رژیم غذایی در سرطان خون

این نوع سرطان خون سیستم لنفاوی را که وظیفه دفع مایعات زیادی از بدن و همچنین تولید گلبول سفید خون است، تحت تأثیر قرار می دهد. لنفوسیت ها، نوعی گلبول سفید خون هستند که وظیفه مبارزه با عفونت ها را بر عهده دارند. افزایش تعداد سلولهای لنفاوی باعث اختلال در سیستم ایمنی بدن می شود.

سرطان خون میلوها

این نوع سرطان خون سلولهای پلاسما را هدف قرار داده و مانع تولید آنتی بادی در بدن می شود. سیستم ایمنی بدن را در برابر عفونت ها ضعیف و حساس می کند.

سرطان خون لوکمی یا لوسمی

 این سرطان یکی از انواع سرطان های درون مغز استخوان بوده، واژه لوسمی به معنی خون سفید است و شامل تولید غیر طبیعی سلولهای خون سفید می شود. لوسمی یکی از چهار سرطان شایع در میان کودکان است. تعداد بالای سلولهای سفید باعث اختلال توانایی این سلولها در مبارزه با عفونت ها شده و همچنین باعث نقص توانایی مغز استخوان برای ساختن سلولهای قرمز و پلاکت خون می شود.

این نوع سرطان می تواند به دو شکل حاد و یا مزمن خود را نشان دهد. سرطان لوسمی مزمن آرام تر از نوع حاد آن پیشرفت می کند و نوع حاد آن نیاز به درمان سریعتری دارد. همچنین لوسمی به دو دسته دیگر به نام های لوسمی لنفوسیتی و لوسمی میلوئیدی نیز تقسیم می گردد.

منظور از لوسمی لنفوسیتی رشد غیر طبیعی در سلولهای مغز استخوان که به لنفوسیت تبدیل می شوند بود و نوع میلوئیدی نوعی از سلولهای مغز استخوان را که تبدیل به سلولهای خونی از جمله سلولهای قرمز، سفید و پلاکت می شود، تحت تأثیر قرار می دهد.

علائم سرطان لوسمی

سرطان خون لوسمی معمولاً در مراحل اولیه نشانه و علامتی ندارد، در مراحل پیشرفته تر این علائم می تواند شامل:

  • خستگی و ضعف
  • ورم کردن غدد لنفاوی
  • ورم و ناراحتی در شکم
  • بزرگ شدن طحال و کبد
  • درد در استخوان ها و مفاصل
  • کاهش وزن بدون هیچ دلیل خاص
  • لثه های ورم کرده و یا خونریزی لثه
  • کم خونی ناشی از سرطان خون لوسمی
  • خونریزی و کبودی، بخصوص خونریزی شدید
  • تب، سرماخوردگی، تعریق شبانه و سایر علائم مشابه سرماخوردگی
  • عدم توانایی بدن در مبارزه با عفونت ها و بیماری های عفونی متعدد و سخت

 

عواملی که خطر ابتلا به سرطان لوسمی را افزایش می دهند.

 

دلیل خاص و شناخته شده ای برای انواع سرطان خون لوسمی وجود ندارد، با این حال به نظر می رسد عوامل خطر ابتلا به این سرطان را افزایش می دهند، این عوامل شامل:

  • سندرم داون
  • شیمی درمانی
  • سیگار کشیدن
  • سابقه خانوادگی ابتلا به سرطان
  • تشخیص و درمان سرطان خون لوسمی
  • قرار گرفتن در برابر سطوح بالای تشعشع
  • قرار گرفتن پی در پی در برابر بعضی از انواع مواد شیمیایی (همچون بنزین)

 

برای تشخیص اولیه ابتلا به این سرطان پزشک آزمایش کامل خون (CBC) تجویز می نماید. این آزمایش می تواند مشخص نماید که تعدادسلولهای خون تغییر پیدا کرده است یا نه. در صورت تغییر یعنی افزایش زیاد تعداد سلولهای خونی سفید و یا کاهش سلولهای قرمز خونی و پلاکت، پزشک آزمایش برداشتن بافت استخوانی (بیوپسی) را برای مشخص کردن نوع سرطان تجویز می کند.

درمان سرطان خون لوسمی بسته به سن، سلامت عمومی و نوع لوسمی متفاوت می باشد. پزشک ممکن است برای درمان ترکیبی از درمان های مختلف شامل شیمی درمانی، درمانی بیولوژیکی، رادیوتراپی و یا پیوند سلولهای بنیادی استفاده نماید. برای افراد مبتلا به لوسمی حاد اغلب به دلیل سرعت رشد سرطان از شیمی درمانی استفاده می شود. اکثر افراد مبتلا به سرطان خون لوسمی حاد به درمان سریعاً واکنش نشان می دهد.

