ارتباط تغذیه صحیح با سرطان

سرطان نامی است که به مجموعه بیماری هایی اطلاق می شود که از تکثیر مهار نشده سلولها پدید می آیند. سلولهای سرطانی از ساز و کارهای عادی تقسیم و رشد سلولها جدا می افتند. علت دقیق این پدیده نامشخص است ولی احتمال عوامل ژنتیکی یا موادی که موجب اختلال در فعالیت سلولها می شوند در هسته سلول اشکال وارد کنند. از جمله این موارد می توان از مواد رادیواکتیو، مواد شیمیایی و سمی یا تابش بیش از حد اشعه هایی مانند نور آفتاب نام برد. در یک جاندار سالم همیشه بین میزان تقسیم سلول، مرگ طبیعی سلولی و تمایز یک تعادل وجود دارد.

محققان انگلیسی در تحقیقات خود متوجه شدند که عدم توازن های غیر ژنتیکی پروتئین باعث رشد خارج از کنترل تومور می شود. محققان در جریان مطالعات آزمایشگاهی بر روی موش دریافتند که دو پروتئینGrb2 , Plcy1  برای چسبیدن در مسیرAkt  با هم رقابت می کنند. زمانی که پروتئینGrb2  به این مسیر می چسبد باعث فعال شدن تکثیر سلولی می شود اما پروتئین تکثیر سلولی را کنترل می کند. در سلولهایی که کمبود پروتئینGrb2  دارند، رشد سلولی پتانسیل از کنترل خارج شده و سرطانی شدن را دارند.

سرطان شامل همه انواع تومورهای بدخیم می شود که در پزشکی آنها را بیشتر با نام نئوپلاسم می شناسند. وقتی که یکی از سلولهای بدن، در اثر عوامل مختلف، دچار رشد غیر طبیعی و باعث رشد غیر عادی سلولهای دیگر می شود. این فرایند در نهایت منجر به تولید تومور می شود که آن قسمت را از کار می اندازد و به قسمتهای دیگر نیز سرایت می کند. احتمال بروز سرطان در سنین مختلف وجود دارد ولی با افزایش سن احتمال ابتلا به سرطان زیادتر می شود. سرطان باعث 13% عوامل مرگ و میر انسانهاست. سرطان تنها ویژه انسان نیست و همه جانوران و گیاهان پرسلولی نیز ممکن است به سرطان دچار شوند. سرطان بیماری پیش رونده است و گفته می شود 70 درصد مرگ های ناشی از سرطان در کشورهای در حال توسعه رخ می دهد. این در حالی است که مرگ و میر در کشورهای پیشرفته و توسعه یافته که روند افزایشی را طی کرده اند به خوبی تحت کنترل در آمده است. همچنین سرطان از جمله بیماری هایی است که تغذیه صحیحی در پیشگیری و درمان آن می تواند نقش مهمی داشته باشد. به عنوان مثال افرادی که کمتر از پنج بار در روز میوه و سبزی مصرف می کنند بیشتر در معرض خطر سرطان های دستگاه گوارشی قرار دارند. با توجه به نقش تغذیه در پیشگیری از سرطانها در زیر به برخی از اجزای مواد غذایی که نقش پیشگیرنده در سرطانها را به عهده دارند اشاره می شود.

