نقش تغذیه در پیشگیری و بهبود سنگ های صفرا

سنگ کیسه صفرا یعنی تشکیل سنگ در داخل کیسه صفرا. کیسه صفرا عضوی در بخش تحتانی کبد است که صفرای ترشح شده از  کبد در آن تجمع یافته و هنگام نیاز از طریق مجرای صفراوی مشترک به روده باریک ریخته می شود.

  • سنگ کیسه صفرا بسیاری اوقات هیچ علامتی ندارد و به درمان نیز نیاز ندارد.
  • سنگ کیسه صفرای علامت دار ممکن است موجب کوله سیستیت مزمن شود. علائم بیماری به صورت کولیک صفراوی (درد مزمن به مدت ساعت ها در ربع فوقانی راست شکم که به پشت و شانه راست انتشار دارد) گاه همراه با تهوع و استفراغ است. گاهی درد به دنبال مصرف غذای چرب می باشد. ممکن است بیماری سال ها علائم سنگ کیسه صفرا را داشته باشد ولی وارد مرحله حاد نشود.

سنگ های کیسه صفرا در اندازه های مختلفی هستند و می توانند به کوچکی یک شن و یا به بزرگی یک توپ مختلف باشند. بعضی از افراد فقط یک سنگ کیسه صفرا و برخی دیگر ممکن است چند سنگ داشته باشند.

علائم سنگ کیسه صفرا

 

سنگ های کیسه صفرا ممکن است هیچ نشانه ای از خود نشان ندهند. اگر سنگ کیسه صفرا در یک مجرا قرا گرفته و باعث گرفتگی شود، علائم و نشانه های آن شامل:

  • تب
  • درد بین تیغه های شانه
  • درد در شانه سمت راست
  • زرد شدن صورت و سفیدی چشم ها
  • درد ناگهانی، سریع و تشدید شونده در سمت راست و بالای شکم
  • درد ناگهانی، و تشدید شونده در مرکز شکم و دقیقاً زیر استخوان سینه

 

ممکن است دردهای سنگ کیسه صفرا بین چند دقیقه تا چندین ساعت طول بکشد.

دلایل بوجود آمدن سنگ کیسه صفرا:
  • کاهش وزن سریع
  • ترشح کلسترول زیاد درون صفرا
  • ترشح بیلی روبین زیاد درون صفرا
سنگ هایی که می توانند در کیسه صفرا تشکیل شوند شامل:
  • سنگ های کلسترولی. این سنگ ها متداولترین سنگ هایی هستند که در کیسه صفرا تشکیل شده و بیشتر مواد تشکیل دهنده آنها کلسترول می باشد.
  • سنگ های رنگ دانه ای. این نوع سنگ ها به رنگ قهوه ای تیره و یا سیاه بوده و بیشتر مواد تشکیل دهنده آنها بیلی روبین می باشد.
عوامل تشدید کننده

 

عواملی که باعث تشدید فواید ایجاد سنگ کیسه صفرا می شوند شامل:

  • باردار بودن
  • ابتلا به دیابت
  • جنسیتی مونث
  • سن بالای 60 سال
  • رژیم غذایی کم فیبر
  • رژیم غذایی پرچرب
  • چاقی و یا اضافه وزن
  • رژیم غذایی پرکلسترول
  • مصرف داروهای حاوی استروژن
  • استفاده از داروهای کاهش کلسترول
  • سابقه خانوادگی ابتلا به سنگ کیسه صفرا
ملاحظات غذایی در سنگ کیسه صفرا
  • دریافت روی و سلنیوم در افراد مبتلا به سنگ کیسه صفرا مفید است.
  • بهتر است مواد غذایی نفاخ (مانند کلم، انواع لوبیا، تره، تربچه و ...) در رژیم غذایی محدود گردد.
  • بهتر است روغن زیتون بکر و یا روغن کلزا (کانولا) جایگزین روغن مصرفی در رژیم غذایی گردد.
  • فیبرهای خشن و غذاهای پرادویه موجب تشدید حرکات پریستالتیک گشته و باعث اختلال بیشتر کیسه صفرا می شوند.
  • مصرف ویتامین های گروه B  بخصوص ویتامین هایB6 , B12  و اسید فولیک نقش مهمی در حذف چربی ها در بدن دارند.
  • استفاده از فیبرهای نرم و سهل الهضم مناسب تر است زیرا این فیبرها با اتصال به اسیدهای صفراوی در روده موجب دفع آنها از بدن می شوند.
  • دریافت ناکافی ویتامین C در انسان موجب افزایش احتمال تشکیل سنگ های صفراوی می شود. بهترین منبع ویتامین C مرکبات، گوجه فرنگی، فلفل دلمه ای و ... است.
  • دریافت کلسترول از رژیم غذایی بهتر است محدود شود. منابع غذایی حاوی کلسترول عبارتنداز: زرده تخم مرغ، چربی های قابل رویت حیوانی، گوشت قرمز، امعا و احشا، پنیر پرچرب، روغن و کره حیوانی، میگو و ...
  • از مصرف غذاهای سرخ کرده، آجیل، سس، آب گوشت، نیمرو، کره، خامه و سایر غذاهای پرچرب باید پرهیز شود. بهترین راه تأمین چربی عبارت است از استفاده از چربی های گیاهی، گوشت لخم، شیر و گوشت ماهی.
  • حدود 10 گرم چربی برای انقباض نرمال کیسه صفرا لازم است. میزان چربی دریافتی روزانه باید بین 50 – 70 گرم باشد. بنابراین رژیم غذایی در سنگ کیسه صفرا در عین حال که باید کم چرب باشد نباید خیلی محدود از چربی باشد.
  • کاهش وزن سریع و رژیم های بسیار کم کالری به تشکیل سنگ کیسه صفرا کمک می کند. گرسنه نگه داشتن بدن باعث افزایش رسوب صفرا و تشکیل سنگ می شود. رژیم های شدید لاغری حاوی مقادیر کافی چربی جهت انقباض کیسه صفرا نیستند و باعث می شوند صفرای ذخیره شده نتوانند تخلیه شود و در نتیجه احتمال ایجاد سنگ افزایش می یابد.