پیشگیری از سرطان لوسمی

 

از آنجا که دلیل اصلی سرطان خون مشخص نیست پس نمی توان راه  قطعی برای پیشگیری از ابتلا به این سرطان پیشنهاد نمود. با این حال می شود از بعضی از انواع سرطان خون لوسمی با اجتناب از قرار گرفتن در برابر تشعشع، مواد شیمیایی ، ترک سیگار و تنباکو پیشگیری نمود.

سرطان خون لنفومی

تقریباً سرطان خون، سرطان خون لنفومی و یا سرطان های وابسته به سیستم لنفاوی می باشند. این سیستم که مرکب از غدد لنفاوی در گردن، زیر بغل، ران، قفسه سینه و شکم است وظیفه دفع مایعات اضافی در بدن و تولید سلولهای ایمنی بدن را برعهده دارند. لنفوسیت ها، نوعی گلبول سفید هستند که وظیفه مبارزه با عفونت ها را برعهده دارند. افزایش تعداد سلولهای لنفاوی باعث اختلال در سیستم ایمنی بدن می شود.

این نوع سرطان به لنفوم هوچکین و لنفوم غیر هوچکین تقسیم می شود. حدود 12 درصد افراد مبتلا به سرطان خون لنفومی مبتلا به نوع هوچکینی آن می باشند.

علائم سرطان لنفومی

نشانه ها و علائم سرطان خون لنفومی شامل:

  • تب
  • عرق کردن
  • خستگی و ضعف
  • خارش پوست و کهیر
  • کاهش وزن غیر قابل توجیه
  • ورم کردن غدد لنفاوی در گردن، زیر بغل و ران
  • مشکل در نفس کشیدن و یا درد قفسه سینه
عواملی که خطر ابتلا به سرطان لنفوم را افزایش می دهند.

 

دلیل خاص و شناخته شده ای برای انواع سرطان خون لنفوم وجود ندارد، با این حال به نظر می رسد عواملی خطر ابتلا به این سرطان را افزایش می دهند، این عوامل شامل:

  • افزایش سن
  • ابتلا به HIV و ایدز
  • مرد بودن و سفید پوست بودن
  • ابتلا به بیماری های خود ایمنی
  • رژیم غذایی پر از گوشت و چربی
  • قرار گرفتن در برابر سموم خاص و آفت کش ها
تشخیص و درمان سرطان خون لنفوم

پزشک برای تشخیص ابتلا به این نوع سرطان نیاز به آزمایش برداشتن غدد لنفاوی دارد. آزمایش های بیشتر برای مشخص کردن مراحل بیماری شامل آزمایش خون، نمونه برداری از بافت استخوان و .. انجام می شوند. همچنین برای مشخص کردن میزان پخش شدن این سرطان نیز آزمایش هایی انجام می شود. تصمیم گیری برای درمان این بیماری بعد از انجام این آزمایش ها و با نظر پزشک انجام می گیرد.

سرطان لنفوم هوچکین یکی از درمان پذیرترین انواع سرطانها می باشد. درمان سرطان لنفوم می تواند شامل شیمی درمانی، شیمی درمانی به همراه رادیوتراپی، درمان بیولوژیکی و پیوند سلولهای بنیادی می شود.

سرطان خون میلوها

میلوها سرطان سلولهای پلاسمای خون می باشد. سلولهای پلاسما، سلولهای سفیدی هستند که آنتی بادی های ضد بیماری و عفونت ترشح می کنند. سلولهای میلوها جلوی تولید آنتی بادی توسط سلولهای سالم را می گیرند.

بالا رفتن میزان آنتی بادی های غیر طبیعی در بدن می تواند باعث آسیب دیدن کلیه ها شود. همچنین افزایش سلولهای میلوها باعث مشکل در تولید سلولهای سفید و قرمز نیز می شود. بعلاوه سلولهای میلوها باعث آسیب دیدن استخوانها و ضعف آنها می شوند.

علائم سرطان میلوها

 

علائم و نشانه های ابتلا به سرطان میلوها شامل:

  • کاهش وزن
  • نارسایی کلیه
  • آسیب پذیری در برابر عفونت
  • پروتئین زیاد در خون و یا ادرار
  • هیپرکلسمی (کلسیم زیاد در خون)
  • کم خونی (کمبود سلول قرمز و یا کاهش عملکردشان)
  • پوکی استخوان، درد استخوان، ورم و یا شکستگی استخوان
عواملی که خطر ابتلا به سرطان خون میلوها را افزایش می دهند.

