نقش تغذیه در درمان ناباروری

برای بسیاری از افراد، داشتن فرزند، یکی از مهم ترین و شیرین ترین تجربه های زندگی است. تحقیقات اخیر حاکی از این است که از هر چهار زوج، یکی با مشکلات باروری مواجه می شود و این مشکلات تأثیر بسیاری در وضعیت روحی و روانی افراد خواهد داشت.

ناباروری، مشکلی است که حدود 15 – 20 درصد جامعه با آن دست به گریبانند. وعوامل محیطی و سبک زندگی در ناباروری بسیار مؤثر است. عوامل خطر ساز در این زمینه الکل، کافئین، سیگار، آلودگی های هوا، آلودگی های محیط زیست مثل مواد موجود در آب آشامیدنی، مواد شیمیایی و شغل های پرخطر در ناباروری هستند. بر اساس تحقیقات انجام شده یک رژیم غذایی مناسب حاوی مکمل ها و ویتامین های لازم می تواند در درمان ناباروری مؤثر باشد. بعضی از این عوامل علاوه بر باروری و تولید مثل بر سلامتی فرد نیز تأثیر دارد.

نقش تغذیه

افراد نابارور باید به تغذیه خود توجه داشته باشند و اهیمت استفاده از مواد غذایی صحیح را در درمان همزمان با روش های هماهنگ ناباروری خوب درک کنند تا کمک بزرگی هم به خودشان و هم به جامعه به دلیل کاهش هزینه ها و کاهش داروهای مصرفی انجام دهند. رژیم غذایی صحیح شامل مکمل ها و ویتامین های لازم در تعادل هورمونی زوجین است که نقش بسزایی دارد. اگر چه نقش تغذیه در پیشگیری از ناباروری با وجود اهمیتی که دارد متاسفانه به فراموشی سپرده شده است، بسیاری از پژوهشگران کوشیده اند تا نقش تغذیه را در بهبود عملکرد بیضه ها و کیفیت اسپرم نشان دهند.

 در یک تحقیق، افزایش 74 درصدی در تعداد اسپرم های نرمال و 3 درصد در اسپرم های غیر نرمال را پس از مصرف یک دوره مکمل اسید فولیک و روی گزارش کرده اند که چقدر مؤثر بوده است. امروزه درمان های تضمینی ناباروری شامل روش های استخراج و تلقیح تخمک و اسپرم و کاشت تخم در رحم مادر است. برای افزایش احتمال باروری، راه های طبیعی هم وجود دارد. نقش خطیر تغذیه در رشد و نمو کودک در رحم به خوبی مشخص شده است. مثلاً کمبود ویتامینی به نام اسید فولیک موجب نقص لوله عصبی کودک خواهد شد. به نظر می رسد کمبود مواد مغذی، هر چند اندک، احتمال اولین بارداری را کاهش می دهد.

شما احتمالاً یکی از افرادی هستید که به نظرتان، رژیم غذایی سالمی دارید و دچار کمبود مواد مغذی نیستید، ولی احتمالاً یک تجزبه و تحلیل تغذیه ای از رژیم غذایی شما نشان خواهد داد که یک یا چند ماده مغذی را کمتر از نیازتان دریافت می کنید.

مواد مؤثر در کاهش احتمال ناباروری

برای افزایش احتمال باروری، باید کلیه مواد مغذی در حد نیاز مصرف شوند و در بین آنها مواد زیر از اهمیت بیشتری برخوردارند:

  • در بین کلیه مواد مغذی که با باروری مرتبط هستند، روی از همه با اهمیت تر است. این ماده معدنی بر فعالیت صحیح صدها سیستم آنزیمی بدن ضروری است. تعدای از این سیستم های آنزیمی مربوط به بارروی در زن و مرد است. برای مثال رشد و نمو دیواره رحم بستگی به روی دارد و این ماده معدنی برای تولید اسپرم در مردان مورد نیاز است.

