نقش تغذیه در سندرم تخمدان پلی کیستیک

 

سندرم تخمدان پلی کیستیک یا نشانگان تخمدان پرکیستی (polcystic orary ayndrome pcos)  شایع ترین اختلالات غدد درون ریز در زنان و شایع ترین علت نازایی ناشی از عدم تخمک گذاری می باشد. نامگذاری این سندرم به دلیل وجود تخمدان های بزرگ محتوی تعداد زیادی کیست کوچک (در اغلب زنان مبتلا و نه در همه) است که در لایه بیرونی هر تخمدان قرار گرفته است.

زنان مبتلا به این بیماری علائم شایعی مانند اختلالات قاعدگی (به خصوص خون روش گاهگاهی "الیگومنوره")، علائم هیپرآندروژنیسم مانند پرمویی (هیرسوتیسم) و آکنه، ریزش مو و نازایی دارند. بیماران در معرض عوارض جدی مانند افزایش خطر سرطان اندومتر و پستان، دیس لیپیدمی، هیپرتانسیون، بیماری های قلبی و عروقی و دیابت می باشند. شیوع چاقی و دیس لیپیدمی در مبتلایان به pcos بیشتر از زنان سالم می باشد. 40 درصد زنان مبتلا دچار چاقی مفرط و 75 درصدشان نازا می باشند.

این بیماری تقریباً در 6 تا 10 درصد همه زنانی که در سنین باروری می باشند دیده می شود . علت بیماری مزبور مشخص نیست اما محققان بر این باورند که عوامل ارثی و دیابت در ظهور آن نقش دارند.

قاعدگی های نامنظم، رشد موهای زاید، جوشهای پوستی (آکنه) و چاقی در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک مشاهده می شود. این عارضه می تواند در نوجوانی با دوره های قاعدگی نامنظم مشخص گردد یا اینکه بعدها به دنبال افزایش وزن یا مشکل در باروری تشخیص داده شود.

علت دقیق سندرم تخمدان پلی کیستیک هنوز ناشناخته است. زنان مبتلا ممکن است به دلیل مشکلات بوجود آمده در تخمک گذاری برای باردار شدن با مشکل مواجه شوند. تشخیص زود هنگام و شروع درمان می تواند به پیشگیری عوارض طولانی مدت آن مثل دیابت نوع دو و بیماری های قلبی و سکته کمک کند.

کاهش وزن می تواند در کاهش این سندرم مؤثر باشد. سندرم تخمدان پلی کیستیک ممکن است بدون هیچ گونه علامتی باشد و در این حالت معمولاً بی ضرر می باشند. اما در برخی موارد، این توده های به هم چسبیده، سبب بروز علائمی می شوند که نشان می دهد فرد دچار سندرم شده است. این علائم شامل بروز آکنه، چاقی و افزایش وزن، رویش موهای زائد بویژه بر روی صورت و سینه و همچنین متوقف شدن پریود و یا پریودهای نامنظم می باشد که ممکن است منجر به ناباروری نیز بشود.

از طرفی زنان مبتلا به این سندرم بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری های قلبی قرار دارند. و مشکلاتی در ارتباط با سطح قند خون و مقاومت در برابر انسولین در این افراد بروز می کنند. در سالهای اخیر، این نظریه که نوع رژیم غذایی می تواند در درمان این سندرم مؤثر واقع شود مورد توجه قرار گرفته است. تحقیقات نشان داده رژیم غذایی که بتواند سبب کاهش وزن شود می تواند در درمان این سندرم مؤثر باشد. از طرفی افزایش و یا کاهش مصرف برخی مواد غذایی خاص نیز می تواند مفید باشد.

 

در این جا به چندین نوع ماده غذایی را که حاوی انوع ویتامین ها، مواد معدنی و سایر ترکیبات مغذی می باشند و می توانند در درمان سندرم pcos مفید واقع شوند اشاره می شود.

 

برگهای شلغم

این گیاه از زمانهای بسیار قدیم (4000  سال قبل از میلاد) شناخته شده و مورد استفاده قرار گرفته است. برگهای سبز شلغم دارای کالری بسیار کمی بوده ولی حاوی ترکیبات مغذی هستند که می تواند سبب کاهش وزن شده و همچنین به درمان سندرم pcos کمک می کند. این برگها حاوی ویتامین C و کلسیم می باشند، کلسیم موجود در برگهای سبز شلغم به علت پایین بودن اسید اگزالات در این برگها، می تواند سریع جذب بدن شود. اسید اگزالات موجود در سایر سبزیجات مانع از جذب کلسیم موجود در آنها می شود.

