نقش تغذیه در بیماری اندومتریوز

اندومتریوز به معنی وجود غدد اندومتریال و استرومای رحم در بیرون از اندومتر و عضله رحم است. لگن شایع ترین محل اندومتریوز است. در این بیماری بافت اندومتر (مخاط رحم) بر کار در بیرون از محل اصلی (رحم) پایه ریزی می شود. این بافت در تمام بافت های بدن به جز طحال می شود به وجود می آید، ولی رایج ترین محل پدید آمدن آن و در 50 درصد موارد، لگن است که در این قسمت، تخمدانها (در نزدیک 40 درصد موارد) بیش از دیگر اندام ها گرفتار اندومتریوز می شود. بنابراین همزمان با ماهانگی ها این نقاط خونریزی می کنند که در نتیجه دشواری های فراوانی برای فرد به وجود می آید. رایج ترین آنها در موقع پریود ماهانه یا نازایی و دردهای مزمن لگن می باشد.

از نشانه های اندومتریوز درد لگنی، دسیمنوره، دیسپارونی و نازایی است. درمان پزشکی بر پایه حاملگی (پروژستین ها به تنهایی یا ترکیب با استروژن ها) یا منوپوز کاذب (مانند آگونیستهای GNRH یا دانازول) می باشد. درمان جراحی در برگیرنده برداشتن ضایعه یا سوزاندن آن است. گسترش اندومتریوز بطور کامل و پایانی مشخص نیست، ولی در حالت کلی کارآزمودگان گسترش آن را از یک تا 10 درصد پیش بینی می کنند. همچنین بیشترین سن ابتلا به این بیماری بیشتر میان 25 تا 40 سالگی است. این در حالی است که اندومتریوز عامل 5 تا 35 درصد موارد نازایی در زنان است.

ریسک فاکتورهای اندومتریوز
  • داشتن قاعدگی های شدید
  • شروع دوره های قاعدگی در سنین پایین تر
  • دوره قاعدگی های طولانی تر از هفت روز
  • داشتن خویشاوند نزدیک مانند مادر، خواهر یا خاله ای که به این عارضه دچار باشند.
عوارض

 

از عوارض این بیماری می توان به موارد زیر اشاره نمود:

  • اندومتریوز پس از جراحی عود می کند.
  • چسبندگی احشای لگنی به وجود می آید.
  • مشکلات ادراری و اجابت مزاج دامن گیر بیمار  می شود.
  • درد شدید ایجاد می شود ولی این درد نشانه پایان زندگی شخص بیمار نیست.
  • به علت کاشته شدن بافت در لوله های رحمی و تنگ شدن آنها نازایی پدید می آید.

 

وجود بافت کاشته شده روی تخمدان می تواند باعث ایجاد کیست های بزرگ و توده های لگنی به نام اندومتریوما شود.

تغییر در برنامه غذایی چه تأثیری در بیماری اندومتریوز دارد؟

با تغییر در رژیم غذایی در مبتلایان به بیماری اندومتریوز موارد زیر حاصل می شود:

  • کاهش درد
  • کاهش نفخ
  • کاهش التهاب
  • افزایش سطح انرژی
  •  تعادل در سطح هورمونهای بدن
  • افزایش قدرت سیستم ایمنی بدن
  • حفظ و نگهداری سلامت کلی بدن

 

برای درمان بیماری اندومتریوز منابع غذایی حاوی چربی های خوب را در رژیم غذایی بگنجانید.

پروستاگلاندین ها عامل ایجاد درد در بدن هستند. پروستاگلاندین ها اسیدهای چرب پیچیده ای هستند که منشا آنها عوامل زیادی هستند. درد یکی از علائم بیماری اندومتریوز است. با رعایت برنامه غذایی صحیح می توان سطح این پروستاگلاندین ها را در بدن تغییر داد و درد ناشی از بیماری اندومتریوز را تا حدودی کاهش داد. با کاهش دریافت چربی های بد و منابع غذایی حاوی اسیدهای چرب اشباع و با افزایش دریافت چربی های  خوب (منابع حاوی امگا -3 مانند ماهی سالمون، ماهی ساردین، گردو، تخم کتان) در برنامه غذایی میزان پروستاگلاندین های خوب در بدن افزایش یافته و احساس درد کمتر می شود.

رهایی از بیماری اندومتریوز با افزایش دریافت فیبر غذایی در برنامه غذایی

همانطور که اشاره شد یکی از علتهای بیماری اندومتریوز، چرخه نامتعادل تولید هورمون جنسی استروژن در بدن خانم هاست. افزایش دریافت فیبر در برنامه غذایی منجر به برقراری تعادل در میزان این هورمون می شود. فیبر بدون افزایش مصرف مایعات باعث ایجاد یبوست می شود.

