تغذیه کودک در سال دوم زندگی

در سال دوم زندگی، رشد فیزیکی کودک یعنی افزایش قد، وزن و دور سر او قدری کندتر از سال اول زندگی است به طوری که متوسط افزایش وزن حدود 2.5 کیلوگرم، افزایش قد 12 – 14.5 سانتی متر و افزایش دور سر تقریباً 2 – 3 متر می باشد.

(در طی سال اول زندگی، به طور متوسط 7 کیلوگرم به وزن، حدود 25 سانتی متر به قد و حدود 12 سانتی متر به دور سر هنگام تولد اضافه می شود). بنابراین وزن کودک در پایان دو سالگی چهار برابر و قد او حدود 1.75 برابر وزن و قد هنگام تولد او می شود.

  • در این سن مغز کودک سریع ترین دوران رشد خود را پشت سر می گذارد و تکامل مغزی و حرکتی او در این فاصله زمانی بسیار زیاد است.
  • در طول سال دوم زندگی فرم بدن کودک نیز نسبت به سال اول زندگی تغییرات زیادی پیدا می کند و بسیاری از چربی های بدن به ویژه در نواحی پشت، سرین و پاها از بین می روند و ماهیچه ها محکم تر و قوی تر شده و استخوان پاها کشیده تر می شوند.
  • از نظر تکاملی، کودک در این سن راه می رود، کلماتی را بیان می کند، محیط اطراف خود را با دقت نظاره می کند، کنجکاو بوده و مرتب در حال اکتشاف است و می خواهد چیزهای جدید را بشناسد. استقلال طلبی می کند ولی به مراقبت های بیشتری برای جلوگیری از خطر نیاز دارد. دوست ندارد به او کمک کنند اما نباید تنهایش گذاشت. کارهایی می کند تا مورد توجه قرار گیرد و احساساتش را بهتر بفهماند. بازی را دوست دارد و یاد می گیرد که چگونه با دنیایی که در آن زندگی می کند آشنا شود.
  • رفتارهای تغذیه کودک در این سن تغییر می کند و در مورد نحوه غذا خوردن نه تنها دخالت، که گاهی اوقات کمک هم می کند. بدیهی است که سرعت کسب و پیشرفت این توانایی ها با ساختار ژنتیکی، محیط زندگی، نوع تغذیه و عوامل عاطفی – روانی کودک ارتباط دارد.
رشد کودک در سال دوم زندگی

هر یک از کودکان در این سن، الگوی رشد خاص خود را دارند و نباید با الگوی رشد سایر کودکان مقایسه شوند. معمولاً متناسب با میزان رشد و مراحل تکامل کودک، نیاز او به مواد مغذی تغییر می کند. عواملی مانند حرکت، بازی و فعالیت، اندازه بدن، سوخت و ساز بدن، وضع سلامت یا بیماری کودک همه به عنوان نیازهای تغذیه ای او به شمار می روند بنابراین مواد غذایی که در اختیار کودک قرار می گیرد باید به گونه ای باشد که نیازهای او را از لحاظ زیر تأمین نماید.

  1. سرعت رشد جسمی
  2. رشد سریع مغز و افزایش تعداد سلولهای مغزی
  3. تکامل سیستم ایمنی کودک
  4. فعالیت فیزیکی
  5. ترمیم سریع بافت و جبران آنچه در جریان بیماری از دست می روند
کندی طبیعی رشد

بیشتر کودکان هنگامی که به سن 9 ماهگی می رسند سینه خیز به همه جا سر می کشند، مهارتهای جدید پیدا می کنند و برای شناخت دنیای اطرافشان کنجکاوی می کنند بنابراین به نظر می رسد برای انجام چنین فعالیت های مستمر به انرژی بیشتر و  در نتیجه غذای بیشتری نیاز دارند. در حالی که از حدود 6 ماهگی یک کندی طبیعی رشد اتفاق می افتد و معمولاً در 18 ماهگی به پایین می رسد، این کندی طبیعی رشد در کودکان با وزن تولد زیاد ( 4.5 – 5 کیلوگرم) که والدین آنها جثه متوسط دارند. بیشتر دیده می شود. گرچه برخی از این کودکان وقتی با پدر و مادرشان که در همین سن بودند مقایسه می شوند به طور چشمگیری بلند قدتر و سنگین وزن تر هستند ولی بعد از یک دوره اولیه رشد سریع، آهنگ رشدشان کند شده و در سطحی متناسب با ژنی که به ارث برده اند، قرار می گیرند، بدیهی است وزن تولد کودک و توالی رشد او، از آنچه بر اساس ژن و سابقه فامیلی او حدس زده می شود بیشتر به شرایط پزشکی خود او و شرایط دوران بارداری مادرش بستگی دارد.

کندی طبیعی رشد نقطه مقابل جهش رشد است. جهش رشد معمولاً در شیرخواران با سن 3 هفتگی، 8 هفتگی و 12 هفتگی اتفاق می افتد. این شیرخواران به دلیل رشد بیشتر، شیر بیشتری طلب می کنند و همچنین در کودکانی مشاهده می شود که قبلاً بیمار بوده و پس از بهبودی، برای جبران وزن از دست داده خود با اشتهای بیشتری غذا می خورند.

