تغذیه در مبتلایان به سینوزیت

سینوزیت، آماس حاد یا مزمن لایه مخاطی در یک یا چند حفره اطراف بینی است. سینوسها حفره های مملو از هوا در استخوانهای جمجمه و صورت هستند. هر عاملی که موجب پر شدن و گرفتگی آنها توسط موکوس یا چرک شود، سینوزیت ایجاد خواهد کرد. سرماخوردگی، حساسیت و انحراف تیغه بینی از عوامل این بیماری هستند. درد، تب خفیف، ترشحات بینی و حلق خصوصاً در صبح ها از علائم این بیماری هستند. سردردهای صبحگاهی در زمان بیدار شدن از خواب به صورت کاملاً مشخص به وجود مشکلی در سینوس اشاره دارد. همچنین درد پیشانی در محل سینوسهای پیشانی در زمان لمس، درد در فک و دندانهای بالایی و دردناکی گونه ها در زمان لمس کردن (در اثر عفونت سینوسهای فک بالا)، تورم یا درد بافت اطراف چشم ها یا کناره های بینی، اختلال در حس بویایی و گرفتگی بینی از دیگر نشانه های بیماری هستند.

همچنین آسیب فعالیت مژک های ریز حلق و بینی در افرادی که سیگار می کشند و یا کسانی که در محیطی با آلودگی هوای شدید زندگی می کنند موجب خشکی مخاط بینی و سینوس ها و در نهایت عفونت سینوس می شود. شنا کردن و خصوصاً شیرجه زدن در استخرهای آلوده که آب آلوده با فشار وارد حفرات سینوسها شود ممکن است منجر به عفونت سینوسها شود. سینوزیت هوایی به دنبال تغییرات فشار هوا در پروازهایی با ارتفاع زیاد می تواند موجب انسداد و سوراخ های سینوس ها و ایجاد فشار منفی و ترشح در سینوسها و بالاخره سینوزیت شود.

در بسیاری از موارد ممکن است سینوزیت ناشی از آلرژی با سینوزیت عفونی اشتباه شود. به طور معمول گرفتگی ناشی از آلرژی را رینیت آلرژیک می نامند و پزشکان از نامیدن سینوزیت بر آن دوری می کنند. همچنین گاه ممکن است میگرن با سردردهای سینوزیتی اشتباه گرفته شود. سینوزیت می تواند در کودکان با سنین مختلف، نشانه های متفاوتی ایجاد کند. کودکان کم سن تر بیشتر نشانه های شبیه به سرماخوردگی دارند که شامل آبریزش و گرفتگی بینی و تب ملایم می شود.

دسته بندی سینوزیت

بر اساس موقعیت

در هر طرف صورت 4 عدد سینوس وجود دارد که عبارتنداز:

  • سینوس فکی: در زیر چشم و در استخوان گونه واقع است. سینوزیت فکی باعث ایجاد درد و احساس فشار در گونه ها می شود. (دندان درد و سردرد)
  • سینوس پیشانی: در بالای چشم و در استخوان پیشانی قرار دارد. سینوس های پیشانی تا سن 5 – 10 سالگی وجود ندارند. این سینوس ها از سن 7 سالگی به بعد پدید می آیند. سینوزیت پیشانی باعث ایجاد درد و احساس فشار در بالای چشم ها می شود.( سردرد)
  • سینوس پرویزنی: بین چشم و بینی و در استخوان پرویزنی واقع است. سینوسهای فکی و پرویزنی از بدو تولد وجود داشته و تا 185 سالگی به رشد خود ادامه می دهند. سینوزیت پرویزنی باعث ایجاد درد و احساس فشار بین بینی و چشم ها می شود. (سردرد)
  • سینوس شب پره ای: در پشت سینوس پرویزنی و چشم و در مرکز استخوان جمجمه، زیر غدد هیپوفیز قرار دارد. سینوسهای شب پره ای در سنین بلوغ ظاهر می گردند. سینوزیت شب پره ای باعث ایجاد درد و احساس فشار پشت چشم ها می شود.

 

بر اساس دوره

سینوزیت بر اساس دوره بیماری به سه دسته حاد (کمتر از 4 هفته)، زیر حاد ( 4 – 8 هفته) و مزمن (بیشتر از 8 هفته) تقسیم می شود.

علت سینوزیت حاد و مزمن

ریشه عفونت حاد سینوسی مانند عفونت گوش میانی است. در حالت عادی گوش میانی و سینوس ها استریل هستند، اما در نزدیکی آنها در دهان و بینی باکتری های گوناگونی می زیند. شرایط عادی، مژک های ریز مخاط در طول پوشش بینی و مجاری تنفسی حرکت می دهند و سینوسها را پاک نگاه می دارند. این مژک های ضربان دار با حرکات ریتمیک به سمت عقب و جلو به مانند یک جاروب میکروسکوپی موکوس، میکروبها، ذرات محرک، گرد و غبار و مواد حساسیت زا را به دام انداخته و به سمت سوراخهای بینی و یا پشت حلق و معده می رانند. هنگامی که عملکرد این مژک ها مختل شود، عفونت می تواند مستقر شود. در پی یک سرماخوردگی معمولی، کاهش عملکرد مژک ها ممکن است به باکتری های اجازه دهد که در سطوح غشای مخاطی سینوسها باقی بمانند و سینوس چرکی ایجاد کنند. ارگانیسم های ایجاد کننده سینوزیت شامل Haemophilus , Streptococcus pyogenes , Aterptococcus pneumonia , Streptococcu qureus  و بسیاری از باکتریهای بی هوازی حساس به پنی سیلین دیگر هستند. منشاء سینوزیت همچنین می تواند وجود دندان عفونی باشد.