تجزیه املاح موجود در موی افراد نابارور نشان می دهد، تعداد کثیری از خانم هایی که باردار نمی شوند و یا سقط های پی در پی دارند، دچار کمبود روی هستند. رژیم غذایی اغلب افراد تأمین کننده روی مورد نیازشان نیست و شرایطی چون استرس، سیگارکشیدن، آلودگی هوا و الکل موجب تخلیه منابع روی بدن می شود . روی به فراوانی در سراسر بدن انسان توزیع شده است و در میان عناصر جزئی، پس از آهن قرار دارد. بدن انسان 2 تا 3 گرم روی دارد که بالاترین غلظت آن در کبد، پانکراس، کلیه، استخوانها و ماهیچه ها قرار دارد. بافت های دیگری که حاوی غلظت های بالای روی هستند شامل بخش های گوناگون چشم، غده پروستات، اسپرماتوزئید، پوست، مو و ناخن هامی باشد. روی همچنین نقش مهمی در تکثیر سلولهای زاینده دارد. کمبود روی قابلیت باروری در آقایان را کاهش می دهد. قابل دسترسی ترین منبع روی در گوشت حیوانات و غذاهای دریایی است.

  • اسیدهای چرب ضروی که در روغن های گیاهی، روغن دانه ها و مغزها موجود هستند و برای حفظ تعادل هورمونی مورد نیازند. این اسیدها در تقویت جنسی مؤثر هستند. اسیدهای چرب ضروری در تولید هورمون های جنسی نقش دارند و همچنین به ذخیره ویتامین های محلول در چربی مثل D, E و K کمک کرده فرد را از نظر جنسی فعال نگه می دارند.
  • کمبود ویتامین E می تواند باعث عقیمی شود، چون با کمبود این ویتامین بافت های تولید مثلی تخریب می شوند. همچینن ویتامین E اکسیژن لازم برای اندام های تناسلی را فراهم می کند و باعث بهبود استقامت جنسی و رسیدن به ارگاسم (اوج لذت جنسی) می شود. این ویتامین در لقاح سلول تخم مؤثر است. ویتامین E، در مغزها، حبوبات، غلات سبوس دار یافت می شود.
  • برای تولید سلول تخم منیزیوم، روی و ویتامین A مورد نیاز است. منیزیوم استقامت ماهیچه ها را افزایش می دهد و باعث افزایش تمدد اعصاب (Relaxation) می گردد. همچنین باعث فعال شدن آنزیم های لازم برای متابولیسم کربوهیدرات ها و پروتئین ها می شود. کمبود منیزیوم باعث کاهش اکسیژن رسانی به بافت های ماهیچه ای می شود. منابع غنی از منیزیوم آجیل و غلات سبوس دار می باشند.
  • ویتامین A ، یکی از مواد مؤثر در تقویت جنسی است. این ویتامین از ویتامین های محلول در چربی است که نقش اساسی را در تولید مثل ایفا می کند. این ویتامین در هویج، کلم، اسفناج، بروکلی، کاهو، فلفل قرمز و انبه یافت می شود.
  • ویتامین های گروه B  نیز در تقویت جنسی نقش دارند. از ویتامین های گروه B، ویتامینB1 ,B2 ,B3  بسیار حائز اهمیت می باشند. البته ویتامین هایB5 , B6 , B12  نیز برای کاهش استرس و تنظیم مقدار هورمون های بدن لازم هستند. ویتامینB3  باعث اتساع عروق شده و گردش خون را بهبود می بخشد. این ویتامین همچینن باعث ساخته شدن هورمون های جنسی می شود. مصرف نیاسین نیم ساعت قبل از فعالیت جنسی، هیجان جنسی را افزایش می دهد.
  • B6  از افزایش میزان پرولاکتین که خود باعث کاهش میل جنسی می شود، جلوگیری می کندو همچینن باعث افزایش بارروی در زنان می گردد. ویتامینB12  در مردانی که اسپرم کافی ندارند مؤثر است.
  • منابع سرشار از ویتامین های گروهB  شامل نان و غلات سبوس دار، تخم مرغ، حبوبات، محصولات سویا، ماهی سالمون و دیگر ماهی های آزاد، آجیل، بروکلی، گوشت کم چرب و موز. موز دارای آنزیم بروملین است که در تقویت جنسی مردان مؤثر است.همچینن سرشار از پتاسیم و ویتامین های گروهB  می باشد. باید توجه داشت مصرف نوشیدنی های الکلی باعث از بین رفتن ویتامین های گروه  B می شوند.
  • ویتامین C نیز از ویتامین های مؤثر در تقویت جنسی است. ویتامین C جهت عملکرد سالم غدد جنسی لازم است. این ویتامین از نقص یافتن اسپرم جلوگیری کرده و حرکت آن را افزایش می دهد و میزان استرس را در تخمک ها و دستگاه تناسلی کاهش می دهند. ویتامین C احتمال باررو شدن تخمک توسط اسپرم را افزایش می دهد. منابع سرشار از ویتامین شامل انواع مرکبات، توت فرنگی، کیوی، هلو، انبه، گوجه فرنگی و سبزیجات و برگ سبز می باشد.
علل ناباروری در زنان

