نقش تغذیه در دردهای مزمن

تغذیه نقش قابل توجهی را در اداره درد ایفا می کند. چرا که مصرف مواد محرک در فرد مبتلا به درد می تواند نقش تعیین کننده ای در ایجاد درد در آنها داشته باشد. به طور کلی، نوع و مقدار و کیفیت غذای مصرفی می تواند شدت، خصوصیت و مدت درد را در این بیماران تغییر داد.

فرد مبتلا به درد مزمن معمولاً یا کم اشتها هستند و یا علاقه ای به مصرف غذاهای خوش طعم و شیرین دارند که این غذاها نیز اصولاً از ارزش غذایی قابل ملاحظه ای برخوردار نیستند. پس بایستی نسبت به مصرف این نوع مواد غذایی که در افراد مبتلا به درد، هم به جهت پایین بودن ارزش تغذیه ای آنها و هم از لحاظ ضرر و زیان متعاقب آن، دقت شود.

لازم به ذکر است که مصرف مواد غذایی شیرین و خوش طعم و گازدار ، تند و محرک می تواند بر انگیزاننده درد در بیماران مبتلا به درد مزمن باشد. خصوصاً در مواردی که منشاً درد از دستگاه گوارش بیمار باشد. مصرف غذاهای چرب می تواند با تأخیر در تخلیه معده و ایجاد تحریک در ترشح کیسه صفرا، در افراد مبتلا به درد کیسه صفرا و کولیک صفراوی می تواند ایجاد درد بیشتری کند.

مصرف غذاهای پرپروتئین با تحریکی که در ترشحات پانکراس ایجاد می کند، در افراد مبتلا به درد پانکراس نیز می تواند درد را تشدید دهد. همچنین غذاها و نوشیدنی های الکلی نیز در افراد مبتلا به بیماری های پانکراس نیز می تواند میزان درد را تشدید کند.

مصرف غذاهای حاوی لاکتوز خصوصاً لبنیات، نیز در افراد دچار کمبود آنزیم هضم کننده لاکتوز می تواند ایجاد دل درد، نفخ و یا اسهال نموده و درد بیمار را افزایش دهد.

شکی نیست که تغذیه صحیح در بیماران مبتلا به درد مزمن اهمیت زیادی دارد ولی در حال حاضر تغذیه و اثرات آن در درد در مراحل اولیه بررسی قرار دارد.

از آنجایی که التهاب نقش عمده ای در ایجاد درد در بدن دارد غذاهایی که باعث افزایش التهاب شده یا باعث کاهش ریز مغذی ها (مثل ویتامین ها و مواد معدنی) می گردند. و یا باعث افزایش دردهای التهابی می شوند.

سلولهای چربی یکی از منابع مهم مواد التهابی در بدن هستند لذا در افراد چاق دردهای مزمن کمر و مفاصل بیشتر دیده می شود. اگر چه وزن بالا نیز باعث افزایش فشار بر مفاصل و مهره های کمری شده و مشکل را تشدید می کند. در بررسی ها، دیده شده که کاهش 7 – 10 درصد وزن قطعی فرد می تواند در کاهش تولید مواد التهابی در بدن بسیار مؤثر باشد.

غذاهایی که پایه شیمیایی مواد التهابی در بدن هستند شامل غذاهای حاوی شکر و نشاسته ای می باشند و غذاهای پروتئینی باعث کاهش آنها می گردد. لذا اجتناب از کربوهیدرات های غیر ضروری و استفاده از گوشت بدون چربی، مرغ، ماهی و تخم مرغ در وعده های غذایی نقش اساسی در کنترل تولید مدیاتورهای التهابی دارد. همچنین مصرف سبزیجات و میوه های تازه، خشکبار و مصرف مکمل های ویتامینی و مواد معدنی بصورت روزانه می تواند مؤثر باشد.

در بررسی های انجام شده بطور کلی 5 اصل اساسی در تغذیه برای کنترل دردهای مزمن شامل موارد زیر می باشد:

  • مصرف چربی امگا -3
  • استفاده از فیبرهای غذایی
  • استفاده از مکمل های مورد نیاز
  • استفاده حداقل از کربوهیدرات های تصفیه شده
  • مصرف فیتونوترینت ها (ویتامین  C, E  و بتاکاروتن)

 

مطالعات نشان می دهد که مصرف حتی یک وعده از غذاهای کربوهیدراتی، باعث افزایش مارکرهای التهابی می شود و از طرف دیگر پرهیز 10 روزه از آنها می تواند بطور چشمگیر باعث تنظیم فشار خون، تحمل به گلوکز و سطح کلسترول خون گردد. لذا جایگزین دادن کربوهیدرات های تصفیه شده با کربوهیدرات های تصفیه نشده (فیبردار) مثل میوه ها، دانه ها و نان های سبوس دار نقش مهمی در کنترل التهاب و تنظیم وزن بیمار دارد. همچنین مصرف پروتئین به همراه کربوهیدرات های تصفیه نشده در یک رژیم غذاییی معتدل باعث افزایش هورمون گلوکاگون نسبت به انسولین شده که اثرات التهابی ندارد.

