نقش تغذیه در بهبود کولیت روده

کولیت اولسراتیو که به کولیت روده (ورم یا آماس روده) نیز معروف است، یکی از انواع بیماری های التهابی روده است. که باعث التهاب طولانی مدت در بخشی از دستگاه گوارش می شود همانند بیماری کرون که یکی دیگر از انواع بیماری های التهابی روده می باشد، کولیت اولسراتیو نیز می تواند ناتوان کننده و خطرناک باشد.

از آنجائیکه کولیت روده بیماری مزمنی است، علائم و شدت آن در گذر زمان بدتر می شود. کولیت روده عموماً داخلی ترین سطح روده بزرگ (کولون) و راست روده (رکتوم) را تحت تأثیر قرار می دهد. درمان کاملی برای بیماری کولیت روده وجود ندارد، اما درمانهایی برای کاهش شدید علائم و شدت بیماری کولیت روده موجود می باشد.

علائم بیماری کولیت روده

علائم و نشانه های بیماری کولیت روده بسته به شدت آن متفاوت بوده و ممکن است خود را کم کم و یا ناگهانی نشان دهند. و تقریباً نصف افراد مبتلا به بیماری علائمی متعدل و معمولی حس می نمایند. بعضی دیگر علائم شدیدتری و در دوره های زمانی بیشتری حس می کنند. خیلی از عوامل از جمله عفونت های تنفسی و یا استرس های جسمی می توانند باعث حملات بیماری کولیت روده شوند. علائم این بیماری و حملات آن شامل:

  •  
  •  
  • شکم درد
  • کاهش وزن
  • صدا دادن شکم
  • کاهش رشد در کودکان
  • خون چرک درون مدفوع
  • تنسموس (درد رکتوم یا راست روده)

 

سایر علائم بیماری می تواند شامل:

  • زخم دهان
  • تهوع و استفراغ
  • درد و تورم مفصل
  • خونریزی دستگاه گوارش
  • توده های پوستی و زخم پوست
دلایل کولیت روده

مانند بیماری کرون، کولیت روده، باعث التهاب و زخم در روده می شود، هر چند که بر خلاف بیماری کرون که قسمت های مختلف روده را تحت تأثیر قرار می دهد، این بیماری فقط یک بخش متوالی را تحت تأثیر قرار می دهد. علت این بیماری مشخص نیست، محققان معتقدند استرس، عامل اصلی ابتلا به این بیماری نبوده ولی می تواند آن را تشدید کند. تفکر اخیر دانشمندان این هست که موارد زیر می توانند عامل این بیماری باشند.

سیستم ایمنی بدن

برخی از دانشمندان معتقدند یک نوع ویروس یا باکتری، می تواند باعث ابتلا به بیماری کولیت روده شود. زمانی که دستگاه ایمنی بدن در حال مبارزه با ویروس و یا باکتری است، دستگاه گوارش ملتهب می شود. در ضمن ممکن است، التهاب ناشی از واکنش خود ایمنی باشد که در آن سیستم ایمنی بدن حتی در صورت عدم وجود باکتری و یا ویروس خاص اقدام به واکنش و فعالیت نماید.

عوامل ارثی

خطر ابتلا به این بیماری در صورت داشتن سابقه خانوادگی بیشتر است. محققان معتقدند عوامل ژنتیکی می توانند در این زمینه مؤثر باشند. با این حال خیلی از افراد مبتلا به این بیماری سابقه ابتلا خانوادگی به این بیماری را ندارند.

عوارض کولیت روده

عوارض این بیماری شامل موارد زیر می باشد.

  • سنگ کلیه
  • بیماری کبدی
  • پوکی استخوان
  • خونریزی شدید
  • سوراخ در کولون
  • خستگی شدید بدن
  • التهاب مفاصل، پوست و یا چشم ها
  • افزایش خطر سرطان روده بزرگ (کولون)
درمان کولیت روده

درمان دارویی

این بیماری مزمن بوده، دارای علاج قطعی نمی باشد. بنابراین آموزش نحوه زندگی با آن مهم است. بیماران باید تحت نظارت مدام قرار بگیرند. تا به بیمار در جهت جلوگیری از بدتر شدن شرایط وی کمک شود. داروهایی برای کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی بیمار تجویز می شوند. داروها منجر به علاج بیماری نمی شوند. اما کمک می کنند که بیمار بتواند مانند افراد سالم زندگی کند. مقدار مصرف دارو باید با مراجعه مکرر به پزشک تنظیم شود. و در صورت بروز عوارض جانبی داروها ممکن است لازم باشد که داروها تغییر کند. مصرف کامل و به موقع داروها منجر به بازیافت سلامتی شده و از عوارض بعدی جلوگیری می کند.

عوارض جانبی داروها در کوتاه مدت شامل تغییرات خلق و خو، مشکلات خواب، افزایش/ کاهش وزن، تغییر شکل بدن (مانند بزرگ شدن شکم و ورم کردن صورت)، صورت بادکرده و بروز آکنه یا جوش صورت است، خشکی پوست بدن بویژه کف دست و صورت، ریزش مو و حتی در بعضی موارد عقیم شدن موقتی و عوارض کمتر از معمول اما شدیدتر، عبارتنداز: تب، مشکلات قلبی و کبدی، عوارض جانبی شدید می توانند نشانه حساسیت به ماده سولفا نیز باشد. که در این صورت باید داروی دیگری برای بیمار تجویز شود. بروز هر گونه عارضه جانبی بر اثر مصرف داروهای جدید نیاز به تماس گرفتن با پزشک را می طلبد.

