نقش تغذیه در پیشگیری از آب مروارید

آب مروارید، کدر شدن عدسی چشم است که منجر به مشکلات بینایی می شود. در مراحل اولیه، استفاده از نور قوی و عینک، مشکلات بینایی ناشی از آب مروارید را کمتر می کند. اما در مراحل بعدی بیماری، انجام جراحی برای بهبود بینایی ضروری است. امروزه عمل جراحی آب مروارید کم خطر و بسیار مؤثر است.

عدسی ساختمان شفاف و بدون رگ با قطر حدود 9 میلی متر و ضخامت 4 میلی متر است که در قسمت میانی کره چشم قرار گرفته و باعث تمرکز نور بر روی شبکیه می شود. شبکیه لایه حساس به نور در چشم است که پیام های بینایی را دریافت می کند.

در یک چشم طبیعی نور از عدسی عبور کرده و روی شبکیه متمرکز می شود. برای ایجاد یک تصویر دقیق، عدسی باید شفاف باشد.

آب مروارید چیست؟

عدسی از آب و پروتئین ساخته شده و شفاف است تا نور بتواند از آن عبور کند. گاهی اوقات بخشی از این پروتئین ها تغییر یافته و منجر به کدورت قسمت هایی از عدسی می شوند. در نتیجه نور به خوبی به شبکیه نمی رسد و اختلال بینایی ایجاد می شود که این پدیده را آب مروارید می نامند.

در مراجل اولیه که تنها بخش کوچکی از عدسی کدر شده است شاید آب مروارید مشکلی ایجاد نکند، اما در بیشتر مواقع این روند ادامه می یابد و بخش بزرگی از عدسی کدر می شود و بینایی را مختل می سازد. سرعت پیشرفت آب مروارید در بین افراد مختلف متفاوت است. آب مروارید در افراد جوان و افراد دیابتی ممکن است به سرعت و طی چند ماه پیشرفت نماید ولی سرعت پیشرفت آب مروارید در هر فرد را نمی توان دقیقاً پیشگویی کرد.

آب مروارید از چشمی به چشم دیگر سرایت نمی کند اگر چه افراد زیادی مبتلا به آب مروارید در هر دو چشم هستند، ولی همیشه سرعت پیشرفت بیماری در دو چشم یکسان نیست. مطالب زیادی در مورد آب مروارید ناشی از سن روشن شده است، اما هنوز هیچ علت قطعی برای آن مشخص نگردیده است.

علل بیماری

این بیماری ممکن است به دلایل زیر بروز کند.

  • دیابت
  • سوء تغذیه
  • نقصان های مادرزادی
  • ضربه به چشم و عدسی
  • تماس طولانی با نور آفتاب
  • کهولت سن (شایع ترین علت)
  • ضربه به سر که موجب اخلال در تغذیه عدسی می شود
  • مصرف طولانی مدت بعضی از داروها مثل کورتون ها
  • اشعه های یونیزه (اشعه x)، اشعه گامای ناشی از تلویزیون های قدیمی
مواد مغذی مؤثر بر آب مروارید

ویتامین E

این ویتامین در غلظتی بیش از پلاسما (در حدود میکرومولار) در لنز وجود دارد و در پیشگیری از کاتاراکت بسیار مؤثر است.

ویتامین E باعث حفظ ویتامین های نیزC , A   می شود و خاصیت آنتی اکسیدانی این ویتامین در این محافظت، نقش عمده ای را ایفا می کند. ویتامین E همچنین در بخش هیدروفوب (آب گریز یا چربی دوست) غشاهای زیستی قرار می گیرد. و از اکسیده شدن اسیدهای چرب PUFA (غیر اشباع با چند باند دوگانه) و پروتئینی های غنی از سولفور تشکیل دهنده غشاهای سلولی و سیتواسکلتون جلوگیری می کند. از طرف دیگر باعث تجدید سیکل گلوتامین در لنز و زلالید می شود.

ویتامین C

ویتامین C در غلظت بیش از پلاسما ( در حدود میلی مولار) در لنز موجود است. به دلیل خاصیت آنتی اکسیدانی، در پیشگیری از آب مروارید مؤثر است.

به این طریق که با اکسیژن، رادیکالهای آزاد اکسیژن و آب اکسیژنه واکنش می دهد. در نتیجه از تجمع رادیکالهای آزاد جلوگیری می کند و به این طریق مانع از اکسیداسیون اسیدهای چرب غیر اشباع در دیواره سلولهای لنز و در نتیجه باعث تثبیت غشاهای سلولی می شود. همچنین ویتامین C، اشعه فرابنفش را که موجب آسیب اکسیداتیو پروتئین و پروتئاز می شود، جذب می کند و از طرف دیگر ویتامین C مانع از افزایش کلسیم درون سلولهای لنز می شود و از این طریق از آب مروارید پیشگری می کند.

