ضرورت کاهش مصرف نمک در مهدهای کودک

در حال حاضر مصرف نمک در کشور ما 2 تا 3 برابر بیشتر از مقدار توصیه شده یعنی کمتر از 5 گرم در روز است.  از مهم ترین مضرات مصرف زیاد نمک افزایش خطر فشار خون بالا، سکته مغزی، ابتلا به سرطان معده و پوکی استخوان می باشد.

اگر کودکان به مصرف غذاهای کم نمک عادت کنند شانس ابتلا آن ها به این بیماری در بزرگسالی کاهش می یابد. مهدهای کودک که بیشتر اوقات روز کودکان در آن ها سپری می شود نقش بسیار مهی در ذائقه سازی و عادات دادن کودکان به غذاها و تنقلات کم نمک دارند.

عوامل مؤثر در شکل گیری عادات غذایی کودکان

عادات غذایی در دوران کودکی به ویژه سنین 2 – 5 سالگی شکل می گیرد و با توجه به این که سلیقه های غذایی در این دوران پایه گذاری شده و تا سال ها پایدار می ماند. بنابراین عادات غذایی سالم را باید از دوران کودکی پایه ریزی نمود.

تغذیه صحیح در دوران کودکی نقش مهمی در پیشگیری از بسیاری از بیماری های سنین بزرگسالی مانند فشار خون بالا، چاقی، پوکی استخوان، بالا بودن کلسترول خون و بیماری های قلبی – عروقی دارد.

نمک از طریق مختلف مانند مراحل تهیه و پخت غذا، مصرف انواع سوپ های آماده، از انواع شورها، ترشی ها و کنسروها، مصرف سوسیس، کالباس، همبرگر و پیتزا، سیب زمینی سرخ کرده، تنقلات شور مانند چیپس و فراورده های غلات حجیم شده دریافت می شود.

بنابراین می توان با کاهش مصرف نمک در مراحل پخت و مصرف غذا، کاهش مصرف مواد غذایی و غذاهای شور مانند انواع شورها، ترشی ها، فست فودها و انواع سس ها انتخاب میان وعده های غذایی سالم و کم نمک، استفاده نکردن از نمکدان در هنگام صرف غذا دریافت نمک را کاهش داد.

ذائقه سازی در کودکان

در سال های اول زندگی کودک به خصوص در 2 سال اول ذائقه کودک شکل می گیرد. بنابراین عادات و رفتارهای غذایی مادر در خانواده و هم چنین رفتار مربیان مهد کودک و نوع غذاهایی که به کودکان می دهند نقش مهمی در شکل گیری ذائقه کودک به غذاهای شور، پرنمک، چرب یا شیرین دارد. بنابراین لازم است مربیان مهد کودک به مقدار نمک غذا توجه کنند و به مسؤول تهیه غذای کودکان آموزش دهند که مقدار نمک مصرفی در هنگام تهیه غذای کودکان را کاهش دهند. هم چنین هنگام غذا دادن به کودکان به هیچ عنوان از نمکدان استفاده نکنند و نمکدان را از دسترس کوک خارج سازند.

اصلاح محیط

محیط خانواده (خواهر و برادران بزرگ تر، عادات و رفتار غذایی والدین، مربیان مهد کودک ها و محیط صرف غذا)، مسائل اجتماعی (اشتغال مادران، صرف حداقل یک وعده غذا یا بیشتر در مهد کودک، مدرسه، استفاده از غذاهای آماده و ...) و پیام های رسانه ها به ویژه تبلیغات تلویزیونی نقش مهمی در دریافت و عادات غذایی کودکان دارند.

امروزه بر خلاف گذشته که تجربیات غذایی کودکان سنین قبل از مدرسه فقط در محیط خانه و خانواده متمرکز بوده، به علت به وجود آمدن تغییراتی در سبک زندگی خانواده ها و گذراندن بخشی از اوقات کودکان در مهدهای کودک، از طریق محیط مهدهای کودک نیز کسب می شود.

به کودکان در مهدهای کودک، باید با استفاده از سی دی های آموزشی، مسابقه نقاشی، کتاب های آموزشی مصور در زمینه کاهش مصرف نمک آموزش داده شود.

راه های کاهش مصرف نمک برای کودکان

برای کودکان حداکثر میزان توصیه شده مصرف نمک، کمتر از 3 گرم در روز یعنی کمتر از یک قاشق چای خوری است و باید دقت نمود که این مقدار شامل کل میزان نمکی است که از طریق غذا وارد بدن می شود. حتی میوه ها و سبزی ها، نان، پنیر و به طور کلی همه چیزهایی که خورده می شود حاوی نمک (سدیم) است. با استفاده از راه های زیر می توان نمک مصرفی کودکان را کاهش داد.