آنتی اکسیدانها

آنتی اکسیدانهای موجود در برخی از مواد غذایی با کاهش رادیکالهای آزاد در بدن، در پیشگیری از انواع سرطانها نقش مهمی دارند. مواد آنتی اکسیدانی مانند کاروتنوئیدها در (رنگدانه های گیاهی)، ویتامین C، ویتامینE ، سلنیوم که مانع از آسیب سلولها و بافت ها می شوند، می توانند از بروز تغییرات سلولهای بدخیم جلوگیری کنند. سبزی های برگ سبز و زرد و میوه های رنگی مانند اسفناج، هویج، مرکبات، زردآلو و طالبی (منابع کاروتنوئیدی)، میوه ها به ویژه مرکبات و سبزی ها (منبع ویتامینC )، روغن جوانه گندم آفتابگردان، مغزها، مانند مغز بادام (منبع ویتامین E) و غذاهای دریایی، گوشت و جگر منبع سلنیوم هستند. نتایج برخی مطالعات نشان داده است که مصرف منابع غذایی حاوی سلنیوم به کاهش خطر بروز سرطانهای پروستات، ریه و روده بزرگ منجر شده است. همچنین مصرف منابع غذایی حاوی سلنیوم به کاهش خطر بروز سرطانهای پروستات، ریه و روده بزرگ منجر شده است. گوجه فرنگی دارای رنگدانه هایی به نام لایکوپین است که رنگ قرمز آن را سبب می شود. این ماده به عنوان یک آنتی اکسیدان عمل می کند که به شیوه های مختلف برای حفظ و بهبود سلامت مفید هستند.

مطالعات مختلف حاکی  از آن است که استفاده روزمره از گوجه فرنگی می تواند خطر ابتلا به سرطان پروستات، سرطان ریه و سرطان معده را کاهش دهد.

فیبرها

فیبرها ترکیباتی هستند که در دیواره سلولهای گیاهان مثل سبزی ها، میوه ها، سبوس، غلات کامل، حبوبات و مغزها یافت می شوند. فیبرها با جذب آب و افزایش حجم مدفوع  کمک به تسهیل دفع و کاهش یبوست می شوند. به طوری که نتایج مطالعات متعدد نشان داده است رژیم های غذایی حاوی فیبر خطر بروز سرطانها به ویژه سرطان معده، روده و مری را کاهش می دهند. فیبرها با افزایش سرعت انتقال مواد غذایی از روده بزرگ را موجب می شوند، باکتری های روده از فرصت کمتری برای تولید مواد سرطان زا داشته باشند. همچنین دیواره روده برای مدت طولانی در معرض مواد سرطان زا قرار نگیرند. فیبرها علاوه بر افزایش حجم و تسهیل عمل رفع موجب رقیق شدن مواد سرطان زا و کاهش مدت زمان تماس این مواد با دیواره روده می شوند. بنابراین با دریافت کافی و متناسبی از گروه غلات، میوه ها و سبزی ها می توان از بروز بسیاری از سرطانها پیشگیری کرد. توصیه می شود روزانه 400  گرم یا 5 بار در روز میوه و سبزی مصرف شود.

ارتباط مصرف رژیم های پرچرب با سرطان
  • دریافت بالای چربی به خصوص در زنان یائسه احتمال بروز سرطان پستان را افزایش می دهد.
  • مصرف روغن زیتون خطر بروز بسیاری از سرطانها به خصوص سرطان پستان را کاهش می دهند.
  • دریافت مقادیر زیادی چربی (گوشت قرمز، تخم مرغ، محصولات لبنی با مقادیر بالایی چربی و کلسترول) موجب افزایش خطر سرطان روده، پستان و کلیه می شود.

 

نتایج برخی مطالعات نشان داده است که مصرف خانواده کلم بروکلی موجب تخریب مواد سرطان زا می شود. همچنین پیاز و سیر خطر سرطان معده را کاهش می دهد. انار نیز از سرطان پروستات پیشگیری می کند. نتایج برخی مطالعات نیز نشان داده است که مصرف هویج، گوجه فرنگی و مرکبات در برنامه غذایی روزانه موجب کاهش خطر سرطان کولون می شود. مصرف پیاز، چای سبز، انگور و مرکبات نیز به توقف تغییرات بدخیم در سلولها منجر می شود. منابع غذایی اسید فولیک مانند سبزی های برگ سبز (کاهش خطر سرطان کولون و سینه) و منابع غذایی ویتامین E مانند روغن جوانه گندم و آفتابگردان (کاهش خطر سرطان پروستات) را نشان داده است.