دلیل خاص و شناخته شده ای برای انواع سرطان خون میلوما وجود ندارد، با این حال به نظر می رسد عواملی خطر ابتلا به این سرطان را افزایش می دهند، این عوامل شامل:

  • چاقی
  • مرد بودن
  • سن بالای 50 سال
  • آفریقایی – آمریکایی بودن
  • قرار گرفتن در برابر رادیواکتیو
  • کار در صنایع مرتبط با پتروشیمی
درمان سرطان خون میلوها

 

درمانهای بسیاری وجود دارد که سرعت رشد سلولها را کاهش داده و درد استخوانها، خستگی و سایر علائم بیماری را کاهش می دهد. نوع درمان بسته به سلامت عمومی، نوع و مرحله بیماری متفاوت می باشد. روشهای درمانی در دسترس برای درمان میلوما شامل:

  • رادیوتراپی
  • شیمی درمانی
  • داروهای کم خونی
  • پیوند سلولهای بنیادی
  • تنظیم کننده های سیستم ایمنی
رژیم غذایی در سرطان خون

 

درحالیکه به نظر می رسد مصرف تمام گوشت ها به خصوص هات داگ و گوشت فرآوری شده مرغ و ماهی به خطر ابتلا به سرطانهای خونی کمک می کند، آفت کش ها نیز ممکن است خطر ابتلا به سرطان خون را افزایش دهند. از سوی دیگر، گیاهان ممکن است تأثیر مثبتی در کاهش ریسک سرطان داشته باشند.

گیاهخواران ممکن است تنها یک چهارم از خطر ابتلا به سرطان خون را در مقایسه با سایرانسانها داشته باشند. کلم بروکلی، آسایی بری (میوه گوشتالو شبیه توت فرنگی)، سیب زمینی شیرین، فیتاتها (به طور طبیعی در غذاهای گیاهی یافت می شود)، کورکومین (رنگدانه زرد زردچوبه) و قهوه به نظر می رسد. اثر محافظت بر ضد سرطان خون داشته باشند. تغذیه با شیر مادر نیز ممکن است خطر ابتلا به سرطان خون دوران کودکی را کاهش دهد.

به دنبال تشخیص سرطان خون، رژیم غذایی و تغذیه ممکن است اولین چیزی باشد که به نظر می رسد.

برای بیماران مبتلا به سرطان خون که تحت پیوند، سلولهای بنیادی هستند تغذیه نقش اساسی ایفا می کند پس از پیوند، تعداد سلول خون از جمله سلولهای سفید خون برای مبارزه با عفونت کاهش پیدا می کند و فرد مبتلا را بیشتر مستعد ابتلا به عفونت می کند پایبندی به ایمنی مواد غذایی در این زمان مهم است. برای یک دوره از درمان پس از پیوند، طرح درمان تغذیه ممکن است شامل یک رژیم غذایی برای نوتروپنی باشد، توصیه های رژیم غذایی ممکن است اجتناب از خام خواری یا غذاهای نپخته (به عنوان مثال گوشت، غذاهای دریایی، تخم مرغ، سبزیجات و یا میوه با پوست) و یا محصولات لبنی غیر پاستوریزه باشد.

یک رژیم غذایی متعادل چیست؟

در کنار استفاده از روش های درمانی گوناگون، توجه به رژیم غذایی بیمار در بهبود کیفیت زندگی، افزایش تحمل و پاسخ بهتر به درمان بسیار ضروری است. به عبارتی در تمام طول دوره بیماری همگام با دارو درمانی باید وضعیت تغذیه و دریافت غذایی بیمار نیز توسط یک متخصص رژیم درمانی ارزیابی و کنترل گردد.

طبیعت این بیماری و روشهای درمان معمول آن، غالباً با عوارض جانبی خاص مثل بی اشتهایی، کاهش وزن، خستگی، حالت تهوع و استفراغ، اسهال، یبوست، افزایش خطر ابتلا به عفونت ها و ... همراه می باشد که برای تعدیل و کنترل نسبی بسیاری از آنها، اعمال یکسری توجهات و مداخلات تغذیه ای مثمر ثمر خواهد بود.