استرس های محیطی و کمبود مواد مغذی اصلی و تغذیه غلط از مهم ترین عوامل کاهش میزان تخمک گذاری و نیز ناباروری در زنان جوان محسوب می شوند. در خصوص نقش استرس در کاهش تخمک گذاری و ناباروری می توان گفت که استرس در حقیقت اولین عامل افت این روند فیزیولوژیک در بدن زنان است. شاید به جرأت بتوان گفت وجود استرس، افسردگی و اضطراب دائم با تأثیر سوء روی مغز و تغییر هورمون های کلیدی مؤثر در باروری، زمینه ساز بسیاری از ناباروری ها در عصر حاضر است. در دنیای امروز که استرس و اضطراب جزء لاینفک زندگی است نمی توان از زنان که موجوداتی آسیب پذیر هستند انتظار داشت آرام باشند و دچار اضطراب نشوند، در عین حال استفاده بیش از اندازه از داروهای آرام بخش نیز مجاز نیست. تغذیه مناسب در چگونگی تخمک گذاری مؤثر است و با تغذیه صحیح قسمت هایی از مغز که مسئول ترشح هورمون های مؤثر در باروری هستند، هماهنگ تر عمل کرده و رابطه بین اعضای تولید مثل را به بهترین وجه ممکن ایجاد می کنند. استفاده از مواد مغذی مناسب در هماهنگ سازی روند متابولیسم بدن پراهیمت است. بیماری هایی از قبیل دیابت، پرکاری و کم کاری تیروئید که در کاهش روند تخمک گذاری اهمیت دارند، نتیجه متابولیسم ناقص در بدن زنان هستند که با مصرف مواد غذایی مناسب می توان از ابتلا به آنها جلوگیری کرد.

نقش تغذیه صحیح و ورزش در بارروی زنان

رژیم غذایی صحیح همراه با فعالیت بدنی متعادل و منظم و کنترل وزن در ایجاد تخمک گذاری منظم و افزایش قدرت باروری زنان نابارور، مؤثر است. ارتباط بین تغذیه و درمان سندرم تخمدان پلی کیستیک که یکی از علل عمده ناباروری در زنان است، مورد بررسی قرار گرفت. رژیم غذایی صحیح و فعالیت بدنی متعادل و منظم و کنترل وزن از روشهای اصلی درمان سندرم تخمدان پلی کیستیک است که یکی از اختلالات شایع هورمونی در سنین باروری می باشد که معمولاً با یک سری از اختلالات هورمونی همچون چاقی، قاعدگی نامنظم و پرمویی همراه است. البته تغذیه صحیح، ورزش متعادل و تغییر شیوه زندگی از مهم ترین راههای درمان این سندرم است.

ارتباط تغذیه و باروری در مردان

افزایش ناباروری در مردان ارتباط نزدیکی با کاهش مصرف مواد آنتی اکسیدانی در آنها دارد و مصرف مقادیر زیاد این مواد به درمان نابارروی در مردان کمک می کند.

بتاکاروتن که در هویج یافت می شود و لیکوپن که در هندوانه و گوجه فرنگی به وفور یافت می شود، تأثیر زیادی در درمان ناباروری مردان دارد. البته افراد باید در زمانی که قصد بارروی دارند، این مواد را زیر نظر متخصص به صورت مگادوز (دوزهای خیلی زیاد) مصرف کنند. زیرا مصرف دوزهای معمولی روزمره مؤثر نیست. حدود 40 درصد علل ناباروری ناشی از وجود مشکلاتی در مردان است که با این شیوه و گنجاندن آنتی اکسیدانها در برنامه غذایی می توان این مشکل را درمان کرد.

جدیدترین تحقیقات انجام شده در خصوص ارتباط بین تغذیه و باروری نشان می دهد مصرف مواد حاوی آنتی اکسیدان، در بالا بردن قدرت باروری مردان تأثیر بسزایی دارد.

