رفتارهای غذایی کودک 1 تا 2 سال

مغز فعال و پویای کودک آماده دریافت همه پیام های محیط زندگی و اطرافیان است لذا عادات خوب غذایی هم باید از سنین پایین به کودک آموزش داده شود. آموزش عملی و عینی به مراتب اثربخش تر از بیان است.

همه افراد بزرگتر خانواده باید بدانند رفتارهای غذایی آنان می تواند برای افراد کوچک تر خانواده الگو باشد. پس سر سفره و هنگام صرف غذا باید مراقب باشیم و حداقل به منظور آموزش فرزندانمان، خودمان هم به هنگام غذا خوردن مراقب رفتار و گفتارمان بوده و به عادات خوب غذایی عمل کنیم مثلاً بر سر سفره و هنگام غذا خوردن نگوییم که "من این غذا را دوست ندارم" و یا "چقدر بدمزه و بدشکل است".

گفتار خوب و حس رفتار و کردار در خانواده موجب ثبات شخصیت و رفتارهای منطقی و صحیح در کودک می شود، محیط های متشنج و عصبی خانواده آثار زیان بخشی بر روح و روان کودک می گذارد که بدون شک در عادات و رفتار تغذیه ای آنان نیز اثر منفی خواهد گذاشت. در این میان سلامت روانی مادر نقش عمده ای دارد.

اضطراب، افسردگی و یا رفتارهای وسواسی او می تواند باعث کم اشتهایی یا بی اشتهایی و بد غذایی کودک شود و بسیاری از مشکلات رفتاری، خلقی و تغذیه ای کودکان را ایجاد نماید.

والدین اکثر کودکانی که خوب غذا نمی خورند و بهانه گیری می کنند نمی دانند که کودک آنان در طول زندگی خود در حال تغییرات عادات غذایی است. این والدین معمولاً یا با فشار، کودک خود را وادار به خوردن می کنند و یا با شوخی، ادا، حقه و .. غذا را داخل دهان او می گذارند. این اعمال سبب می شود کودک نسبت به غذا خوردن مقاومت کند و در سال های بعد هم دچار مشکلات بیشتر شود. کودکان، با عادات بد غذایی متولد نمی شوند ما آنان را بد غذا، بار می آوریم.

آشنایی با رفتارهای غذایی کودکان در سال دوم زندگی
  • از پدر و مادر و خواهر و برادرشان تقلید می کنند.
  • غذای گرم را نسبت به غذای سرد یا داغ ترجیح می دهند.
  • بیشتر به خواسته ها و تمایلات خود توجه دارند و کمتر به نظر دیگران اهمیت می دهند.
  • بعضی از غذاها را نمی خورند و احتمال بروز عادات نامساعد غذایی از همین جا سرچشمه می گیرد.
  • آداب غذا خوردن را مراعات نمی کنند و در حین غذا خوردن و بعد از سیر شدن، غذا را اطراف پخش می کنند.
  • معمولاً با غذا بازی می کنند و صحنه های غیر قابل انتظاری ایجاد می کنند ولی خودشان از این کار لذت می برند.
  • گاهی غذا را در دهان نگه می دارند و آن را نمی بلعند ولی ممکن است برای خوردن همان غذا بعد از مدتی علاقه نشان دهند.
  • اغلب نمی توانند بیش از 5 تا 10 دقیقه پشت سر هم برای غذا خوردن وقت صرف کنند و اگر بتوانند سفره را ترک می کنند و بعد دوباره برمی گردند.
  • کودکان در این سن استقلال خود را نشان می دهند و می خواهند بیشتر کارهایشان از جمله غذا خوردن را خودشان انجام دهند. آنان دوست دارند ریخت و پاش کنند، از انگشتان خود برای غذا خوردن استفاده کنند که این رفتار بخشی از مرحله تکاملی آنان است.
امتناع کودک از غذا خوردن

امتناع کودک از خوردن غذا ممکن است به دلایل زیر باشد:

  • نخوابیدن
  • فعالیت زیاد و در نتیجه خستگی
  • فعالیت کم و در نتیجه کمتر گرسنه شدن
  • کم بودن فاصله میان وعده ها با غذاهای اصلی
  • اظهار نظر مبنی بر دوست نداشتن غذا توسط بزرگترها

 

اما در عین حال این امر ممکن است وسیله ای باشد که کودک می خواهد عدم وابستگی و استقلالش را نشان دهد که این خود بخشی از مراحل تکامل اوست.