مصرف رژیم غذایی پرفیبر منافع شناخته شده زیادی دارد از جمله عملکرد طبیعی روده ها، کاهش کلسترول و قند خون، همچنین پیشگیری از بیماری های قلبی – عروقی، دیابت و بیماری های کلیوی.

در تحقیقات اخیر دیده شده که رژیم غذایی پرفیبر با مکانیسم کاهش اسیدهای چرب زنجیره کوتاه در روده باعث کاهش التهاب روده و کاهش ریسک بیماری های خود ایمنی می گردد. به طور کلی مصرف 30 – 35 گرم فیبر در روز در رژیم غذایی توصیه می گردد.

فیتونوترینت ها (شامل ویتامین C , E  ، بتاکاروتن، مواد معدنی کمیاب مثل سلنیوم) سدهای دفاعی بدن در برابر رادیکالهای آزاد که در اثر درد، استرس، ورزش، مصرف سیگار، مصرف چربی زیاد و ... تولید می شوند، می باشند. این مواد عمدتاً در سبزیجات و میوه های تازه، چای سبز و انگور قرمز، به و موز وجود دارند. استفاده از این مواد در درمان دردهای حاد و همچنین کنترل درد در بیماران فیبرومیالژی، دیس منوره، نوروپاتی، دیابتی، پانکراتیت مزمن و سندرم درد ناحیه ای مؤثر است.

اسیدهای چرب امگا – 3 باعث کاهش پاسخ های ایمنی و التهابی در بدن می شود. امگا – 3 عمدتاً در غذاهایی مثل گردو و سایر مغزها، میگو، تخم مرغ، بعضی میوه ها، روغن ماهی نیز در بذر کتان به وفور وجود دارد. در بررسی های مختلف تأثیر مثبت امگا -3 در درمان درد بیماری های مختلف شامل سردردهای میگرنی، دردهای ناشی از بیماری M.S ، دردهای التهابی ناشی از بیماری آرتریت روماتوئید و آرتروز مفاصل، همچنین بیماری فیبرو میالژی (کاهش دردهای عضلانی و احساس خستگی) و نیز در درمان بیماری های مزمن دیگر از جمله بیماری کرون، آسم، پسوریازیس و بیماری های قلبی دیده شده است.

بعضی از گیاهان دارویی که بسیاری از آنها برای تولید داروهای ضد التهاب موجود استفاده می شوند. دارای اثرات ضد التهابی هستند از جمله کندر، زنجبیل، پوست درخت بید (منبع تولید اسیدسالیسیلیک یا آسپرین)، گیاه پنجه شیطان، ریشه درخت آناناس (بروملین) یا ریشه زردچوبه (کروکومین) و غیره که البته استفاده از این گیاهان به طور خودسرانه و با میزان نامشخص به هیچ عنوان توصیه نمی شود.

از ریز مغذی های بسیار مهم که در درمان دردهای مزمن بسیار اهمیت دارد ویتامین D است. بطوریکه کمبود ویتامین D  نقش بسیار مهمی در ایجاد دردهای عضلانی – اسکلتی، درد اندام ها و کمر درد ایفا می کند. تأمین ویتامین D کافی از طریق تغذیه یا غذاهای دریایی یا از طریق نور آفتاب و در موارد شدید استفاده از مکمل ویتامین D تحت نظر پزشک می تواند باعث رفع مشکل گردد. البته مصرف بیش از حد ویتامین D نیز می تواند باعث مسمومیت گردد. همچنین تجویز ویتامین D با دوزهای بالا در همراهی با داروهای مدر (مثل تیازیدها) و نیز در بیماران حساس به ویتامین D مثل هیپوپاراتیروئیدی اولیه، نارسایی فوق کلیه، کم کاری و پرکاری تیروئید و بیماری های گرانولوماتوز باید با احتیاط صورت گیرد.

تریپتوفان که عمدتاً در شیر، ماست، پنیر پارمزان، کنجد، دانه آفتابگردان و کدو همچنین شکلات، جو، موز، مرغ و بوقلمون یافت می شود در درمان دردهای نوروپاتیک و بهبود خواب بیماران مؤثر است.

غذاهای دارای فیبر بالا با پیشیگری از ایجاد یبوست در پیشیگیری از دردهای شکمی و کمر درد کمک کننده است. دانه سویا در درمان دردهای نوروپاتیک (مثل نوروپاتی دیابتی) همچنین در درمان گرگرفتگی ناشی از یائسگی کمک کننده است.

چای سبز، گیلاس و آلبالو به علت داشتن آنتی اکسیدان بالا اثرات ضد دردی دارند.

در خاتمه لازم به ذکر است که بسیاری از غذاها نیز آغاز کننده درد در بیماری های مختلف هستند بطور مثال مصرف الکل در سردردهای خوشه ای، مصرف پروتئین بالا در بیماری نقرس و مثالهای مشابه که در این موارد اجتناب از آنها ضروری است.