مواد غذایی مؤثر در تقویت اسپرم و باروری

مواد غذایی مؤثر در تقویت اسپرم و باروری عبارتنداز:

سیر

سیر یکی از بهترین انتخابهای غذایی برای افزایش تولید اسپرم ها و تقویت اسپرم های تولیدی است. سیر که امروزه به عنوان یک ماده غذایی مؤثر در روابط جنسی شناخته شده، حاوی سلنیوم است  آنتی اکسیدانی که برای جنبندگی و تحرک اسپرم ها ضروری است و آلیسین، ترکیبی که از اسپرم ها محافظت کرده و چرخه هورمونهای جنسی در اندام های جنسی مردان را تقویت می کند. برای رسیدن به تأثیرات کمکی سیر در این زمینه شروع مصرف با 1 تا 2 حبه سیر در روز می تواند مناسب باشد.

جینسینگ

در مصرف شکلات، قهوه، کاکائو و نوشیدنی های کافئین که بر خلق و خو تأثیر زیادی دارند اعتدال را رعایت کنید حتی توصیه می شود مصرف این مواد را در دوره درمان کنار بگذارید. جینسینگ به عنوان داروی طبیعی افزایش غرایز جنسی شناخته شده است این ماده غذایی سطوح تستسترون را افزایش می دهد، جریان خون به عروق اندام های تناسلی را افزایش داده و میل جنسی را افزایش می دهد. مطالعات نشان داده اند که این گیاه دارویی می تواند به عنوان یک راهکار درمانی در درمان اختلالات مردانه در مراقبت های جنسی نیز در نظر گرفته شود. اما برای رسیدن به این تأثیرات جینسینگ مصرف 2 تا 6 گرم ریشه خشک در روز توصیه می شود.

گردو

گردو سرشار از اسیدهای چرب امگا – 3 و آنتی اکسیدانها است، تأثیر قابل توجهی در افزایش حرکت، جنبندگی و البته زیست پذیری و زنده ماندن اسپرم ها دارد. گردو حاوی سلنیوم بالاست و از طرفی جریان خون به اندام های جنسی را نیز افزایش می دهد.

علاوه بر قدرت گردو در کیفیت عملکرد و جنبندگی اسپرم ها، گردو با تأثیر بر چربی خون و کاهش سطح کلسترول عملکرد مغزی و قابلیت یادگیری را نیز افزایش می دهد.

برای رسیدن به این تأثیرات، مصرف روزانه 8 عدد گردو در روز می تواند مناسب باشد.

شکلات تلخ

شاید این بهترین خبر برای طرفداران شکلات تلخ باشد. پس دوستداران شکلات تلخ بدانند و آگاه باشند که این شکلات سرشار از انواع آنتی اکسیدانهایی که با رادیکالهای آزاد مقابله کرده و با دفاع از بدن در مقابل این رادیکالهای آزاد تأثیر مهمی در تخریب اسپرم ها و مجاری تقویت کننده اسپرم ها در بیضه دارند. مصرف شکلات تلخ می تواند کمک درمان مؤثری در درمان اختلالات باروری در مردان در نظر گرفته شود.

مارچوبه

این سبزی سبز رنگ و کوچک که خیلی از افراد به دلیل داشتن بوی بد، آن را منفور می دانند، امروزه  به عنوان یک ماده غذایی جادویی در افزایش قدرت اسپرم ها شناخته شده است. مقادیر بالای ویتامین C در این ماده غذایی آن را به یک محافظ قوی برای جلوگیری از اکسیداسیون اسپرم ها و نیز محافظت از سلامت غشاء سلولهای بیضه تبدیل کرده است. از طرف دیگر ویتامین C  در بدن به دلیل کاهش سطح رادیکالهای آزاد قادر خواهد بود قدرت تولید و جنبندگی اسپرم های تولیدی را نیز افزایش دهد.

آووکادو

تابستان بهترین زمان برای تهیه مقداری آووکادو و خشک کردن و نگه داشتن آن برای فصل های بعد است. از آنجایی که آووکادو سرشار از ویتامین E، ویتامین B6 و فولیک اسید است، افزایش تحرک و جنبندگی اسپرم با مصرف آووکادو، آن را به ماده غذایی مناسب برای افزایش باروری تبدیل کرده است.

موز

موز سرشار از آنزیمی به نام بروملین است. آنزیمی که نقش مهمی در تنظیم هورمونهای مردانه دارد. موز همچنین میوه ای سرشار از ویتامین B1 ، ویتامین A و ویتامین C است. که با افزایش استقامت و پایداری اسپرم ها، قدرت باروری را در مردان افزایش می دهد.