والدین اگر هیجان زده باشند و به کودک فشار بیاورند سبب کندی جریان ترشح معده کودک و مانع از هضم غذای وی می شوند. به علاوه کودک ممکن است این نوع توجه والدین را وسیله لذت خود قرا دهد یعنی متوجه شود که امتناع از خوردن، یکی از راههای جلب توجه آنان است.

کودک معمولاً غذای بخصوصی را برای مدتی دوست دارد و بعد ممکن است به غذای دیگری علاقه نشان دهد یعنی کودک غذایی را که دیروز دوست داشته و می خورده، امروز از خوردنش امتناع می کند. در این مورد، والدین با تغییراتی که در غذا می دهند مانند تغییر درجه حرارت و یا نوع پخت یا شکل غذا ( به عنوان مثال دادن شیر گرم یا سرد، دادن تخم مرغ آب پز یا نیمرو و املت به شرطی که زرده تخم مرغ را هنگام پختن کاملاً هم بزنید) و تعریف و تمجید از غذا می توانند آن را مورد پسند و دلخواه کودک کنند. اگر کودک باز هم از غذا خوردن امتناع کرد والدین باید صبور باشند و کودک را به اجبار وادار به خوردن نکنند و پس از اتمام شدن غذا بشقاب او نیز مانند سایر بشقابها برداشته شود بدین ترتیب، کودک یاد می گیرد که زمان صرف غذا نامحدود نیست و ضمناً باعث می شود در وعده غذای بعد، به اندازه کافی گرسنه باشد و غذا بخورد.

مشخص شده است که دریافت انرژی هر کودک از یک وعده غذایی به وعده دیگر بسیار متفاوت ولی کل انرژی دریافتی به طور قابل توجهی ثابت است. بدین معنی که معمولاً کمبود کالری و مواد مغذی در یک وعده را کودک در وعده های بعدی جبران می کند. بنابراین وظیفه والدین، انتخاب و ارائه مواد غذایی مغذی و مناسب است و نه اصرار به کودک در خوردن غذا.