در درجه اول باید برای بیمار یک برنامه غذایی مناسب، متعادل و متنوع با هدف تأمین نیاز روزانه به انرژی و مواد مغذی تنظیم گردد به گونه ای که در آن از تمام گروه های اصلی غذایی در وعده ها استفاده شود.

به جهت پیشگیری از افت وزن و لاغری مفرط در این افراد مخصوصاً کسانی که با مشکل بی اشتهایی نیز مواجه هستند، می توان تعداد وعده های غذایی را به 6 تا 8 وعد ه در روز افزایش داد و در هر وعده، در حجم کم از غذاهای مقوی و مغذی استفاده کرد. فراموش نکنید که تهیه انواع غذاهای مورد علاقه، در افزایش میل بیماران به خوردن مؤثر می باشد.

برای افزایش انرژی دریافتی روزانه در بیماران لاغر، می توان از مقدار متعادلی مواد غذایی پرکالری مثل کره، خامه، ماست و شیر پرچرب، انواع روغن های مایع مناسب (روغن زیتون، کانولا، آفتابگردان و ...) مغزها و دانه ها (پسته، بادام، گردو، کنجد و ...) در وعده های بیمار استفاده گردد.

دریافت مقدار کافی پروتئین با ارزش بیولوژیک بالا در بازسازی عضلات استخوانها، پوست، خون و تقویت سیستم ایمنی بیمار مبتلا به لوسمی نقش مؤثر دارد. از بهترین منابع پروتئین می توان به گوشت قرمز لخم، مرغ، ماهی، تخم مرغ، شیر و لبنیات، حبوبات، مغزها و دانه ها اشاره کرد.

مواد غذایی مفید

در وعده های غذایی روزانه بیماران استفاده از این منابع غذایی تأکید می گردد.

استفاده از انواع میوه، آب میوه های طبیعی و سبزی های تازه و متنوع در برنامه وعده های غذایی بیمار به تأمین نیاز آنها به ویتامین ها (مثل ویتامین C و بتاکاروتن) و مواد معدنی مورد نیاز کمک می کند.

چند توصیه

 

  • به یاد داشته باشید که ایجاد محیطی گرم، شاد و دوستانه در کنار افراد خانواده و آشنایان در بهبود اشتها و بهتر غذا خوردن این بیماران مؤثر خواهد بود.
  • تشویق بیماران به یک فعالیت بدنی سبک و منظم روزانه در بهبود اشتها، تقویت عضلات، کاهش خستگی، آرامش، تخفیف اضطراب و استرس آنها مؤثر می باشد.
  • به دلیل تضعیف سیستم ایمنی احتمال بروز مسمومیت های غذایی در این بیماران بیشتر است. بنابراین باید در تهیه و آماده سازی غذای آنها موازین بهداشتی و ایمنی به طور کامل رعایت گردد.( شستن دست ها، تمیز بودن ظروف و مواد اولیه مصرفی، قرار دادن غذا در یخچال و ...)

 

حالت تهوع و استفراغ یکی از عوارض و مشکلات در شیمی درمانی است. برای تخفیف آن:

  • مقدار و حجم غذا را در هر وعده کاهش دهید.
  • در برنامه غذایی بیماران از غذاهای سنگین، چرب و سرخ شده کمتر استفاده کنید.
  • خوردن مقداری نان خشک، کراکر یا نان سوخاری قبل از حرکت و بلند شدن بیمار از رختخواب تا حدودی در کاهش حالت تهوع مؤثر است.
  • از مواد غذایی و خوراکی های خنک (مثل بستنی، بستنی یخی، یخ در بهشت، آبمیوه خنک، شربت خنک حاوی عرق نعنا و ...) و یا غذاهای حاوی زنجیبل استفاده نمایید.
  • انواع غذاهایی که بافت نرم و لطیفی دارند (شیر موز، معجون، شیر برنج، حلیم و فرنی و ...) برای آن دسته از بیماران که به زخم های دهانی مبتلا هستند، مفید می باشد.
  • در صورت ابتلا به یبوست استفاده از میوه و سبزی تازه، غلات کامل و سایر منابع حاوی فیبر غذایی در برنامه روزانه بیمار و همچنین نوشیدن مقدار کافی آب و مایعات کمک کننده خواهد بود.
  • در شرایط بروز کم خونی در بیماران با نظر پزشک می توان از مکمل آهن و اسید فولیک استفاده کرد، علاوه بر آن گاهی اوقات برای آن دسته از بیماران که مصرف غذایی خوبی ندارند، تجویز مکمل های مولتی ویتامین، مواد معدنی و آنتی اکسیدانها ضروری به نظر می رسد.