گوشت قرمز

البته گوشت قرمز عاری از چربی، با ارائه مقادیر بالایی از زینک و پروتئین به بدن، ماده غذایی مناسبی برای افزایش قدرت بارروی در نظر گرفته می شود. همان طور که اشاره شد زینک ماده معدنی بسیار مهم در پیشگیری از اکسیداسیون و تأمین سلامت اسپرم ها و همچنین پیشگیری از تبدیل هورمون تستسترون به استروژن و ایجاد اختلالات هورمونی مردانه دارد.

انار

این میوه، بهترین ها در مواد غذایی تأمین کننده سلامت اسپرم است. طب سنتی اعتقاد دارد انار می تواند تمامی بیماری ها، از یک سرماخوردگی ساده گرفته تا اختلالات شمار اسپرم ها را درمان کند. به دلیل محتوای بالای آنتی اکسیدانها در انار، مصرف انار و آب انار قادر خواهد بود سطح ماده شیمیایی به نام مالون دی الدهید را در خون کاهش دهد. این ماده شیمیایی اسپرم ها را تحریک می کند. همین ویژگی های انار است که آن را به یک ماده غذایی مؤثر در حفظ سلامت تولید مثلی مردان تبدیل کرده است.

مواد مؤثر در افزایش احتمال ناباروری

تماس با ترکیبات هورمونی

یکی از دلایل ناباروری، افزایش تماس با ترکیبات هورمونی مصنوعی است که تعادل هورمون های بدن را به مخاطره می اندازد. هورمون های مصنوعی در داروها و محصولات لبنی غیر ارگانیک وجود دارد. گوشت و ماهی هایی که از آب آلوده صید می شوند، اغلب محتوی هورمون هستند. همچنین حشره کش ها دارای هورمون هستند. در مردان دریافت مقادیر زیادی استروژن، تولید اسپرم را کاهش می دهد و در زنان ایجاد کیست های تخمدانی و رحمی می کند که بر باروری مؤثر است.

تماس با ترکیبات شیمیایی

اخیراً تحقیقاتی در زمینه تأثیر مواد سمی محیطی بر باروری زوجین صورت گرفته است. ما هر روز با مقادیر زیادی از مواد شیمیایی در تماس هستیم. برای مثال غذاهایمان مملو از باقیمانده آفت کش ها یا مواد افزودنی، مواد شوینده، مواد آرایش و داروهاست و حتی در هوایی که تنفس می کنیم نیز انواعی از آنچه ذکر شد، موجود است. اخیراً در تحقیقی بیان شد که مواد شیمیای مضری در فرش و مبل های منزل زنانی که ناباروند یا سابقه سقط های متعددی دارند، وجود دارد. البته امکان ندارد ما بتوانیم مواد شیمیایی را بطور کامل از زندگی مان حذف کنیم، ولی حداقل می توانیم تماس خود را با مواد شیمیایی که مضر به نظر می آیند، کاهش دهیم. بررسی ها حاکی از تأثیر شدید مواد سمی بر تخریب کروموزوم ها است. تخریب کروموزومی در جنین در حال تکثیر، موجب سقط جنین می شود و اگر چنین نشود کودکی با نقص های کروموزومی مثل عارضه داون متولد خواهد شد. تغذیه درمانی و تغییر شیوه زندگی بر زوج های ناباروری که پزشکان علت ناباروری آنها را غیر قابل توضیح بیان کرده اند، مؤثر است و به طور کلی 30 درصد زوج های نازا را در بر می گیرد. براساس آمارهای موجود، 27 درصد خانم ها به علت عدم تخمک گذاری باردار نمی شوند که این دسته نیز به تغذیه درمانی پاسخ می دهند، ولی در خانم هایی که تنها راه باردار شدن آنها روش استخراج و تلفیق تخمک و اسپرم و کاشت تخم در رحم است، تغییر شیوه زندگی و تغذیه درمانی بر ایجاد جنین بی فایده است اگر نابارروی در مرد باشد، او نیز می تواند با تغذیه درمانی چند قدمی به جلو بردارد.

مصرف الکل

مصرف الکل و برخی داروها به دلیل ایجاد اختلال در ترشح هورمون تستسترون و افزایش سرعت تبدیل تستسترون به استروژن، کاهش تعداد و تحرک اسپرم و همچنین ناتوانی جنسی را موجب می شود.