شرایط ایجاد فضای مناسب جهت لذت بردن کودک از غذا:
  • ساعات برنامه غذایی را خیلی عوض نکنید.
  • قبل از غذا دست ها و صورت کودک را بشوئید.
  • غذاها را خیلی زود به زود و بر اساس تمایل کودک عوض نکنید.
  • سعی کنید میان وعده را 1.5 – 2 ساعت قبل از وعده اصلی غذا بدهید.
  • مراقب باشید که زمان غذا خوردن، کودک خیلی گرسنه و یا خیلی خسته نباشد.
  • هنگام غذا خوردن دعوا نکنید، داد و قال راه نیندازید و برای خوردن غذا جایزه تعیین نکنید.
  • برای دسر یک ماده شیرین انتخاب کنید و آن را بلافاصله بعد از غذا به او بدهید که جزو غذا به حساب بیاید.
  • بهتر است میان وعده ها خیلی شیرین، حجیم یا چرب نباشند تا اشتهای کودک برای وعده اصلی غذا باقی بماند.
  • اگر کودک غذایی را دوست نداشت نباید کلاً آن را از برنامه غذایی او حذف کنید بلکه می توانید با تغییراتی و در فرصت های دیگر، آن را امتحان کنید.
  • اگر از خوردن خسته شد یا همزمان که خودش غذا می خورد شما هم او را کمک کنید و با قاشق، غذا را در دهانش بگذارید.
  • اگر غذای جدید به کودک می دهید که از خوردنش امتناع می کند تعجب نکنید آن را همراه با غذایی که دوست دارد مثل برنج یا نان یا سیب زمینی به او بدهید.
  • اجازه دهید در مورد سیر شدن خودش تصمیم بگیرد، اگر در یک وعده مقدار کمتری خورد مسلماً در وعده دیگر یا روز دیگر جبران می کند.
  • کودک به ویژه در شروع غذا که گرسنه است تشویق نمایید تا علیرغم ریخت و پاشی که می کند خودش غذا بخورد تا این کار را یاد بگیرد و مهارت و اعتماد به نفس پیدا کند.
  • در سن یک تا دو سالگی با توجه به مراحل تکامل کودک، شما انتظار نداشته باشید که هنگام غذا خوردن خیلی تمیز و مرتب باشد. این مرحله ریخت و پاش بتدریج بهتر می شود.
  • بهتر است کودک را به اجبار، تشویق به غذا خوردن نکنید. علاقه به غذا خوردن زمانی به وجود می آید که غذا به صورت جالبی ارائه شود و کودک ببیند که دیگران هم غذای های متنوع یا جدید را با لذت می خورند.
  • غذا را به شکلی تهیه کنید که خوردنش برای کودک آسان باشد. معمولاً کودک گوشت چرخ کرده را بهتر از گوشت تکه ای می پذیرد یا قطعات کوچک سیب زمینی و یا هویج پخته یا لقمه های کوچک را با میل و رغبت بیشتری می خورد.
  • به کودک به زور غذا ندهید، در عین حال محیط او باید آرام باشد و حواس و توجه اش به مطلب دیگری جلب نشود. گاهی مادرها اجازه نمی دهند که کودک مطابق میل و نیاز خود غذا بخورد در حالی که بهتر است اشتیاق و اشتهای کودک حتماً در نظر گرفته شود.
  • به امتناع کودک از غذا خوردن در برخی از شرایط توجه نمایید گاهی جدایی از مادر، بیماری کودک، شرایط خاص روحی کودک، شب نخوابیدن، عدم استفاده از آفتاب و هوای سالم و پاک، نداشتن فعالیت کافی، گوشه گیری کودک و گاهی اوقات وسواس بیش از اندازه مادر در مورد اینکه موقع غذا خوردن باید همه چیز تمیز بماند و لباس کودک کثیف نشود و امثال آن ممکن است بر علاقه و اشتهای او و یا امتناع از غذا خوردن مؤثر باشد.
راهکارهایی برای جلوگیری از بی علاقه گی کودک به برخی از غذاها

اگر کودک علاقه کافی به خوردن بعضی از انواع غذاها ندارد مادر باید آن غذا را به روشهای مختلف درست کند تا همان ماده غذایی بامزه و طعم متفاوت مورد استفاده کودک قرار بگیرد اگر باز هم از خوردن امتناع کرد می توان از جانشین های آن ماده غذایی استفاده نمود. لکن ارائه نوع غذا را هر چند یکبار از سرگرفت.

بعضی از مادران شکایت دارند که کودکشان گوشت تکه یا تخم مرغ نمی خورد و یا شیر کم می خورد و یا شیرینی زیاد طلب می کند. در زیر چند توصیه برای راهنمایی این مادران آورده شده است.

کودکانی که گوشت تکه ای نمی خوردند:
  • از گوشت ماهی یا مرغ استفاده کنید.
  • بهتر است گوشت را به قطعات بسیار کوچک و ریز تقسیم کنید که به خوبی پخته شود مثلاً به صورت حلیم گندم درآید.
  • برنج را در آب گوشت یا مرغی که می پزد بریزید و به صورت کته نرم، انواع سبزی ها و یا یکی از انواع جبوبات مثل عدس به او بدهید.
  • قطعات بسیار ریز گوشت را مخلوط با حبوبات کاملاً بپزید و نرم کنید و همراه با یک قاشق غذاخوری روغن زیتون و یک قاشق مرباخوری آب لیمو ترش یا آب نارنج تازه به کودک بدهید.
  • اگر کودک هیچ یک از انواع گوشت را نمی خورد موقتاً از جانشین های آن استفاده کنید مثل زرده تخم مرغ، سفیده تخم مرغ، عدس، پنیر و بادام یا پنیر و گردو، لوبیا چیتی پخته شده، بادام زمینی بدون پوست، شیر و ماست.
  • گوشت چرخ کرده را به صورت کوفته قلقلی درآورید یا به صورت مخلوط با گوجه فرنگی به جای سس روی ماکارونی بریزید یا کتلت (مخلوط گوشت و سیب زمینی و تخم مرغ) به شکل های کوچک و زیبا تهیه کنید یا به صورت مخلوط با آب گوجه فرنگی و لوبیا و برنج (لوبیا پلو) بپزید.