غذاهای دریایی به علت داشتن اسیدهای چرب امگا -3، سلنیوم، روی، ویتامین E، و .. در پیشگیری از بسیاری از سرطانها به خصوص سرطان پستان و روده نقش مهمی دارند.

نتایج برخی از مطالعات انجام شده نشان داده است که برخی از مواد غذایی مانند انواع توت ها به دلیل پلی فنل ها، ماهی های چرب مانند سالمون، ساردین و قزل آلا (منابع غذایی حاوی امگا -3)، انگور، پیاز، سیر، کلم بروکلی، سیب به دلیل دارا بودن فلاوونوئید، پرتقال و گوجه فرنگی (منبع ویتامین C) و آناناس (آنزیم Bromelain) خاصیت ضد التهابی دارند. بنابراین مصرف میوه ها و سبزی هایی که خاصیت ضد التهابی دارند به منظور پیشگیری از بیماری های مزمن مرتبط با تغذیه از جمله سرطان توصیه می شوند.

فرآورده های سویا مانند شیر سویا، آجیل سویا، حاوی ایزوفلاون ها (ترکیباتی که احتمالاً خطر سرطان پروستات را کاهش می دهند) هستند. حضور ایزوفلاون ها، پروتئین های اتصالی (گلوبین ها) بدن را تحریک می کند تا هورمون جنسی تستوسترون را در کنترل نگه دارند. تستوسترون باند شده اثرات هورمونی کمی اعمال می کند. این تئوری محققان است که کمتر بودن تستوسترون موجود، خطر رشد و پیشرفت را کمتر می کند. چون رشد سلولهای سرطان پروستات در محیط غنی از تستوسترون سریعتر است.

فعالیت فیزیکی

ورزش می تواند سیستم ایمنی را تقویت کند. گردش و سرعت هضم را بهتر کند. همه اینها احتمالاً نقشی را در پیشگیری از سرطان ایفا می کنند. ورزش به پیشگیری از چاقی، یکی دیگر از عوامل خطر بالقوه سرطان پروستات نیز کمک می کند.

مراجعه به پزشک به طور منظم

معاینه سالانه پروستات نمی تواند به اندازه یک رژیم غذایی سالم و ورزش، خطر سرطان پروستات را کاهش دهد. اما داشتن یک معاینه منظم برای حفظ سلامتی بسیار مهم است. اگر سرطان پروستات پیشرفت کند معاینه دیجیتالی راست روده و آزمایش آنتی ژن مخصوص پروستات می توان مشکل را در مراحل اولیه، هنگامی که در مان بیشترین اثر را دارد، کشف کند.

چند توصیه تغذیه ای به منظور پیشگیری از سرطان
  • انتخاب میوه ها و سبزی های رنگی (سبز تیره و نارنجی)
  • استفاده از نانهای تهیه شده از دانه کامل و غلات سبوس دار
  • مصرف میوه ها و سبزی ها همراه با غذا به عنوان میان وعده
  • طبخ صحیح غذاها و پرهیز از مصرف زیاد غذاهای سرخ شده
  • کاهش مصرف غذاهای شور به دلیل نقش آندر سرطان معده
  • تمام انواع لوبیاهایقرمز کشیده و چیتی قادرند قدرت آنتی اکسیدان را آزاد کنند.
  • افزایش روزانه میوه ها و سبزی ها در برنامه غذایی روزانه (حداقل پنج بار در روز)
  • کاهش مصرف غذاهای پرچرب (کره، لبنیات پرچرب، کله پاچه، گوشت های قرمز، روغن جامد و سس مایونز)
  • کاهش مصرف گوشت های فرایندی (به دلیل ترکیبات نیتراتی که به عنوان نگهدارنده و رنگ دهنده به آن اضافه می شوند)
  • سطح بالای ویتامین D در گردش خون به دلیل اثرات ضد تکثیر و ضد متاستاز خود اثر حفاظتی در برابر سرطان پروستات دارد.