عادات غذایی نامناسب

مردانی که از عادات غذایی مناسبی برخوردار نیستند، مواد غذایی لازم برای متابولیسم و تولید مثل را جذب نمی کنند. با توجه به اینکه ویتامین های B , C , A و مواد معدنی مثل سلنیوم، روی، کروم، منیزیوم و منگنز، اسیدهای چرب و آمینو اسیدها نقش بارز و مؤثر در قدرت باروری مردان دارند. پس با مصرف میوه و سبزیجات تازه، حبوباتی از قبیل سویا، خشکبار از قبیل گردو و فندق تا برگه خشک شده میوه ها که غنی از آهن و ویتامین هستند و روغن های حاوی امگا -3 در بهبود و کیفیت سلولهای جنسی و قدرت باروری خود قدمی مؤثر بردارید.

مردانی که دچار اختلال در کیفیت اسپرم هستند، بهتر است از خوردن این مواد اجتناب کرده یا میزان آن را به حداقل برسانند ثابت شده غذاهایی مانند شیرینی جات، قند و شکر، غذاهای فست فودی شامل پیتزا، سوسیس، کالباس، سس، غذاهای سرخ کرده، چیپس، پفک و غیره در حرکت و میزان آنها تأثیری منفی می گذارد.

همچنین مصرف غذاهای حاوی مقادیر زیاد چربی های اشباع شده برای مثال همبرگر و سیب زمینی سرخ کرده و چربی های تک زنجیره ای اشباع نشده که برای مثال در گوشت قرمز، لبنیات پرچرب و مغزهای میوه خوراکی وجود دارد و ممکن است به کیفیت اسپرم صدمه بزند.

مصرف سیگار و مواد مخدر

مصرف سیگار و مواد توهم زا به علت ترکیبات نیکوتین دار حتی بر توانایی نفوذ اسپرم به داخل تخمک نیز تأثیر گذار است و اگر مردی مصرف مواد مخدر، کوکائین و سیگار را کنار بگذارد و در طی این مدت از مواد غذایی حاوی آنتی اکسیدان ها مثل سیر، فلفل قرمز، توت سیاه، کلم و مواد غذایی حاوی ویتامین C و روی مثل گوجه فرنگی، حبوبات، گردو، فندق و پسته و ... استفاده کند، پس از حداکثر 3 تا 4 ماه با انجام آزمایش آنالیز اسپرم شاهد تغییر مثبتی در تحرک و شکل اسپرم ها خواهد بود.

مصرف برخی داروها

مصرف پنی سیلین در طولانی مدت، بلوغ اسپرم را دچار اختلال می کنند. داروهایی مثل فنی توئین، سولفاسالازین و نیتروفورانتین تحرک اسپرم را در طولانی مدت کاهش می دهند.

کاهش وزن

کاهش وزن در بهبود نشانه های افزایش قدرت باروری نقش مؤثری دارد. وزن بالا در تعداد اسپرم بسیار مؤثر است. تحقیقات نشان داده در مردان با وزن بالا تولید هورمون تستسترون 26 درصد کمتر از مردان با توده بدنی نرمال بوده است که به دنبال آن تولید مقادیر مناسب اسپرم های با تحرک بالا به مخاطره خواهد افتاد.

مواجهه با سموم و آسیب های محیطی

تماس مداوم با سموم، حشره کش ها و سموم ارگانوفسفره، فلزات سنگین، استروژن موجود در ظروف پلاستیکی، مواجهه با اشعه ایکس و ... ممکن است تا میزان بسیار بالایی بر کیفیت سلولهای جنسی و تولید آنها تأثیر گذار باشد.

درجه حرارت بالا

درجه حرارت مناسب برای ایجاد عملکرد مناسب در اسپرم حدود 32 درجه سانتی گراد است. رانندگی و یا نشستن طولانی مدت، کار در محیط های با گرمای خاص، حمام بسیار گرم، سونا، استفاده از شلوارک ها و لباسهای زیر تنگ و محکم و ورزش های بسیار سنگین می توانند میزان درجه حرارت سیستم تناسلی خارجی مردان را بالا ببرند و به نوعی مراحل بلوغ اسپرم، کیفیت و میزان تولید اسپرم را دچار اختلال کنند.

استرس

وجود استرس مداوم در فرد باعث ترشح برخی هورمونها می گردد  که در طولانی مدت عدم تعادل هورمونی و اختلال در تولید اسپرم را به دنبال خواهد داشت. ورزش مفرط نیز می تواند از علل ایجاد عدم تعادل هورمونی و به دنبال آن اختلال در تولید اسپرم باشد. لذا برای کنترل شرایط استرس زا، نرمش سبک روزانه، تمرینات تنفس عمیق و مدیتیشن را جزء برنام روزانه خود قرار دهید.