تغذیه در بیماران مبتلا به ام . اس (MS)

امروزه شواهد علمی بسیاری وجود دارد که اهمیت و نقش تغذیه را در حفظ سلامتی بیماران مبتلا به MS ثابت کرده است.  MS که مخفف Muitiple scierosis است، نوعی بیماری مزمن و اغلب پیشرونده در دستگاه عصبی مرکزی است که با از بین رفتن غشای میلین در برخی از اعصاب مغز و نخاع بصورت تکه های کوچک مشخص می شود. غلاف میلین رشته های عصبی را می پوشاند و از آنها در برابر آسیب ها محافظت می کند. از بین رفتن غلاف میلین باعث اختلال در انتقال پیام های عصبی است. علت این بیماری ناشناخته است. این بیماری در بالغین جوان بین 20 تا 40 سال شایع تر بوده و میزان ابتلا در زنان دو برابر مردان است.

اگر چه دستورات توصیه های عمومی است و تمام افراد باید از آن پیروی کنند، ولی مواردی نیز وجود دارد که در بیماران MS بر آنها تأکید شده است. افراد با عادات غذایی نادرست، باید بعد از آگاهی از برنامه تغذیه ای صحیح به تدریج و در چند مرحله از برنامه غذایی مناسب استفاده کنند.

لذت بردن از غذا یک اصل مهم در تغذیه است و محرومیت مطلق از مواد غذایی مورد علاقه وجود ندارد، به هیمن علت اگر خوراکی هایی خارج از چارچوب برنامه توصیه شده هستند، می توانند به مقدار کم و در دفعات کمتر مصرف شوند. همچنین بررسی های زیادی انجام شده تا مشخص شود چه ارتباطی بین رژیم غذایی و پیشرفت بیماری ام اس وجود دارد. اما تا کنون محققان دلیل قانع کننده ای مبنی بر وجود ارتباطی بین تغذیه و تشدید یا سرعت پیشرفت بیماری پیدا نکرده اند. یعنی این که نمی توان ادعا کرد مصرف یک ماده غذایی خاص باعث پیشرفت بیشتر بیماری می شود و یا برعکس. اما با این حال نتایج برخی از پژوهش ها نشان می دهد که این بیماران به دو گروه غذایی نیاز بیشتری دارند: اسیدهای چرب ضروری و آنتی اکسیدانها

مصرف چربی ها

به خاطر تشکیل ترکیبات سمی و مضر برای دریافت دستگاه عصبی مرکزی و اثر مصرف چربی های ضروری که نقش مهمی در ترمیم و نگهداری سلولهای عصبی دارند از اهمیت خاصی برخوردار است، خصوصاً با توجه به عملکرد آن در بروز بیماری های قلبی – عروقی و افزایش وزن، مقدار چربی دریافتی و نوع آن باید مشخص شود.

اسیدهای چرب ضروری، چربی هایی هستند که بدن به تنهایی قادر به تولید آنها نیست اما برای سالم ماندن به آنها نیاز دارد. این اسیدهای چرب جزو چربی های اشباع نشده و برای بدن مفید هستند.

یکی از پرمصرف ترین اسیدهای چرب موجود، اسیدهای چرب اسید لینولئیک می باشد. به این اسیدهای چرب امگا – 6 گفته می شود. یک گروه دیگر از این اسیدهای چرب ضروری متعلق به امگا – 3 می باشد که در روغن ماهی و روغن دانه کتان وجود دارد نتایج پژوهش ها نشان می دهد که این اسیدهای چرب خواص ضد التهابی دارند و به بهبود وضعیت بیماران مبتلا به ام اس کمک می کنند. برای همین لازم است مواد غذایی سرشار از امگا – 3 مانند ماهی ساردین، ماهی آزاد، روغن کانولا، گردو، جوانه گندم، روغن دانه کتان، روغن کبد ماهی و همچنین مواد غذایی سرشار از امگا – 6 مانند ورغن سویا، روغن بادام زمینی، روغن ذرت و روغن آفتابگردان در برنامه غذایی مبتلایان به ام اس گنجانده شود.

آنتی اکسیدانها

فرایند شیمیایی که در بدن انرژی تولید می کنند برای انجام وظیفه خود نیاز به اسیدهای چرب ضروری دارند. این فرایندها در عین حال باعث تولید عناصری می شود که رادیکالهای آزاد نامیده می شوند. رادیکالهای آزاد همچنین بر اثر قرار گرفتن در معرض اشعه های ماورای بنفش و آلودگی شهرها نیز تولید می شوند. این مولکولهای مضر به بافت های سلولی آسیب می رساند و در این بین میلین نیز از آسیب ها در امان نمی ماند.

آنتی اکسیدانها شامل:

ویتامین E

این ویتامین یکی از آنتی اکسیدانهای قوی محسوب می شود که در مارگارین، کره، میوه های خشک وجود دارد.

ویتامین C

ویتامین C یکی از ویتامین های محلول در آب بوده و در میوه های تازه و سبزیجات به میزان قابل توجهی یافت می شود.

ویتامین A

این ویتامین مانند بتاکاروتن در جگر، میوه های تازه و سبزیجات به خصوص سبزیجات نارنجی رنگ وجود دارد.

سلنیوم

یکی از مواد معدنی ضروری که در ماهی، پنیر، گوشت و غلات وجود دارد.