ویتامین B12

گلوتاتیون ردوکتاز که باعث نگهداری گلوتاتیون سلول می شود، برای احیای گلوتاتیون نیازمند FAD (فلاوین آدنین دی نوکلئوتید) است که خود از ویتامین B12 ساخته می شود.

گزانتوفیل ها

کاروتنوئیدها از منابع ویتامین A و معمول ترین پیگمانها در طبیعت و همچنین آنتی اکسیدانهای محلول در چربی هستند. از بین کاروتنوئیدها، تنها گزانتوفیل های لوتئین و زیاگزانتین در لنز انسان در غلظت های بیش از پلاسما (در حدود میکرومولار) موجودند که در پیشگیری از کاتاراکت مؤثرند. به این نحو که از طریق گروه های هیدروکسی خود به غشاهای سلولی پیوسته و از طریق فعالیت آنتی اکسیدانی قادر به تثبیت غشاهای سلولی هستند که این کار را با جلوگیری از فعال شدن اکسیژن و یا دیگر مکانسیم های مؤثر در تیرگی لنز انجام می دهند. گرانتوفیل ها نیز در تجدید سیکل گلوتاتیون مؤثر هستند.

آلفا لیپوئیک اسید

آلفالیپوئیک اسید یک شبه ویتامین است. آلفالیپوئیک اسید (ALA) و فرم احیای آن دی هیدرولیپوئات (DHLA)، آنتی اکسیدانهای قابل حل در آب و چربی هستند و به سه مکانیسم در پیشگیری از ایجاد تیرگی های کاتاراکت دخیل هستند.

اول اینکه با گونه های فعال اکسیژن واکنش می دهند و آنها را خنثی می کنند. همچنین از افزایش کلسیم درون سلول لنز جلوگیری می کنند و دیگر اینکه قادر به بازسازی دیگر آنتی اکسیدانها از جمله گلوتاتیون و ویتامین C هستند.

سلنیوم

در ساختمان گلوتاتیون پراکسیداز شرکت دارد و این آنزیم درون سلول، آب اکسیژنه (H2 O2) را احیا می کند و مانع از تشکیل رادیکال اکسیژن و در نتیجه تخریب اکسیداتیوی درون سلول می شود. در خارج از سلول نیز مانع از اکسیداسیون اسیدهای چرب موجود در فسفر لیپیدهای غشایی می شود وبه  این طریق نقش پیشگیری کننده در کاتاراکت دارد.

توصیه های ویژه
  • مصرف حداقل 1.5 سهم میوه و سبزی در روز
  • کنترل رژیمی بیماری های دیابت و گالاکتوزمیا
  • مصرف منابع خوب گرانتوفیل ها (اسفناج، کلم، گل کلم و تخم مرغ)
  • مصرف منابع آلفالیپوئیک اسید (اسفناج، کلم، گل کلم، گوشت گاو، مخمر آب جو، دل و قلوه)
  • مصرف حداقل 1.5 – 3 برابر RDA از مواد مغذی آنتی اکسیدان مثل ویتامین های E  و C و سلنیوم و همچنین ویتامین های گروه B
  • به علت اثر تشدید کننده و سینرژیستی مواد مغذی در برخی موارد، استفاده از مکمل های چندگانه نسبت به مصرف هر یک از مواد مغذی به تنهایی، امتیاز ویژه ای دارد، مثلاً مصرف ویتامین های C , E بطور همزمان
  • افرادی که خود را سالم می پندارند و به مصرف بی رویه قند در چربی می پردازند، بدون اینکه بدانند خود را در سالخوردگی در معرض خطر آب مروارید قرار داده اند. بنابراین به افراد دیابتی توصیه می شود که با شدت و توجه بیشتری به انتخاب مواد غذایی بپردازند و از نوسانات شدید قند خون شان پیشگیری کنند زیرا همانطور که اشاره شد ترکیب قند خون با پروتئین عدسی چشم تمایل برایپیوندهای بعدی قند و پروتئین را افزایش داده و بر سرعت تخریب پروتئین عدسی چشم و در نتیجه آسیب به آن می افزاید.

 

پس باید حد اعتدال را در مصرف انواع غذاها رعایت کرد. بنابراین داشتن یک برنامه غذایی متعادل و متنوع متشکل از انواع  گروه های غذایی به خصوص شیر کم چرب میوه ها و سبزی های تازه در کنار مغز دانه های خام و بی نمک هم از بروز این بیماری در سنین بالا پیشگیری کند و هم در میان بیماران به کاهش شدت بیماری شان کمک کند البته در صورتیکه به طور مرتب از مواد غذایی یاد شده در میان وعده های شان استفاده کنند.