پوسیدگی دندانی زودرس در کودکان

پوسیدگی دندان یکی از مشکلات بزرگ جوامع بشری و شایع ترین بیماری مزمن عفونی است. دندانهای شیری نقش مؤثری در تأمین نیازهای تغذیه ای و تکاملی کودکان، حفظ فضای لازم برای رویش دندانهای دائمی دارد. پوسیدگی دندان می تواند باعث درد آبسه شود و از این طریق تغذیه کودکان را مختل می کند.

از آنجا که مشکل پوسیدگی دندان در سنین خیلی پایین شروع می شود، درمان این پوسیدگی ها هم برای بیمار و هم برای دندانپزشک یک معضل محسوب می گردد. این در حالی است که تنها با رعایت نکاتی ساده می توان از بروز چنین مشکلی جلوگیری کرد.

اولین پوسیدگی ها، نوع خاصی از پوسیدگی های دندانی شدید هستند که نوزادان و کودکان خردسال را درگیر می کنند و پیشرفت سریعی دارند. طبق تعریف آکادمی دندانپزشکی کودکان آمریکا، حضور بیش از یک سطح دندانی پوسیده (ضایعه حفره دار یا بدون حفره)، ترمیم شده یا از دست رفته (در اثر پوسیدگی) در هر کدام از دندانهای شیری در یک کودک زیر 6 سال، پوسیدگی های زودرس دوران کودکی نامیده می شود.

علل ایجاد پوسیدگی های دندانی زودرس دوران کودکی

برخلاف تصور بسیاری از والدین، قطره آهن در ایجاد این پوسیدگی ها هیچ نقشی ندارد، بلکه فقط سبب تغییر رنگ دندانهای پوسیده می گردد. مهمترین علل ایجاد این پوسیدگی ها، شامل موارد زیر است.

الف. تمیز نکردن دهان کودک توسط والدین از زمان رویش اولین دندان شیری

ب. الگوی تغذیه ای نامناسب شامل:

  1. کاهش جریان بزاق حین خواب
  2. خوردن مکرر شیر از شیشه در طول شب، مطابق میل کودک
  3. وجود پوسیدگی های متعدد و درمان نشده در دهان پدر و مادر کودک
  4. مصرف مکرر میان وعده های پوسیدگی زا در طول روز توسط کودک
  5. استفاده از شیشه حاوی شیر یا سایر نوشیدنی های شیرین بعنوان پستانک، جهت آرام کردن و کمک به خوابیدن کودک
  6. عدم مراجعه والدین به دنداپزشک برای معاینه کودک و کسب اطلاعات صحیح و انجام اقدامات پیشگیرانه از زمان رویش اولین دندان های شیری

این عوامل، محیط مناسبی را برای فعالیت میکروبهای پوسیدگی زا در دهان کودک فراهم می کنند که با تولید بعضی اسیدها، سبب پوسیدگی دندانها می شود.

دندانهای درگیر پوسیدگی دندانی زودرس دوران کودکی

چهار دندان پیشین شیری فک بالا، آسیاهای اول شیری هر دو فک و دندانهای نیشین شیری فک پایین، معمولاً دندانهایی هستند که به این پوسیدگی ها دچار می شوند.

دندانهای درگیر، معمولاً بصورت قرینه در دو سمت دهان کودک قرار دارند. دندان پیشین شیری فک پایین، معمولاً پوسیده نمی شوند که دلیل این امر، نقش محافظت کننده زبان از این دندانها حین مکیدن شیر و نیز شستشوی طبیعی این دندانها توسط جریان بزاق به علت قرارگیری دهانه مجرای غدد بزاقی ساب مندییولار و ساب لینگوال در پشت این دندان می باشد. دندانهای آسیای دوم شیری هم به دلیل اینکه در سن بالاتری رویش می یابند، معمولاً مبتلا نمی شوند.

توصیه های لازم جهت پیشگیری از ایجاد پوسیدگی های دندانی زودرس دوران کودکی
  • کشیدن نخ دندان حداقل یکبار در روز
  • اجازه ندهید کودک با بطری یا شیشه محتوای چیزی غیر از آب در دهانش به خواب برود.
  • از شیشه حاوی شیر، به عنوان پستانک جهت آرام کردن و کمک به خوابیدن کودک استفاده نکیند.
  • دندانهای نوزادتان را از زمان رویش آنها تا حدود 1.5 سالگی، شب ها قبل از خواب با استفاده از یک پارچه یا گاز استریل، تمیز کنید.
  • تغذیه کودک از شیشه شیر را در حدود سن 12 – 14 ماهگی متوقف و او را به نوشیدن از فنجان یا لیوان تشویق کنید.
  • برنامه زمانی منظمی برای وعده های غذایی اصلی کودک و نیز میان وعده ها طرح ریزی و تعداد میان وعده ها را به حداقل برسانید.
  • کودک را تشویق کنید بجای خوراکی های پوسیدگی زا، از ترکیبات غیر پوسیدگی زا مثل پنیر، ماست، میوه، سالاد و مغزها (مثل پسته، بادام) در میان وعده ها استفاده کند.
  • در دوره 1.5 تا 3 سالگی، دندانهای کودک را به کمک مسواکهای انگشتی یا دستی، بدون استفاده از خمیر دندان یا با استفاده از خمیر دندانهای فاقد فلوراید شبها قبل از خواب مسواک بزنید.
  • ظرف شش ماه بعد از رویش اولین دندان کودک، جهت معاینه و دریافت اطلاعات و مشاوره های بهداشتی مناسب، نوزاد خود را نزد دندانپزشک متخصص کودکان ببرید. توصیه شده این مراجعه دیرتر از 12 ماهگی نباشد.
  • در سن 3 – 6 سالگی دندانهای کودک را با مسواکهای دستی یا برقی و خمیر دندانهای فلوراید دار مخصوص کودکان، روزی دوبار (یک بار بعد از صبحانه و یک بار قب از خواب شب) مسواک بزنید.
  • از آنجایی که پوسیدگی دندان یک بیماری مسری است و میکروبهای ایجاد کننده آن معمولاً از دهان والدین (به ویژه مادران) به نوزاد منتقل می شوند. قبل از اقدام به بچه دار شدن به فکر سلامت دندانهای خود باشید و با مراجعه به دندانپزشک، دندانهای پوسیده خود را درمان کنید. با نظر دندانپزشک می توانید مصرف برخی آدامس های بدون قند یا دهان شویه ها، بهداشت دهانی خود را بهبود بخشید.
  • در صورتیکه کودک عادت کرده در شب مکرراً شیر بخورد، سعی کنید بتدریج تعداد دفعات شیر خوردن را کاهش دهید و بعد از هر بار شیردهی به کودک آب بخورانید تا اضافات شیر از روی دندانهای کودک پاک شود.
  • اجازه ندهید کودک در طول روز، مکرراً، در میان وعده های پوسیدگی زا از قبیل: انواع شیرینی، کلوچه، کیک، بیسکوئیت، پفک، چیپس و غیره مصرف کند. در صورت تمایل کودک به اینگونه خوراکی ها بهتر است آنها را بطور یکجا و بعد از صرف وعده های غذایی اصلی به او داد.