توصیه های غذایی مفید

توصیه های غذایی برای بیمارانی که در مرحله عود کننده و بهبود یابنده هستند

رژیم غذایی مناسب برای بیماران ام اسی که در دوره عود کننده و بهبود یابنده قرار دارند همانی است که به بقیه افراد توصیه می شود. این افراد باید میزان مصرف اسیدهای چرب ضروری، آنتی اکسیدانها، اسید فولیک و ویتامین B12 را بالا ببرند و  در عین حال به سلامت مزاج خود اهیمت زیادی بدهند.

توصیه های غذایی برای بیمارانی که در مرحله مزمن و پیشرفته قرار دارند.

بیمارانی که در مرحله مزمن و پیشرفته هستند باید رژیم غذایی شان را متناسب با نیازهای شخصی خود تنظیم کنند. در این مرحله امکان دارد. اضافه وزن مشکلاتی را به وجود بیاورد به خاطر این که تحریک این بیماران کم می شود و بیشتر احساس خستگی و گاهی افسردگی می کنند متاسفانه اضافه وزن زیاد گاهی وقت ها زمینه ساز مشکلات بیشتری مانند افزایش خطر ابتلا به دیابت و بیماری های قلبی می شود. مصرف محصولات لبنی کم چرب، نوشیدنی های کم کالری و پرهیز از مصرف الکل به این بیماران کمک می کند.

البته بیشتر بیماران مبتلا به ام اس در مرحله مزمن و پیشرفته از کاهش وزن رنج می برند. این وضعیت می تواند از سستی عضلات، اسپاسم، خستگی، ضعف عملکرد ذهنی، ضعف سیستم ایمنی بدن، عفونت یا کم خونی ناشی شود.

متاسفانه کاهش تحرک، ضعف قوه بینایی و خستگی، کارهای روزمره مانند خرید و آشپزی را برای این افراد دشوار می کند. برخی از مشکلات جسمی در زمان غذا مانند لرزش یا خستگی ناگهانی مدت زمان صرف غذا را کوتاه می کند.

بی اشتهایی در بین این بیماران شایع است. از این گذشته برخی از مشکلات روحی روانی می تواند عامل کاهش وزن و لاغری در این افراد شود. لازم است که این بیماران تحت نظر یک متخصص تغذیه باشند.

مشکل بلعیدن و جویدن در بیماران ام اسی

اختلالات گفتاری معمولاً با مشکل بلعیدن یا جویدن همراه می شود. سرفه، خطر خفگی در حین صرف غذا و التهابهای متعدد در ناحیه سینه نیز از علائم دیگر مشکل بلعیدن و جویدن می باشند. در این صورت باید یک برنامه غذایی با مواد غذایی آسیاب شده و یا پوره در پیش گرفته شود و از آنجایی که این جور غذاها معمولاً اشتها آور نیست امکان دارد بیمار دچار کاهش وزن شود.

توصیه های کلی

اجتناب از:

  • فراورده های لبنی پرچرب
  • سس های مایونز و تمامی سس های دارای چربی زیاد
  • غذاهای بسیار شیرین، کیک، بیسکوئیت، شیرینی و آب نبات
  • پختن و مصرف غذاهای چرب خصوصاً گوشتهای چرب و تمام چربی هایی با منشا حیوانی
  • غذاهای حساسیت زا مثل تخم مرغ، شیره سیب زمینی، گوجه فرنگی، بادمجان، مخمرها، نان گندم و شکر، برخی از میوه ها (بسته به واکنش بیمار)، مواد غذایی با رنگهای افزودنی (نوشابه ها) و یا مواد نگهدارنده (کنسروها)، ادویه، تمام میوه ها و سبزی هایی که خوب شسته نشده اند یا با افزایش دهنده های رشد تغذیه شده اند. بیماران خود باید با دقت به برنامه غذایی روزانه، غذاهای حساسیت زا را شناخته و آنها را حذف کنند.

مصرف

  • چربی های محدود و انتخاب شده (چربی هایی دارای امگا – 6 و امگا -3 )
  • میوه ها و سبزی های تازه و تمییز (سبزی هایی دارای برگ سبز پر رنگ)
  • جوانه دانه ها خصوصاً دانه یونجه که باید موقع شروع به جوانه زدن میل شود.
  • مایعات: آب تازه و تصفیه شده به میزان 3 لیتر (8 لیوان) در روز، سایر چای های گیاهی به جای چای معمولی و آبمیوه رقیق شده.
اثر و خواص برنامه غذایی مناسب

مواد غذایی علاوه بر رساندن انرژی اولیه به بدن موجب حفظ عملکرد مناسب و تقویت دستگاههای مختلف (دستگاه ایمنی، قلب و عروق، اعصاب و ...) می شود که نتیجه آن احساس خوب بودن و قرار گرفتن در وضعیت روحی و جسمی مطلوب است که در بیماری های مزمن اهمیت مضاعفی پیدا کنند. برنامه غذایی باید انتخاب شده و شامل مواد مورد نیاز باشد (مغذی و مطلوب). پس باید قبل از خرید فهرست کلیه احتیاجات سبد خرید خود را از نظر نوع و مقدار اقلام مورد نظر تهیه کنید.

مصرف مناسب و به اندازه ویتامین های ضروری مانند ویتامین های E , C و گروه B و املاح معدنی چون منگنز، منیزیوم، مولیبدن، سلنیوم و روی نیز در حفظ سلامتی بیماران ضروری می باشد. و در عین حال مصرف زیاد و نابجای ویتامین هایی چون A می تواند خطرناک باشد. با عنایت به نقش مهم چربی ها در سوخت و ساز بدن و بوجود آوردن انرژی لازم برای اعمال حیاتی و لزوم حضور آن برای ساخت بافتهای حیاتی انواع چربی های مفید توصیه می شود.