نقش تغذیه در بهبود یبوست

یبوست یا خشکی مزاج عارضه ای در دستگاه گوارش است که بر اثر آن، مواد دفعی در روده بزرگ سفت می شوند و دفع آنها با درد و سختی همراه می شود. یبوست حاد ممکن است سبب بسته شدن روده شود. که به نوبه خود حتی ممکن است نیاز به عمل جراحی داشته باشد.

علل بروز این عارضه ممکن است رژیم غذایی نامناسب، بر هم خوردن تعادل هورمونی، اثر جانبی داروهای مصرفی و یا آناتومی بدن باشد. روشهای درمان شامل اصلاح رژیم غذایی و تمرینات ورزشی است.

علل یبوست

علت اصلی معمولاً کندی سرعت عبور مواد از کولون و یا اختلال دفع است. برخی بیماری ها موجب یبوست می شوند، مانند رژیم کم فیبر یا کم آبی بدن، کم کاری تیروئید، بیماری دیابت، تومورها و سرطان روده هنگامی که غذا وارد روده می شود آب و مواد مغذی از آن جدا می شوند و مواد زائد به صورت مواد دفعی باقی می مانند و بوسیله انقباض ماهیچه ها در روده حرکت می کنند. مصرف کم فیبر و آب ونداشتن فعالیت بدنی و جلوگیری از دفع، این امر را دشوار می کند.

عوامل تشدید کننده

عوامل شایعی که یبوست را تشدید می کنند عبارتنداز: نوع رژیم غذایی، نداشتن رژیم غذایی حاوی سبزیجات و میوه ها، کمتر مصرف کردن مایعات و نداشتن فعالیت فیزیکی مناسب. مصرف برخی داروهای ضد فشار خون بالا و برخی داروهای پایین آورنده چربی های خون هم در ایجاد یبوست مؤثرند. شرایط فیزیولوژیکی مثل حاملگی و افزایش سن، تعدادی از بیماری ها که با کاهش حرکت همراه است، مانند قطع نخاعی یا بیماری های عضلانی مثل دیستروفی ماهیچه ای نیز از علل یبوست هستند. برخی بیماری های روده بزرگ که به جهت اختلال  در حرکات روده بزرگ پدید می آید، مانند سندرم روده تحریک پذیر، بیماری های مرتبط با عضلات کف لگن خاصره و بالاخره اختلالات افسردگی از علل دیگر ایجاد یبوست هستند. مصرف مواد مخدر و همچینن قرصهای حاوی مواد مخدر سنتی همانند ترامادول و متادون نیز می توانند باعث ایجاد یبوست شوند.

درمان

روش درمان بر اساس علت یبوست تعیین می شود. در ابتدا باید رژیم غذایی فرد مبتلا اصلاح شود. چنانچه جواب مناسب گرفته نشد، از داروهای ملین و به ترتیب از داروهای بی ضرر، کم ضرر و داروههای محرک شروع می کنند تا به نتیجه مطلوب برسند. البته همه بیماران نیازمند مصرف دارو نیستند. در صورت امکان، قطع داروهایی که منجر به یبوست می شود از راه های درمان است. درمان کم کاری تیروئید و سایر بیماری ها نیز باید انجام شود.

برخی از ملین های معروف عبارتنداز: هیدروکسید منیزیوم، روغن های معدنی مانند پارافین، داروهای گیاهی مانند سنا، سی لاکس و اسپرزه، ملین های اسموتیک مانند لاکتوز، بیزاکودیل و روغن کرچک.

توصیه های تغذیه ای
  • از استرس و اضطراب خود بکاهید
  • روزانه 8 – 10 لیوان مایعات مصرف کنید.
  • از مصرف چای پررنگ و قهوه پرهیز کنید.
  • نعنا و چای بابونه سبب کاهش علائم یبوست می شود
  • از غذاهای سبوس دار استفاده کنید و کمتر برنج بخورید
  • در طول مدت یبوست ماست مصرف نکنید و بجای آن شیر بنوشید
  • حتماً فعالیت بدنی داشته باشید و روزانه حداقل 30 دقیقه پیاده روی کنید.
  • آلو یا آب آلوی نرم ملین است. سایر میوه های ملین شامل انجیر، انگور، هندوانه، توت فرنگی، گلابی، زردآلو، زیتون، هلو، آب سیب، کیوی و ..
  • رژیم غذایی حاوی فیبر باشد. تمام میوه ها و سبزیجات دارای فیبر هستند و درست به همین دلیل باعث دفع آسان می شوند.

دو نوع فیبر غذایی وجود دارد.

فیبرهای محلول مثل پکتین و موسیلاژ بعد از مصرف نوعی ژل درست می کنند که باعث می شود دفع آسان شود. همچنین فیبرها میزان قند خون و کلسترول خون را نیز کنترل می کنند. این نوع فیبرها در میوه هایی مثل سیب، گلابی، هلو، و همچنین سبزیجات گوشتی وجود دارد. خاصیت ضد یبوستی این میوه ها به آرامی عمل می کند و برای افرادی که از مشکلات روده رنج می برند بسیار مفید است.

فیبرهای نامحلول مثل سلولز، روی انقباض روده تأثیر می گذارد. این دو نوع فیبر در تمام سبزیجات و میوه ها به شرطی که با پوست مصرف شود وجود دارد. همچنین میوه های خشکی مثل انجیر و زردآلوی خشک، آلو خشک و غیره نیز سرشار از فیبر هستند.

 

بنابراین برای درمان یبوست مصرف میزان مناسبی مایعات، تحرک بدنی کافی در طول هفته و رژیم غذایی پرفیبر، عدم احتباس مدفوع توصیه می شود.