاری خون (DASH) نامیده می شود. یعنی از اجزاء این رژیم غذایی شامل:

  • قطع مصرف کافئین
  • اضافه کردن یک بشقاب سبزیجات در ناهار و شام
  • استفاده از غلات کامل و سبوس دار بجای انواع سفید آن
  • استفاده از لبنیات کم چرب و حبوبات و مغزهای بدون نمک
  • استفاده از میوه جات در هنگام ناهار و شام و یا بعنوان میان وعده
  • محدودیت مصرف گوشت به میزان 300 گرم در روز و افزایش مصرف غذاهای گیاهی
  • محدودیت مصرف نمک، برای این منظور برچسب خوراکی ها به دقت مطالعه شود، چرا که مصرف سدیم در افراد پرفشار باید بین 2300 تا 1500 میلی گرم در روز (حدود یک قاشق چایخوری نمک) باشد.
  • محدودیت میزان مصرف پروتئین (18 درصد کل دریافتی) و این میزان پروتئین از منابع خوب آن همچون ماهی، مرغ پوست کنده و سویا دریافت شود.