درمان جراحی کولیت روده

جراحی برای برداشت کولون باعث علاج بیماری کولیت اولسراتیو می شود. از جراحی عموماً زمانی استفاده می شود که :

  • ورمی که به هیچ نوع درمانی جواب نمی دهد.
  • تغییر در لایه های کولون که به نظر تغییرات پیش سرطانی باشند.
عوارض جدی بیماری
  • درمان با رژیم غذایی
  • درمان با مدیریت استرس

 

بعضی از انواع خواراکی های باعث شدیدتر شدن اسهال و یا باد شکم می شوند.

مشکلات تغذیه ای در کولیت اولسراتیو
  • تنفر از غذا، اضطراب و ترس از غذا خوردن
  • درد شکمی، تهوع، استفراغ، تجمع گاز در روده و اسهال خونی
  • از دست دادن وزن در اثر اسهال و سوء جذب و دریافت غذایی کم
  • التهاب و برداشت بخشهایی از روده با جراحی که به اسهال و سوء جذب بیشتر مواد غذایی منجر می شود.
  • کم خونی به خاطر از دست دادن خون و دریافت کم غذا، باریک و تنگ شدن مجرای گوارشی که منجر به تجمع گاز، تهوع، رشد بیش از حد باکتری ها و اسهال می شود.
توصیه های غذایی
  • غذاهای حاوی پره بیوتیک و پروبیوتیک مصرف شود.
  • تعداد وعده های غذایی باید زیاد و حجم غذاها در هر وعده کم باشد.
  • در صورت کاهش وزن بهتر است با متخصص تغذیه مشورت شود.
  • غذاها باعث بروز این بیماری نمی شوند، اما بعضی غذاها علائم بیماری را بدتر می کنند.
  • غذاهای مضر در این بیماری شامل: شیر، غذاهای چرب، کافئین (موجود در چای، قهوه و شکلات) غذاهای حاوی فیبر زیاد، قندهای مصنوعی، نوشیدنی های گازدار، غذاهای پر ادویه، ترشی و فلفل تند.

برای کاهش نفخ

  • میوه ها به دفعات و در هر وعده به میزان کم میل شوند.
  • از مصرف هندوانه، کلم، موز، پیاز و سیر اجتناب شود.
  • حبوبات قبل از پختن خیسانده شوند و پس از دور ریختن آب آن پخته شوند.

 

مصرف رازیانه، زیره و نعنا به رفع نفخ کمک می کند.

غذاهای غیر مجاز در کولیت روده

ماست میوه ای، شیر کامل، بستنی، گوشت سرخ کرده، گوشت های رشته رشته ای، تخم مرغ نیمرو، انواع لوبیا، نخود سبز، غلات سبوس دار و بیسکوئیت سبوس دار، برنج قهوه ای، چغندر، بروکلی، کلم بروکسل، گل کلم، ذرت، خردل، شلغم، قارچ، بامیه، پیاز، هویج، فلفل، پوست سیب زمینی، اسفناج، کدوی زمستانی، میوه های خام، کمپوت های آماده، میوه های خشک نظیر کشمش، لواشک، چای، قهوه، کولا، نوشیدنی های گازدار، الکل، شربت ها، قندهای مصنوعی، آدامس ها و آب نباتهای بدون قند.

غذاهای مجاز در کولیت روده

کره، شیر خشک بدون چربی یا کم چربی، ماست کفیر، پنیر کم چربی، شیر بدون لاکتوز، گوشت خوب پخته شده و ترد، مرغ، ماهی، تخم مرغ، محصولات سویای بدون چربی، نان سفید، ماکارونی، بیسکوئیت ترد یا بدون سبوس، سبزیجات پخته شده، سیب زمینی بدون پوست، کاهو، آب سبزیجات، موز رسیده، سیب بدون پوست، خربزه رسیده، میوه های پخته شده و کنسرو شده بدون شکر، روغنها به خصوص کانولا و زیتون (در حد کمتر از 3 قاشق غذاخوری در روز).

رژیم غذایی مناسب در کولیت روده
  • مایعات فراوان، باید مصرف شود تا مایعات از دست رفته بدن جبران شود.
  • از مواد غذایی که برای فرد ایجاد مشکلات گوارشی می کنند باید پرهیز شود.
  • مکمل های غذایی مانند مولتی ویتامین ها نیز در جبران سایر کمبودها مؤثر است. یک راه پیشگیری از ابتلا به کولیت روده مصرف روزانه دو تا سه قاشق غذاخوری روغن زیتون می باشد.
  • یک رژیم غذایی مناسب باید از تمام گروه های غذایی (گوشت، ماهی، مرغ) لبنیات (ماست، کشک، پنیر)، نان و غلات، میوه ها و روغن های گیاهی تشکیل شود.