برای درمان سریعتر بیماری اندومتریوز باید مصرف گندم و آرد آن را به حداقل رساند. تحقیقات نشان داده است که معمولاً زنان مبتلا به اندومتریوز به پروتئین گندم یا همان گلوتن حساسیت نشان می دهند. همچنین گندم، نانهایی که با آرد گندم تهیه می شود، ماکارونی ها و اسپاگتی حاوی ماده ای به نام اسید فیتیک هستند که به نظر می رسد. علائم بیماری اندومتریوز را تشدید می نماید.

رهایی از بیماری اندومتریوز با کاهش مصرف گوشت قرمز

تحقیقات نشان می دهد که مصرف گوشت قرمز ریسک ابتلا به بیماری اندومتریوز را افزایش می دهد، مصرف زیاد گوشت قرمز سطح پروستاگلاندین های بد را در بدن افزایش می دهد، بنابراین توصیه می شود زنان مبتلا به بیماری اندومتریوز گوشت قرمز را از برنامه غذایی خود حذف کرده و گوشت سفید را جایگزین نمایند و برای تأمین آهن مورد نیاز خود از سایر منابع غذایی آهن و یا مکمل های حاوی آهن استفاده نمایند.

کاهش مصرف مواد غذایی حاوی کربوهیدرات تصفیه شده

 

منظور از کربوهیدرات تصفیه شده، کربوهیدراتی است که سبوس آن جدا شده و فیبر ندارد مانند برنج سفید، انواعی از بیسکوئیت ها، کیک ها، انواع ماکارونی و پاستا. همواره متخصصین علوم تغذیه به زنان مبتلا به بیماری اندومتریوز توصیه می کنند که کمتر از مواد غذایی حاوی کربوهیدرات تصفیه شده استفاده کنند.

محدودیت مصرف قندهای ساده

 

بهتر است زنان مبتلا به بیماری اندومتریوز مصرف قند و شکر، مرباجات، انواع شیرینی جات، شکلات، کیک های مختلف و آبمیوه های صنعتی که حاوی شکر هستند را در برنامه غذایی خود محدود نمایند. مصرف زیاد قند و شکر محیط داخل بدن را اسیدی کرده و میزان التهاب را در بدن زنان مبتلا به بیماری اندومتریوز افزایش می دهد و شدت علائم این بیماری را تشدید می نماید. مصرف عسل در مبتلایان به این بیماری به شرط اینکه عسل طبیعی و مرغوب باشد بلامانع است.

اعتدال در مصرف مواد غذایی حاوی کافئین

کافئین دردهای شکمی را در زنان مبتلا به اندومتریوز افزایش می  دهد و میزان ترشح هورمون استروژن را نیز افزایش می دهد.

کاهش مصرف غذاهای کنسروی و آماده

 

معمولاً این دسته از غذاها مواد نگهدارنده و چربی های اشباع و نمک زیادی دارند که میزان پاسخ های التهابی را در این بیماری افزایش می دهد و علائم این بیماری را تشدید می نماید.

زنان مبتلا به بیماری اندومتریوز به کدام ویتامین ها و مواد معدنی نیاز دارند؟

اگر چه با یک رژیم غذایی متعادل و متنوع نیاز افراد به ویتامین ها و مواد معدنی تأمین می شود ولی اکثر افراد  برنامه غذایی متعادل و متنوعی ندارند و نیاز روزانه شان به بسیاری از ویتامین ها و مواد معدنی تأمین نمی شود، بنابراین بهتر است از مکمل های حاوی این ویتامین ها و مواد معدنی مختلف استفاده کنند. زنان مبتلا به بیماری اندومتریوز به ویتامین ها و مواد معدنی زیر نیاز دارند:

  • زنان مبتلا به اندومتریوز مکمل های حاوی ماده معدنی منیزیوم را فراموش نکنند. منیزیوم دردهای شکمی سیکل قاعدگی را کاهش می دهد و به رفع یبوست کمک می نماید.
  • زنان مبتلا به بیماری اندومتریوز از مکمل های حاوی روی غافل نشوند. روی در فعالیت آنزیم ها و تقویت سیستم ایمنی نقش زیادی دارد.
  • زنان مبتلا به بیماری اندومتریوز برای کاهش دردهای شکمی خود قبل از قاعدگی کلسیم را فراموش نکنند. معمولاً چند روز قبل از قاعدگی ذخایر کلسیم در بدن مبتلایان به این بیماری کاهش می یابد، برای جبران این کاهش بهتر است از مکمل های حاوی کلسیم استفاده نمایند تا علائم دردناک قاعدگی کاهش یابد.
  • معمولاً بیماران مبتلا به بیماری اندومتریوز میزان خونریزی قاعدگی شان بیشتر از سایر خانم هاست و مستعد کم خونی فقر آهن هستند. بهتر است برای پیشیگری از کم خونی از مکمل های حاوی آهن استفاده کنند.
  • برای تقویت سیستم ایمنی در مبتلایان به بیماری اندومتریوز از مصرف مکمل های حاوی ویتامین C ویتامینE  و ویتامینA  و سلنیوم غافل نشوند.