جو

جو یکی از غلاتی است که در درمان سندرم pcos بسیار مفید می باشد. جو نه تنها کالری کمی دارد بلکه از نظر شاخص گلیسمیک (GI) نیز بسیار پایین می باشد. غلاتی که شاخص گلیسمیک آنها بالا می باشد سریعاً در بدن شکسته و تجزیه شده و در نتیجه سبب افزایش ناگهانی سطح گلوکز خون می شوند و این امر به نوبه خود سبب تحریک غده پانکراس در ترشح مقادیر زیادی انسولین می گردد. میزان معینی از انسولین برای بدن لازم و ضروری می باشد. اما مقادیر بیش از اندازه انسولین می تواند منجر به بروز مقاومت در برابر انسولین و چاقی شود و این امر منجر به تشدید علائم ناشی از سندرم pcos می گردد. بنابراین مواد غذایی مانند جو که دارای (GI) پایین می باشد مدت زمان هضم آنها در بدن طولانی بوده و افزایش سطح قند خون در بدن تدریجی می باشد نه ناگهانی و در نتیجه سطح انسولین خون نیز ناگهانی افزایش نمی یابد. مواد غذایی (GI) پایین سبب می شود که افراد برای مدت زمان طولانی تری احساس سیری نمایند زیرا انرژی حاصل از این نوع مواد غذایی به کندی و بتدریج در بدن آزاد می شود.

دارچین

دارچین دارای ترکیبات ویژه ای است که می تواند از افزایش ناگهانی انسولین و بروز مقاومت در برابر انسولین تا حد زیادی جلوگیری کرده و در نتیجه می تواند از بروز چاقی و سندرم pcos نیز جلوگیری کند. استفاده از دارچین به میزان نصف قاشق چای خوری در روز، می تواند از نوسانات سطح قند خون جلوگیری کرده و سبب کاهش احساس گرسنگی و ولع در خوردن مواد غذایی گردد.

دارچین به علت دارا بودن ترکیبات خاص و با کاهش میزان سرعت خالی شدن معده از مواد غذایی به مدت طولانی تر در درون معده، می تواند از افزایش قند خون که پس از خوردن مواد غذایی به وجود می آید، جلوگیری کند.

قارچ

یکی از مواد غذایی مناسب برای افراد مبتلا به سندرم pcos، قارچها می باشند. قارچها علاوه بر کم کالری بودن حاوی ویتامین های گروه B به ویژه ویتامین B2 می باشند که برای عملکرد غده تیروئید و متابولیسم بدن ضروری می باشند و می تواند از افزایش وزن و چاقی جلوگیری کند.

 قارچ همچنین حاوی ویتامین B3 می باشد که می تواند سطح قند خون را در حالت تعادل نگه داشته و از نوسانات آن جلوگیری کند. قارچ را می توان به شکل خام و یا پخته مصرف نمود. با افزودن کمی آب لیموترش می توانید از سیاه شدن قارچها به هنگام مصرف جلوگیری کنید.

کلم بروکلی

کلم بروکلی یکی از مفیدترین مواد غذایی برای زنان مبتلا به سندرم pcos می باشد. بروکلی علاوه بر کم کالری بودن کمتر از 1% چربی دارد و از شاخص گلیسمیک (GI) پایینی برخوردار می باشد. کلم بروکلی منبع بسیار خوبی از کلسیم می باشد. کلم بروکلی را می توان به شکل خام و یا بخارپز شده مصرف نمود. به هنگام بخارپز نمودن توجه داشته باشید. که ساقه کلم بروکلی دیرتر از گل های آن پخته شود و بهتر است ساقه و گل ها را جدا کرده و گل ها را دیرتر بخارپز نماییم.

ماهی سالمون

ماهی سالمون یکی از بهترین منابع ویتامین D می باشد کاهش ویتامین D در بدن می تواند منجر به بروز مشکلاتی مانند سندرم pcos، افزایش وزن و مقاومت در برابر انسولین گردد. علاوه بر ویتامین D، ماهی سالمون دارای ویتامین B3, B6 و منیزیوم نیز می باشد. این ترکیبات به ثابت ماندن سطح قند خون کمک کرده و از نوسانات شدید آن جلوگیری می کند و همچنین در متعادل کردن سطح هورمونهای بدن و باروری نیز مؤثر هستند. لازم به ذکر است که در مصرف ماهی سالمون زیاده روی نکنید (دو بار در هفته مناسب است) زیرا مصرف بیش از اندازه آن سبب بروز مسمومیت می شود (به علت وجود جیوه).

جوانه گندم

جوانه گندم یکی از مناسب ترین مواد غذایی برای سندرم pcos می باشد جوانه گندم سرشار از ویتامین B6 می باشد و با مصرف یک فنجان جوانه گندم در روز می توان 75 درصد از نیاز بدن به این ویتامین را تأمین کرد. جوانه گندم همچنین منبع خوبی از سایر ویتامین های گروه B بوده و حاوی روی نیز می باشد. و از طرفی حاوی منیزیوم فراوانی می باشد. جوانه گندم را به طرق مختلف می توان استفاده کرد، در انوع سالادها، در تهیه نان و یا در سوپ ها و آش ها و .. می توان از آن استفاده کرد. نگهداری طولانی مدت جوانه گندم سبب فساد و ترشیدگی آن می شود زیرا جوانه گندم حاوی چربی های غیر اشباع می باشد. برای نگهداری جوانه گندم آنرا درون ظرف دربسته و در محیط خشک و خنک قرار دهید که به دور از تابش نور خورشید باشد.