  • از گذاشتن نمکدان در سفره یا میز غذا خودداری شود.
  • در دوره تغذیه کمکی یعنی 6 تا 12 ماهگی نباید به غذای کودک نمک اضافه شود.
  • در وعده صبحانه از پنیر کم نمک و در وعده ناهار از دوغ کم نمک برای کودکان استفاده شود.
  • انواع شورها و ترشی ها مقدار زیادی نمک دارند و استفاده از آن باید در برنامه غذایی کودکان محدود شود.
  • هنگام مصرف تخم مرغ و گوجه فرنگی و خیار به آن ها نمک زده نشود تا کودک به خوردن این مواد غذایی بدون افزودن نمک عادت کند.
  • فست فودها (پیتزا، همبرگر، سوسیس و کالباس و ..) حاوی مقدار زیادی نمک و چربی هستند نباید از فست فودها در مهد کودک استفاده شود.
  • برای کودکان بالای یک سال اگر چه افزودن نمک مجاز است ولی باید دقت شود که از مقدار کم نمک یددار در تهیه و پخت غذا استفاده شود.
  • به جای تنقلات شور و پرنمک می توان از انواع میوه های خشک مثل خرما، توت، برگه ها و انجیر به عنوان میان وعده برای کودک استفاده کرد.
  • از سبزی های معطر تازه یا خشک مانند (نعناع، مرزه، ترخون، ریحان و ..) یا سیر، پیاز، لیمو ترش تازه و آب نارنج برای بهبود طعم غذای کودک می توان استفاده کرد.
  • مربیان مهدهای کودک نیز باید رفتارهای غذایی خود را اصلاح کنند و از نمکدان هنگام غذا خوردن استفاده نکنند و کودکان در مهدهای کودک معمولاً از مربیان خود الگو می گیرند.
  • در صورت تمایل به افزودن چاشنی به غذای کودک در دوره تغذیه تکمیلی می توان از آب لیمو ترش تازه یا آب نارنج تازه به مقدار خیلی کم در آخرین لحظات پخت به غذای کمکی اضافه نمود.
  • به مادران توصیه کنید از گذاشتن تنقلات شور (فراورده های غلات حجیم شده، چیپس، چوب شور و سایر تنقلات کم ارزش غذایی و شور) به عنوان میان وعده برای کودک خودداری کنند. به جای این تنقلات پرنمک می توانند از غلات و حبوبات بو داده خانگی کم نمک مانند گندم برشته، برنجک، عدس برشته شده کم نمک، مغزها مانند گردو، فندق، بادام کم نمک یا بدون نمک به عنوان میان وعده در برنامه غذایی روزانه کودک استفاده کنند.
میان وعده های غذایی چه نقشی در سلامت کودکان زیر 5 سال دارند؟

به دلیل شکل گیری عادات غذایی در سنین پایین، از همین زمان باید مواد غذایی سالم را در اختیار کودک قرار داد و به تأمین مواد مغذی مورد نیاز او در وعده های اصلی و میان وعده های غذایی توجه نمود. استفاد از یک میان وعده با ارزش غذایی مناسب نظیر شیر، میوه و خرما در برنامه غذایی کودک موجب رشد جسمی و مغزی او می گردد. در حالی که مصرف تنقلات غذایی کم ارزش به عنوان میان وعده موجب کاهش دریافت مواد مغذی مورد نیاز از جمله پروتئین، ویتامین و املاح گردیده و زمینه را برای تأخیر رشد کودک مساعد می کند. از سوی دیگر مصرف تنقلات تجارتی کم ارزش به دلیل زیادی نمک، چربی و شکر موجب ایجاد بیماری قلبی – عروقی، چاقی، پرفشاری خون، پوکی استخوان و افزایش کلسترول خون در دوران بزرگسالی می شوند. به علاوه این گونه تنقلات دارای افزودنی های رنگی، نگهدارنده ها و طعم دهنده های مصنوعی هستند که مصرف بی رویه آنان موجب پرتحرکی و نیز بروز آلرژی در کودکان می گردد.

با توجه به نقش و اهمیت میان وعده های غذایی در شکل گیری عادات غذایی بدیهی است آشنایی مربیان مهد کودک با میان وعده های غذایی مناسب و تذکر آن به مادران جهت انتخاب میان وعده های غذایی می تواند در شکل گیری عادات و الگوی غذایی کودکان نقش به سزایی داشته باشد.