سینوزیت مزمن ممکن است به دنبال حمله های پی در پی یا نادیده انگاشته شده سینوزیت حاد بروز کند، به ویژه در صورت وجود نقص های تنفسی یا زهکشی به دلیل پلیپ های بینی یا مجراهای بسته شده سینوسی، سینوزیت مزمن همچنین ممکن است به دلیل آلرژی به موای مانند قارچها یا گرده ها ایجاد شود.

پیشگیری

برای دچار نشدن به سینوزیت به هنگام ابتلا به سرماخوردگی و یا حمله های آلرژیک باید سینوسها را در این مواقع مرتب پاک کرد:

  • فین کردن و پاکیزه نگاه داشتن بینی از ترشحات
  • نوشیدن آب به مقدار زیاد برای رقیق ماندن ترشحات بینی
  • پرهیز از مسافرت هوایی در موقع ابتلا به سرماخوردگی و آلرژی
  • استفاده از داروهای ضد احتقان خوراکی و یا قطره یا افشانه ضد احتقان بینی (برای دوره کوتاه)
  • پرهیز از مواد آلرژی زا در صورت مبتلا بودن به آلرژی و استفاده از آنتی هیستامین و افشانه بینی برای کنترل آلرژی

 

با استفاده از روشهایی می توان خطر ابتلا به سینوزیت را به خصوص در افرادی که مستعد بیماری هستند، کاهش داد.

  • دوری از حیوانات خانگی
  • عدم استعمال دخانیات و الکل
  • مرطوب نگه داشتن هوای منزل
  • استفاده از جارو برقی هایی که فیلتر هوا دارند
  • استفاده از افشانه های ضد احتقان پیش از شنا یا غواصی
  • در صورت داشتن آلرژی، گذراندن یک دوره درمان ضد آلرژی به صورت تزریقی
چه غذاهایی برای رفع سینوزیت مفید است؟

گام نخست مصرف غذاهایی است که سیستم ایمنی را تقویت کند. اگر مشکل سینوزیت ناشی از واکنش آلرژیک به غذای خاص است آن غذا باید از رژیم غذایی خذف گردد. این امر با همکاری متخصص آلرژیک و متخصص رژیم درمانی انجام می گیرد.

روی

غذاهای دریایی، گوشت قرمز، نان سبوس دار مثل نان سنگک، انواع مغزها مثل گردو، فندق، بادام و پسته، انواع دانه های روغنی مثل آفتابگردان و کنجد منابع خوب روی هستند. این ماده معدنی برای فعالیت طبیعی و صحیح سیستم ایمنی ضروری است. رژیم غذایی غنی از روی به بدن کمک می کند تا با عفونت هایی که سبب سینوزیت می شود به خوبی مبارزه کند.

ویتامین C

توت فرنگی، توت سیاه، پرتقال، نخود فرنگی، فلفل دلمه ای، سیب زمینی، جعفری، شوید و به طور کلی سبزیجات برگ تیره دارای مقادیر خوب ویتامین C هستند این ویتامین به سلول های دفاعی بدن برای رسیدن و بلوغ کمک می کند و فعالیت آنتی بادی را بهبود می بخشد.

بتاکاروتن

هویج، اسفناج، انواع کلم بروکلی و سایر منابع گیاهی به ویژه انواع گیاهان رنگ سبز و زرد دارای بتاکاروتن هستند، فقدان بتاکاروتن در رژیم غذایی فرد را مستعد به کمبود ویتامین A می کند و سبب تغییر شکل در سلولهای مجاری تنفسی می شود و احتمال عفونت را بالا می برد.

ویتامین A

ویتامین A از پیش ساخته شده در لبنیات، زرده تخم مرغ، کره و برخی ماهی های چرب یافت می شود.

کلسیم

دانه سویا، کنجد، آفتابگردان، بادام زمینی دارای کلسیم هستند. این غذاها غیر لبنی منابع غذایی مهمی برای افراد دچار سینوزیت ناشی از حساسیت به شیر می باشند.

اسیدهای چرب امگا -3

منابع غذایی اسیدهای چرب  امگا -3 مثل ماهی کیلکا، قباد، شیر، حلوا و اوزون برون در رفع التهاب ناشی از سینوزیت نقش دارند.