دلایل کم اشتهایی کودک یک تا دو ساله

اشتهای کودکان پس از یک سالگی کم می شود زیرا میزان رشد آنها نسبت به سال اول عمر کندتر است. پس از آن نیز مدت ها اشتهای آنان متغییر خواهد بود. گاهی اوقات بنظر می رسد هر چه می خورند سیر نمی شوند. ولی بعضی اوقات هم لب به هیچ غذایی نمی زنند. در این مرحله پدر و مادر نباید نگران باشند چون اشتهای منظم، به مرور زمان در کودکان بوجود می آید و انرژی لازم برای رشد آنان را فراهم می نماید.

 

از دلایل بی اشتهایی کودکان:

  • مصرف بیش از اندازه شیر
  • زیاده خوردن میان وعده ها
  • عدم علاقه به نوعی از مواد غذایی
  • کم شدن مقدار کالری مورد نیاز کودک
  • افزایش حس استقلال در سال دوم زندگی
  • اجازه ندادن به کودک جهت مشارکت در غذا خوردن
  • عدم توجه پدر و مادر به روند طبیعی افزایش وزن کودک (مقایسه رشد کودک با سایر کودکان)

گرچه عامل اصلی بی اشتهایی کودکان همان اشکالات رفتاری خانواده و اصرار در خوردنشان است ولی سایر علل را که با شیوع کمتر سبب بی اشتهایی می شوند نباید از نظر دور داشت از جمله عفونت های حاد و مزمن، کمبود آهن، کمبود روی، اختلالات گوارشی و مصرف برخی داروها از جمله داروهای ضد آسم.

تنظیم برنامه غذایی کودک بر اساس هرم غذایی

عبور از یک سالگی به دو سالگی و به عبارتی از مجموع تغذیه با "شیر مادر + غذای کمکی" به "غذای خانواده + شیر مادر" مرحله مهمی از زندگی کودک است.

یک برنامه غذایی مناسب باید کلیه مواد مغذی، نشاسته ای، پروتئینی و چربی را به نسبت های متعادل در اختیار کودک قرار دهد تا انرژی مورد نیاز او که در این سن 100 کیلوکالری به ازاء هر کیلوگرم وزن بدن است تأمین نماید. ضمناً حاوی مقادیر کافی از ویتامین ها و املاح باشد تا نیاز کودک به ریزمغذی ها نیز برآورده شود.

معمولاً 50 درصد انرژی مورد نیاز از مواد قندی، 30 درصد از مواد چربی و حدود 20 درصد از مواد پروتئینی بدست می آید. بدیهی است بر حسب عادات مختلف غذایی و افزایش وزن کودک، نسبت های فوق بین 5 تا 10 درصد قابل تغییر هستند. غذای کودکان یک تا دو ساله باید کم حجم ولی مقوی و مناسب و شامل همه گروه های غذایی باشد. مقدار غذای کودک در صورتیکه افزایش وزن نداشته باشد می تواند بر حسب اشتهای او افزایش یابد.

بنابراین اطمینان از تأمین انرژی، پروتئین کربوهیدرات، ویتامین ها و املاح لزوم رعایت رژیم غذایی کودک بر اساس هرم غذایی ضروری به نظر می رسد.

 

 

گروه غذایی

تعداد سهم

کالری روزانه

هر سهم معادل است با:

غلات

6 سهم

250 کیلو کالری

* یک قطعه 10*10 سانتی متر نان بربری، تافتون یا سنگک و یا چهار قطعه 10*10 سانتی متر نان لواش و یا یک برش از نانهای ورقه ای است یا اسلایس

* 4 قاشق غذاخوری پر از غلات یا برنج یا ماکارونی پخته شده

* یک چهارم لیوان غلات برشته شده

* 1 تا 2 عدد بیسکوئیت

سبزی

2 – 3 سهم

72 کالری

به ازاء هر یک سال سن کودک یک قاشق غذاخوری از سبزی های پخته

میوه

2 – 3 سهم

75 کالری

* نصف یک میوه تازه

* یک دوم لیوان آبمیوه

*یک چهارم لیوان میوه تازه یا پخته شده یا کنسروی (سیب، موز و ...)

لبنیات

2 – 3 سهم

300 – 450 کالری

* 15 گرم پنیر

* 1/3 ماست

* 1/2 شیر

گوشت قرمز و سفید

2 سهم

200 کالری

* نصف یک زرده تخم مرغ، زرده و سفیده

* 30 گرم (معادل دو مکعب 2.5 سانتی متری گوشت لخم یا دو قاشق غذاخوری گوشت چرخ کرده)

حبوبات(لوبیا،نخود،عدس، لپه)

2 سهم

200 کالری

* دو قاشق غذاخوری (یک هشتم لیوان) از حبوبات خیس خورده و پخته شده

روغن

 -------------

 95 کالری

 -----------------------------------