 

کودکانی که اصلاً گوشت نمی خورند باید از نظر کمبود آهن مورد ارزیابی قرار بگیرند.

کودکانی که تخم مرغ سفت شده را نمی خورند:
  • تخم مرغ سفت شده را با کمی کره یا شیر نرم کنید.
  • زرده و سفیده تخم مرغ را داخل سوپ بریزید و اجازه دهید تا بجوشد.
  • تخم مرغ را بزنید و یا کمی خامه و آب لیمو به سوپ اضافه کنید و بگذارید تا بپزد.
  • زرده و سفیده تخم مرغ را با کمی شیر (دو قاشق غذاخوری) مخلوط کرده و در روغن بپزید (خاگینه)
  • تخم مرغ را بزنید و با نصف استکان ماست. در ته قابلمه که برای او کته درست می کنید بریزید. (مثل ته چین)
  • ماکارونی را بپزید و آب کش کنید، یک تخم مرغ را بزنید و یا یک استکان شیر مخلوط کنید، کمی پنیر در آن رنده کنید و با ماکارونی دم کنید.
  • سیب زمینی پخته شده و تخم مرغ سفت شده را رنده کنید و به آن کمی کره یا روغن زیتون بزنید (تقریباً مثل سالاد الویه ولی بدون سس مایونز)، به آن ماست و روغن زیتون یا کمی شیر اضافه کنید.

 

نکته: از مصرف تخم مرغ خام یا نیم پز، پرهیز کنید.

اگر شیر مادر یا هیچ چیز دیگری نمی خورند:
  • ماست را جانشین شیر کنید و دوغ و ماست را در وعده های غذای کودک بگنجانید.
  • با شیر و کره و پنیر و کمی آرد، سس درست کنید و روی ماکارونی یا روی سبزی های پخته شده بریزید.
  • در بعضی از غذاها از شیر استفاده کنید مثلاً آرد، کره و شیر را به سوپ اضافه کنید و یا ماکارونی را با شیر و پنیر درست کنید به کودک شیر برنج و فرنی بدهید.
اگر سبزی یا میوه نمی خورند:
  • سبزی را ریز کرده و در سوپ کودک بریزید.
  • کمی ماست چکیده بر روی سبزی های پخته بریزید و یا سبزی را با نان و پنیر به کودک بدهید.
  • سبزی هایی مثل کرفس و هویج را بپزید (نه خیلی زیاد که له شود بلکه کمی ترد باشد) و بگذارید کودک آن را با دست بردارد و بخورد.
  • کودکان ممکن است در این سن یک نوع میوه یا سبزی را نخورند و نوع دیگر را بهتر بپذیرند هر کدام را که بهتر می خورند بیشتر بدهید اما گهگاه سبزی یا میوه هایی را که نمی خورند دوباره امتحان کنید.

 

نکته: میوه و سبزی ها را قبل از مصرف باید خوب بشوئید و ضدعفونی نمایید.

اگر شیرینی زیاد می خوردند:

چون عادت به خوردن مواد شیرین از کودکی شکل می گیرند. لذا برای پیشگیری از بوجود آمدن این عادت:

  • خرید شیرینی و درست کردن غذاهای شیرین را کاهش بدهید.
  • در غذاهای شیرین از شکر قهوه ای یا شکر کمتر استفاده نمایید.
  • مواد شیرین مثل بستنی و شکلات را به عنوان جایزه به کودک ندهید بلکه مقدار کمی از آن را جزء برنامه غذایی کودک بگذارید.
  • مراقب دندانهای کودک نیز باشید و بعد از مصرف مواد شیرین به او کمی آب بدهید تا بخورد و دندانهای او را مسواک بزنید.