تأثیر مرکبات بر سینوزیت

به افرادی که به سینوزیت مزمن مبتلا هستند توصیه می شود که مایعات و مرکبات حاوی ویتامین C، میوه و سبزیجات بیشتری برای مقابله با عفونت های دستگاه تنفسی مصرف کنند.

افراد مبتلا به سینوزیت حاد باید از خوردن مواد غذایی تند و حاوی ادویه بپرهیزند. عفونت های دستگاه تنفسی فوقانی سبب بروز سینوزیت در افراد می شود که سرماخوردگی و آنفولانزا را تشدید می کند.

چنانچه عفونت های ویروسی به طول بیانجامد به عفونت باکتریایی تبدیل می شود و ممکن است فرد را دچار سینوزیت حاد یا مزمن کند.

افراد مبتلا به سینوزیت حاد با درمان طبی 10 تا 14 درصد بهبود می یابند و دروه درمان سینوزیت مزمن طولانی تر است.

این بیماری در افراد داری آلرژی های فصلی بروز می کند. مواد تحریک آمیز از جمله آلاینده های هوا، وایتکس، جوهر نمک، دود سیگار، عطر، مواد غذایی تند و ادویه دار سبب این بیماری می شود.

استفاده از اسپری فلفل تند در التهاب سینوس ها

اسپری فلفل تند به طور متوسط در عرض یک دقیقه و بسیار سریع، تأثیر گذاری خود را روی سینوزیت نشان می دهد.

محققان آمریکایی دریافتند یک اسپری بینی که حاوی مقداری فلفل تند باشد، می تواند التهاب سینوس و یا همان سینوزیت را از بین ببرد.

بر اساس گزارش یونایتد پرس، محققان با مطالعه تأثیرپذیری اسپری بینی حاوی فلفل تند روی افراد دریافتند این اسپری می تواند روی التهاب حلق و بینی غیر آلرژیک تأثیرگذار باشد. این بیماری نوعی مشکل تنفسی است که توسط آلرژی و حساسیت ایجاد نمی شود. و فقط عوامل محیطی چون آب و هوا، عطر و مواد شیمیایی خانگی مسبب ایجاد آن هستند.

کاهش دردهای سینوزیتی با چند دستور خانگی

شیر و محصولات لبنی

هنگام ابتلا به سینوزیت نباید لبنیات مصرف کرد زیرا شیر و سایر محصولات لبنی تولید مخاط و غلظت آن را افزایش می دهند. به همین دلیل مجراهای باریک سینوس بسته شده و محیط ایده آلی برای تکثیر باکتری ها فراهم می شود.

غذاهای تند

غذاهای تند از عوامل محرک در ابتلا به سینوزیت هستند. اگر چه مکانیزم دقیق این تاثیر مشخص نیست اما گفته می شود بازگشت اسید معده باعث التهاب در ناحیه گلو و بینی شده و این التهاب علت اصلی تورم و گرفتگی مجاری و ابتلا به سینوزیت است.

غذا خوردن قبل از خواب

خوردن غذا در فاصله زمانی کمتر از یک ساعت قبل از خواب باعث می شود تا پس از خوابیدن اسید معده به سمت گلو و مجاری بینی بالا بیاید. این ترکیب اسیدی نیز باعث ایجاد التهاب در ناحیه سینوس ها خواهد شد.

چای و نوشیدنی های داغ

نوشیدن مایعات داغ به تسهیل جریان مخاط کمک می کند و سبب رفع احتقان و فشار در سینوس ها می شود. نوشیدن چای داغ در این روند مؤثر است. زیرا بخور و مصرف مایعات گرم به جدا شدن مخاط کمک می کند. اما باید توجه داشت که از مصرف نوشیدنی های حاوی کافئین و افزودنی هایی که باعث سوزش معده می شوند، خودداری کرد.

نوشیدنی های حاوی کافئین

نوشیدنی های حاوی کافئین باعث کم آب شدن مجاری بینی می شوند. از آنجایی که این نوشیدنی ها اسیدی بوده و باعث سوزش معده می شوند، باعث تحریک و واکنش بدن شده و از این رو نباید آنها را مورد استفاده قرار دارد.

آب

برای کمک به رقیق شدن ترشحات، مصرف مایعات را افزایش دهید. مصرف آب به مقدار زیاد از جمله توصیه هایی است که باید مورد توجه خاص قرار بگیرد. زیرا نوشیدن آب جدا شدن مخاط را آسان می کند. اگر چه مصرف آب میوه مفید است اما باید از مصرف آب میوه های شیرین خودداری کرد زیرا شکر و افزودنی ها باعث ضخیم شدن مخاط می شود.

 

چند نکته

 

  • مصرف ویتامین C با دوز 100 میلی گرم در روز سیستم دفاعی را تقویت می کند.
  • یکی از درمانهای مؤثر خانگی برای تخفیف و بهبود سینوزیت دوش آب گرم و بخور است.
  • پرهیز از هوای آلوده و سنگین، مؤثر است چون هوای آلوده فشار سینوس ها را زیاد می کند.