تخم آفتابگردان

تخمه آفتابگردان اگر چه دارای کالری زیادی می باشد اما با مصرف آن در حد اعتدال می توان از مزایای فراوان آن در جهت سلامتی استفاده کرد. تخمه آفتابگردان حاوی ویتامین B2 , B6 می باشد که هر دوی این ویتامین ها در کاهش علائم ناشی از سندرم pcos مؤثرند. مصرف یک فنجان تخمه آفتابگردان در روز می تواند 31 درصد از نیاز بدن به ویتامین B6 را برآورده کند. تخمه آفتابگردان علاوه بر ویتامین ها ی گروه B حاوی روی و منیزیوم نیز می باشد که هر دوی این مواد معدنی در کاهش سندرم تخمدان پلی کیستیت pcos مؤثرند.

کلم

کلم یکی از بهترین منابع گیاهی است که حاوی کلسیم، انواع ویتامین ها و انواع مواد معدنی می باشد. کلسیم دارای نقش اساسی در تشکیل تخمک و همچنین رشد فولیکول موجود در تخمدانها می باشد. کلم را به شکل خام در انواع سالادها مصرف کرده و می توان برگهای کلم را تفت داده و در کنار غذا همراه با کمی پیاز خرده شده و سیر له شده و کمی روغن زیتون آنرا مصرف کرد.

سینه مرغ

اگر نگران افزایش وزن یا سندرم pcos می باشید، سینه مرغ یکی از گزینه های مناسب مواد غذایی می باشد. سینه مرغ حاوی پروتئین فراوان و چربی و کربوهیدرات کم می باشد. سینه مرغ همچنین حاوی ویتامین های گروه B مانند ویتامینB6 , B3  می باشد. ویتامین B3، بویژه در افرادی که بر اثر بروز مقاومت بدن در برابر انسولین سایز دور کمر آنها در حال افزایش می باشد، ویتامینB6  نیز دارای نقش اساسی در جلوگیری از اختلالات هورمونی بوده و در باروری نیز مؤثر است. از طرفی وجود ویتامین B6 برای جذب روی در روده لازم است.

دانه های کنجد

دانه کنجد حاوی ترکیبات مغذی فراوانی است که در کاهش علائم سندرم pcos مؤثر است. این دانه های بسیار کوچک منبع غنی از ویتامین B6 می باشد مصرف نصف لیوان دانه کنجد می تواند تا حد زیادی نیاز بدن به ویتامین B6 را تأمین کند. علاوه بر این، کنجد حاوی منیزیوم، اسیدهای چرب سالم و یک منبع گیاهی مناسب برای تأمین کلسیم بدن می باشد. دانه کنجد همچنین حاوی روی نیز می باشد. می توان از دانه کنجد در تهیه انواع سالاد و یا سایر غذاها استفاده کرد.

ریشه شیرین بیان

ریشه شیرین بیان حاوی ترکیبات ویژه ای است که می تواند تستوسترون موجود در پلاسمای خون را بطور چشمگیری کاهش دهد و در نتیجه در کاهش برخی علائم ناشی از سندرم تخمدان پلی کیستیک pcos مانند بروز آکنه و رویش موهای زائد مؤثر است. محققان دریافتند ترکیبات ویژه موجود در ریشه شیرین بیان (گلیسیوهیزین) می تواند  سبب کاهش و یا توقف فعالیت آنزیم تولید کننده تستوسترون گردد. البته لازم به یادآوری است که مصرف مداوم و بیش از اندازه شیرین بیان می تواند سبب بروز فشار خون، سردرد، مشکلات قلبی، کمبود پتاسیم و ورم شود.

دانه خشخاش

دانه های ریز خشخاش، حاوی ترکیبات مغذی فراوان بوده و دارای فواید زیادی در حفظ سلامتی بدن از جمله کاهش علائم ناشی از pcos می باشد. دانه های خشخاش علیرغم اینکه بسیار ریز می باشند اما دارای کلسیم فراوان، منیزیوم، ویتامین های گروه B و همچنین روی می باشند که تمامی این ترکیبات در پیشگیری و کاهش علائم ناشی از سندرم تخمدان پلی کیستیک مؤثر هستند.

ماهی تن

ماهی تن، یکی از مناسب ترین مواد غذایی برای زمانی است که دچار افزایش وزن بوده و می خواهند با کاهش وزن خود با علائم ناشی از تخمدان پلی کیستیک نیز مبارزه کنند. هر قوطی کنسرو ماهی تن، حاوی 33 گرم پروتئین می باشد. مصرف مواد غذایی حاوی پروتئین سبب می شود که بدن کالری بیشتری بسوزاند تا بتواند این مواد غذایی پروتئین دار را به خوبی هضم و جذب کند. علاوه بر این، ماهی حاوی ویتامین های گروه B و همچنین ویتامین D می باشد که هر دو در کاهش سندرم pcos مؤثرند. لازم به یادآوری است که نباید در مصرف ماهی تن زیاده روی کرد زیرا مصرف زیاد آن می تواند سبب بروز مسمومیت (به سبب وجود جیوه) شود. از طرفی زنان باردار و مادران شیرده و یا زنانی که قصد باردار شدن دارند نباید در مصرف آن زیاده روی کنند.